II FSK 672/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Dumas (spr.), po rozpoznaniu w dniu 7 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. sp. z o. o. z siedzibą w Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 4 grudnia 2020 r. sygn. akt I SA/Go 362/20 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi L. sp. z o. o. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 28 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie straty w podatku dochodowym od osób prawnych za 2013 rok postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z 4 grudnia 2020 r., I SA/Go 362/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę L. sp. z o. o. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 28 lipca 2020 r. w przedmiocie straty w podatku dochodowym od osób prawnych za 2013 rok. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w niniejszej sprawie, jak wynika ze znajdującej się w aktach sprawy informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, w chwili wnoszenia skargi zarząd Skarżącej spółki był nieobsadzony. Oznacza to, że Spółka nie mogła skutecznie zainicjować postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego stosownie do treści art. 58 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. z 2019r., poz. 2325 ze zm. – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.") wezwano Skarżącą spółkę do przedłożenia – w terminie 30 dni od doręczenia wezwania – dokumentu potwierdzającego powołanie zgodnego z umową spółki zarządu, umożliwiającego działanie skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub sądami administracyjnymi, pod rygorem odrzucenia skargi. W ocenie Sądu, fakt, że Skarżąca spółka nadal istnieje i ma prokurenta samoistnego nie zmienia postaci rzeczy, iż nie mając organu powołanego do jej reprezentacji, jako osoby prawnej, nie może realizować swoich uprawnień, a zatem jej działanie jest uniemożliwione. Z tego też względu Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 oraz art. 58 § 2 P.p.s.a. Od powyższego postanowienia Skarżąca złożyła skargę kasacyjną, zaskarżając postanowienie w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości. Wniesiono również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik spraw, tj.: a) art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie oraz odrzucenie skargi pomimo tego, iż Skarżący był w prawidłowo reprezentowany przez prokurenta; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie przejawiające się w nierozpoznaniu istoty sprawy oraz zaniechaniu uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na rzecz organu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał ją na posiedzeniu niejawnym, nie znalazł bowiem podstaw do uwzględnienia zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o rozpoznanie tej skargi na rozprawie. Zgodnie z art. 182 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie, a do takich właśnie należy postanowienie zaskarżone w sprawie. W tym zakresie sąd nie jest związany wnioskiem strony (w przeciwieństwie do np. sytuacji z art. 182 § 2 P.p.s.a., gdzie możliwość rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym zależy wprost od zrzeczenia się rozprawy przez stronę wnoszącą taką skargę), a zatem, uwzględniając zasadę szybkiego i sprawnego przeprowadzenia postępowania z art. 7 P.p.s.a. skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym. Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do oceny legalności wydania postanowienia o odrzuceniu skargi, na posiedzeniu niejawnym, w sytuacji, w której w momencie wnoszenia skargi do Sądu Skarżąca, będąca spółką, nie posiadała organu uprawniającego ją do działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a skarga wniesiona została przez prokurenta, który został poprawnie umocowany do działania w imieniu spółki. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że w myśl art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a., sąd odrzuca skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Stosownie do art. 28 § 1 P.p.s.a., osoby prawne dokonują czynności w postępowaniu przez organy lub osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Przy czym na podstawie art. 29 p.p.s.a. organ lub osoby uprawnione do działania w imieniu osób prawnych mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. W niniejszej sprawie Stroną skarżącą jest spółka kapitałowa, czyli osoba prawna. Konieczne jest zatem sięgnięcie do przepisu art. 38 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.). Wedle tego przepisu, osoba prawna działa przez swoje organy w sposób przewidziany w ustawie i w opartym na niej statucie. Zgodnie z wywodzoną z tego przepisu teorią organów osoby prawnej, akceptowaną powszechnie w judykaturze i doktrynie, osoba prawna ma zdolność prawną i odpowiadającą jej na gruncie prawa procesowego zdolność sądową oraz pełną zdolność do czynności prawnych i będącą jej odzwierciedleniem procesowym zdolność procesową, a czynności prawne i procesowe dokonywane przez występujące w roli organu (organów) tego podmiotu osoby fizyczne są działaniami samej osoby prawnej. Jeżeli osoba ta nie posiada organu powołanego do jej reprezentowania, to pomimo posiadania zdolności sądowej nie może ujawnić swojej woli i podejmować czynności prawnych lub procesowych, nawet jeżeli posiada należycie umocowanego pełnomocnika ustanowionego przed utratą organu powołanego do jej reprezentowania czy też prokurenta (por. wyrok SN z dnia 7 listopada 2006 r., sygn. akt I CSK 224/06, LEX nr 276251 i orzeczenia tam powołane; postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt I FSK 1187/16, z dnia 8 czerwca 2021 r., sygn. akt II FZ 355/20; z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1534/20, wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2020 r., sygn. akt II FSK 441/20). Powyższe nie oznacza oczywiście, że każdy kolejny zarząd spółki musi udzielać nowego pełnomocnictwa lub prokury (por. postanowienie NSA z 3 września 2013 r., I FSK 349/12, publik., CBOSA), ale sytuacji tej nie należy utożsamiać z brakiem organu uprawnionego do reprezentowania skarżącej (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2020 r., sygn. akt II FSK 441/20). Stosownie do art. 201 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2019 r. poz. 505 ze zm.) w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje ją na zewnątrz. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy okolicznością bezsporną jest to, że w chwili wnoszenia skargi zarząd Spółki był nieobsadzony. Podjęcie czynności procesowej przez prokurenta w tym postępowaniu nie oznacza, że wskazany brak jest nieistotny dla wszczynanego lub toczącego się postępowania. W konsekwencji stwierdzenia braku organu powołanego do reprezentowania Spółki Sąd pierwszej instancji był zobligowany do wezwania Skarżącej do uzupełnienia braku w zarządzie. Przepis art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. stanowi bowiem, że sąd odrzuca skargę wniesioną przez taki podmiot, jednakże odrzucenie to musi zostać poprzedzone wezwaniem do uzupełnienia wymienionego braku (art. 58 § 2 P.p.s.a.). W zakreślonym przez Sąd terminie nie nadesłano uchwały stosownego organu Spółki konstytuującego jej zarząd, stąd też prawidłowo Sąd wojewódzki uznał, że skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. W świetle powyższego jako niezasadne należało uznać podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., który miał charakter następczy. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał, ponieważ w art. 209 P.p.s.a. przyjęto unormowanie, iż wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 P.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 P.p.s.a. Ponadto należy zaznaczyć, iż o kosztach postępowania kasacyjnego sąd orzeka jedynie wówczas, gdy rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku, ponieważ przepisy art. 203 i art. 204 P.p.s.a. wiążą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego z wyrokiem Sądu pierwszej instancji oddalającym lub uwzględniającym skargę, co nie ma miejsca w przypadku rozpoznawania skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.