II FZ 68/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 29 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 1176/17 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 5 lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. 1. Postanowieniem z 29 listopada 2017 r., I SA/Gd 1176/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę M. K. (dalej: skarżący, strona) reprezentowanego przez kuratora M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 5 lipca 2017 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o żądanej treści (o niezaleganiu w podatkach), wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.). 2. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, w dniu 24 lipca 2017 r. skarżący reprezentowany przez ustanowionego sądownie kuratora M. K. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku ze skargą na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z 5 lipca 2017 r. Zarządzeniami z 22 sierpnia 2017 r. wezwano stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie wpisu oraz przedłożenie dokumentów wykazujących umocowanie kuratora do reprezentowania skarżącego. Z akt sądowych wynika, iż przesyłka sądowa zawierająca zarówno zarządzenie o uzupełnieniu wpisu sądowego, jak również wezwanie do przedstawienia dokumentów określających uprawnienie do reprezentowania skarżącego, została przesłana w jednej kopercie na adres korespondencyjny kuratora i następnie odebrana w dacie 28 sierpnia 2017 r. Z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki wynika, iż w kopercie znajdowały się następujące dokumenty: wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, pouczenie o treści art. 46, 47, 70 i art. 210 p.p.s.a, odpis odpowiedzi na skargę, wezwanie do uiszczenia wpisu oraz odpis zarządzenia z dnia 22 sierpnia 2017 r. Na dokumencie tym widnieje podpis kuratora jako osoby odbierającej korespondencję. W dniu 31 sierpnia 2017 r. kurator wystąpił do sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPF. W toku prowadzonego postępowania wpadkowego w przedmiocie przyznania prawa pomocy, kurator został wezwany do usunięcia braków formalnych wniosku o udzielenie prawa pomocy poprzez przedłożenie dokumentów wykazujących umocowanie do reprezentowania skarżącego. W reakcji na powyższe, pismem z 10 października 2017 r. kurator przedłożył do toczącego się postępowania poświadczone notarialnie zaświadczenie o ustanowieniu kuratorem dla skarżącego, postanowienie sądu w tym przedmiocie oraz odpis skrócony aktu małżeństwa na okoliczność zmiany nazwiska. Odrzucając skargę sąd pierwszej instancji wskazał, iż wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi w zakresie umocowania kuratora zostało skutecznie doręczone w dniu 28 sierpnia 2017 r., a zatem siedmiodniowy termin na dokonanie czynności upływał kuratorowi w dniu 4 września 2017 r. W ocenie sądu pierwszej instancji późniejsze przedłożenie dokumentów wykazujących uprawnienie do reprezentowania skarżącego w ramach postępowania wpadkowego nie może być brane pod uwagę w ramach badania spełniania wymogów formalnych skargi inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne. 3. Pismem z 14 grudnia 2017 r. skarżący (reprezentowany przez kuratora) wniósł zażalenie na powyższe postanowienie żądając jego uchylenia. W uzasadnieniu środka odwoławczego strona zaprzeczyła jakoby w przesyłce sądowej odebranej 28 sierpnia 2017 r. było jakiekolwiek inne wezwanie aniżeli dotyczące wpisu od skargi. Ponadto, poza wskazaną przesyłką skarżący nie otrzymał innej korespondencji, zaś w samej kopercie w odniesieniu do braków formalnych skargi było jedynie zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Na potwierdzenie powyższego przedłożono do zażalenia kserokopię odpisu zarządzenia. W ocenie kuratora za prawdziwością podnoszonych twierdzeń przemawia także fakt, iż w sprawie toczyło się i zakończyło pozytywnie postępowanie o przyznanie prawa pomocy, które w sytuacji zaistnienia innych przesłanek warunkujących odrzucenie skargi, staje się bezprzedmiotowe. Nielogicznym zatem, zdaniem kuratora, byłoby wszczynanie tegoż postępowania w sytuacji wątpliwości co do prawidłowości wniesienia skargi. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Stosownie zaś do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuci skargę, której braków formalnych nie uzupełniono w wyznaczonym terminie. Istota problemu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy miało miejsce skuteczne doręczenie zarządzenia z 22 sierpnia 2017 r. wzywające do przedstawienia dokumentów określających uprawnienie do reprezentowania skarżącego oraz jakim dowodom winno się przypisać moc dowodową oraz wiarygodność w zakresie określania zawartości przesyłki pocztowej. W aktach znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki zawierającej – według jej treści – wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, pouczenie o przepisach, odpis odpowiedzi na skargę, wezwanie do uiszczenia wpisu oraz odpis zarządzenia z dnia 22 sierpnia 2017 r. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą zwrotne potwierdzenie odbioru, jeżeli zostało sporządzone w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dokument urzędowy, który dowodzi temu, co zostało w nim urzędowo poświadczone (por. postanowienia NSA: z 5 lipca 2017 r., II FZ 339/17; z 18 stycznia 2018 r., II FZ 751/17; z 21 sierpnia 2017 r., II FZ 450/17; publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/, dalej w skrócie "CBOSA"). Dokument ten korzysta z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Domniemanie to jest domniemaniem wzruszalnym, toteż możliwym jest jego obalenie przez stronę dowodzącą innego stanu faktycznego. 6.2. Jakkolwiek zasady doręczeń w postępowaniu sądowoadministracyjnym cechuje wysoki poziom sformalizowania, który stanowi gwarancję rzetelnie prowadzonego postępowania, należy mieć na względzie, iż owa rzetelność dotyczy również warunków przestrzegania praw strony, w szczególności prawa do sądu. Prawidłowość doręczeń pozwala stronie na realizację tegoż prawa, zaś jakiekolwiek wątpliwości w tym zakresie winny być tłumaczone na korzyść strony. Uprawnienie strony do uzyskania kontroli aktu administracyjnego przez sąd, stanowiące konstytucyjne prawo do sądu, winno mieć prymat nad rozpoznawaniem skargi w sposób zbyt formalny i nadto rygorystyczny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w razie wątpliwości co do prawidłowości doręczenia pisma, zwłaszcza przy zakreślonym rygorze formalnego zakończenia sprawy przez odrzucenie skargi, należy przy uwzględnieniu okoliczności sprawy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania (por. postanowienia NSA: z 20 sierpnia 2013 r., II OSK 1817/13, z 5 lipca 2017 r. II FZ 339/17, z 24 maja 2013 r. II OSK 1188/13, publik. CBOSA). 6.3. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie - z uwagi na sposób przesłania odpisu zarządzenia z 22 sierpnia 2017 r. - dowodowo niemożliwym jest wykazania w sposób niebudzący wątpliwości, że przesyłka sądowa rzeczywiście zawierała wszystkie wskazane na zwrotnym potwierdzeniu odbioru pisma sądowe. Tak samo niemożliwym jest dokonanie stanowczych przeciwnych ustaleń, takich jak wskazane w zażaleniu przez kuratora skarżącego. Kwestia zawartości koperty i ilości znajdujących się tam wezwań wynika jedynie z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru, które - uwzględniając całokształt okoliczności sprawy - nie daje żadnej pewności w tym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, w której uzupełniono braki określone jednym z tych zarządzeń. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nieracjonalnym i niezgodnym z zasadami doświadczenia życiowego byłoby zadośćuczynienie jednemu wezwaniu przy całkowitym zignorowaniu innego. Z doświadczenia życiowego wynika bowiem, iż racjonalnym działaniem strony zainteresowanej w rozpoznaniu sprawy zainicjowanej jej czynnością jest wykonanie wszelkich obowiązków, które warunkują nadanie sprawie biegu. Zasadnie podnosi zatem strona, iż nielogicznym byłoby uzupełnienie przez nią jedynie jednego braku formalnego, w sytuacji gdyby była wzywana również do innych czynności. Trafnym ponadto zdaje się być argument, iż przeprowadzenie postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy z wydanym w sprawie postanowieniem przyznającym to prawo jawi się jako bezcelowe, wobec potencjalnego braku wywiązania się strony z obowiązku uzupełnienia braków formalnych skargi. Już bowiem w dacie wydawania orzeczenia z 13 listopada 2017 r. możliwym byłoby ocenienie skuteczności wniesienia skargi inicjującej postępowanie. Prawidłowe rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymaga również oceny praktyki sądu pierwszej instancji wysyłania tak dużej ilości korespondencji w jednej przesyłce sądowej. Jak wynika z akt sprawy w analizowanej kopercie znajdować miały się: odpis zarządzenia z 22 sierpnia 2017 r. wzywającego do uiszczenia wpisu, odpis zarządzenia z 22 sierpnia 2017 r. wzywającego do przedłożenia wskazanych dokumentów, pouczenie o przepisach, odpis odpowiedzi na oraz 3 pisma przewodnie dotyczące przesłanych dokumentów i wezwań (łącznie 8 kartek). Zdaniem NSA, przesyłka sądowa powinna być sporządzona w sposób, który umożliwi zweryfikowanie - zarówno osobie, do której jest kierowana, jak i sądowi odwoławczemu - w sposób niebudzący wątpliwości jej zawartości. 6.4. Nie bez znaczenia dla niniejszego rozstrzygnięcia pozostaje również okoliczność, że już na etapie postępowania administracyjnego przed organami obu instancji skarżący był reprezentowany przez kuratora występującego aktualnie przed sądem pierwszej instancji. Jakkolwiek kwestia uprzedniego przedłożenia przez kuratora stosownych dokumentów wykazujących umocowanie nie odnosi skutków w postępowaniu sądowoadministracyjnym, traktowanym jako odrębne postępowanie, w którym wskazane dokumenty powinny być ponownie przedłożone, bezsprzecznie dowodzi, iż nie było problematycznym dla strony legitymowanie się nimi również na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku (co ostatecznie skarżąca potwierdziła, przedkładając do akt sprawy w reakcji na późniejsze wezwanie). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro kurator wypełnił należycie formularz PPF oraz przesłał go do sądu pierwszej instancji, prawdopodobnym jest, iż z niewiadomych przyczyn nie otrzymał drugiego wezwania w przedmiocie wykazania umocowania, wszak niestanowiącym trudności byłoby przesłanie dodatkowych dokumentów w ramach tej samej przesyłki przez stronę. 6.5 Podkreślić także należy, że w niniejszej sprawie skarżący nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Jakkolwiek sam fakt niewystępowania w sprawie osoby zawodowo zajmującej się prawem oraz posiadającej specjalistyczną wiedzę prawniczą nie może prowadzić do odstępstw od sformalizowanych zasad prowadzenia sporu sądowoadministracyjnego, rzutuje on w pewnym stopniu na miernik staranności działania strony postępowania. Odbierając bowiem przesyłkę sądową, adresat co do zasady nie sprawdza wszystkich adnotacji widniejących na zwrotnym potwierdzeniu odbioru oraz nie weryfikuje jednocześnie zawartości przesyłki (zwłaszcza w sytuacji, gdy w kopercie znajduje się kilka dokumentów). 6.6. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.