II GSK 1288/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Dorota Chobian (spr.) Sędzia NSA Jarzy Sulimierski Protokolant Michał Mazur po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 sierpnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 114710 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględniając skargę A. P. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu i zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Do wydania tego wyroku doszło na tle następujących okoliczności: A. P. w dniu 20 września 2008 r. przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją egzaminacyjną ds. aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. Uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisja egzaminacyjna ustaliła, że A. P. otrzymała z egzaminu konkursowego 189 punktów podczas, gdy zgodnie z treścią art. 339 ust. 3 ustawy o radcach prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) pozytywny wynik z egzaminu konkursowego uzyskuje kandydat, który otrzymał z testu co najmniej 190 punktów. W odwołaniu od powyższej uchwały A. P. wniosła o jej zmianę i uznanie, że uzyskała pozytywny wynik egzaminu konkursowego. Skarżąca domagała się zaliczenia jako prawidłowych odpowiedzi udzielonych na pytania o numerach 20, 47, 98, 100, 134, 139, 196, powołując w uzasadnieniu odwołania szczegółowe argumenty mające świadczyć o prawidłowości udzielonych przez nią odpowiedzi. Skarżąca podniosła także zarzuty dotyczące sposobu przeprowadzenia egzaminu. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych utrzymał w mocy zakwestionowaną uchwałę. Wskazał, iż egzamin przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy o radcach prawnych i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania i odwoływania członków komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164 ze zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez Przewodniczącego i członków Komisji Egzaminacyjnej, a uchwała Komisji podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami. Minister Sprawiedliwości podniósł także, iż w ramach postępowania odwoławczego dokonał ponownego przeliczenia punktów, w wyniku czego ustalił, że uchwała Komisji egzaminacyjnej jest w tym zakresie prawidłowa, zaś A. P. uzyskała z egzaminu konkursowego 189 punktów, co stanowi wynik negatywny. Podkreślił, iż decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości miałby możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może być uznany za pozytywny. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących zakwestionowanych pytań nie podzielił stanowiska skarżącej, wskazując, że jego zdaniem pytania te zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. W ocenie Ministra również sposób organizacji egzaminu nie miał wpływu na uzyskany przez skarżącą wynik. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skardze A. P. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 339 ustawy o radcach prawnych poprzez uznanie, że pytania nr 20, 47, 98, 100, 134, 139 i 196 testu zostały sformułowane zgodnie z powołanym przepisem, oraz zarzut naruszenia prawa procesowego tj. art. 7, 8, 77 § 1, 80 i 107 k.p.a., poprzez skrótowe i pobieżne wyjaśnienie stanu faktycznego, jednostronne i nieobiektywne rozpatrzenie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącej, rozstrzyganie wątpliwości na jej niekorzyść, oparcie się tylko na części materiału dowodowego, a także wadliwe i niepełne uzasadnienie. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 czerwca 2009 r. uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd podzielił dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa skarżąca nie udzieliła poprawnej odpowiedzi na pytania nr 20, 47, 98, 100, 134 oraz 196. W ocenie Sądu te pytania mieściły się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację radcowską. Zostały one sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 omawianej ustawy, zaś odpowiedź wskazana przez organ jako właściwa wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Natomiast wątpliwości tego Sądu wzbudziła kwestia stanowiska Ministra Sprawiedliwości wyrażonego w zakresie pytania nr 139, dotyczącego legitymacji odwołanego członka zarządu do wytoczenia powództwa przeciwko spółce o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą. Za uzasadniony Sąd ten uznał zarzut skarżącej, że zagadnienie przedstawione w tym pytaniu jest sporne w doktrynie i było sporne jeszcze pod rządami kodeksu handlowego, o czym świadczą orzeczenia Sądu Najwyższego. WSA wskazał, że winno się unikać wprowadzania takich pytań na egzamin konkursowy na aplikację radcowską, na które jednoznaczna odpowiedź nie wynika z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa, które do tego budzą wątpliwości niektórych przedstawicieli nauki prawa. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając wniesioną od tego wyroku przez Ministra Sprawiedliwości skargę kasacyjną, wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2010r. sygn. akt II GSK 857/09 uchylił orzeczenie Sądu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że pytania na egzaminie konkursowym na aplikację powinny być skonstruowane w sposób możliwie precyzyjny, w szczególności pytania te (oraz podane w nich trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa) powinny być sformułowane w sposób jasny, jednoznaczny i nie budzący istotnych wątpliwości. Pytania testowe nie mogą wprowadzać w błąd uczestników konkursu, zaś sposób ich redagowania powinien być tak samo precyzyjny, jak odpowiedzi, których wymaga się od kandydatów na aplikantów. Takie stanowisko nie oznacza jednak, że pytania egzaminacyjne nie mogą odwoływać się do reprezentatywnych w danych kwestiach poglądów i stanowisk wyrażanych w orzecznictwie sądowym i w piśmiennictwie prawniczym. Nie ma więc żadnych podstaw do ograniczania możliwości konstruowania pytań egzaminacyjnych wyłącznie do niebudzących wątpliwości treści przepisów prawnych. Egzamin ma być bowiem sprawdzianem predyspozycji intelektualnych kandydata do zawodu prawniczego. Od kandydatów na aplikantów można zatem wymagać znajomości podstawowych zasad wykładni prawa i analitycznego myślenia. Zdający muszą chociażby legitymować się umiejętnością zrekonstruowania nieskomplikowanej normy prawnej, rozstrzygania nieskomplikowanych problemów interpretacyjnych, w tym opowiedzenia się za stanowiskiem, które ma najbardziej przekonujące uzasadnienie w treści odpowiednich przepisów prawnych, interpretowanych według powszechnie przyjętych metod wykładni prawa, tym bardziej opowiedzenia się za stanowiskiem znajdującym potwierdzenie w autorytatywnym orzeczeniu sądowym : uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, mającej moc zasady prawnej. Co do dokonanej przez WSA oceny pytania nr 139 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że uchwała Sądu Najwyższego z dnia 1 marca 2007r. III CZP 94/06, której nadano moc zasady prawnej, wyznaczyła w praktyce linię orzeczniczą na kilka miesięcy przed egzaminem konkursowym na aplikację i usunęła mogące wcześniej powstawać wątpliwości co do prawidłowości zapadających rozstrzygnięć, a osoby zdające egzamin konkursowy na aplikację powinny znać to orzeczenie i potrafić ocenić jego znaczenie dla orzecznictwa sądowego w sprawach dotyczących tego problemu. Dlatego NSA stanął na stanowisku, iż pytanie nr 139 zostało skonstruowane prawidłowo. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wskazał, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U, Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie P.p.s.a., jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny, a więc także dokonaną przez ten Sąd oceną pytania nr 139. Jednak przy ponownym rozpoznaniu sprawy nadal zobowiązany jest ocenić całość sprawy i zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Za uzasadniony Sąd ten uznał zarzut naruszenia prawa materialnego tj. przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych w odniesieniu do pytania testu nr 100, które brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem postępowania cywilnego, jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji: A. sąd odrzuci wniosek o przywrócenie terminu, B. sąd oddali wniosek o przywrócenie terminu, C. przewodniczący wzywa stronę do uzupełnienia tego braku w terminie tygodniowym pod rygorem zwrotu wniosku". Wskazał, że skarżąca udzieliła na to pytanie odpowiedzi "B", natomiast według klucza odpowiedzi prawidłowa jest odpowiedź "C", która wynika z przepisów art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. Sąd podzielił stanowisko organu, że taka jest prawidłowa odpowiedź, jednak w jego ocenie ww. przepisy nie dają jednoznacznej odpowiedzi na powyższe pytanie. Przepis art. 169 § 3 k.p.c. brzmi: "Równocześnie z wnioskiem (o przywrócenie terminu) strona powinna dokonać czynności procesowej". Natomiast w myśl art. 130 § 1 k.p.c. zd. 1 "Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia, uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym". Za tym, że niedołączenie apelacji jest brakiem formalnym wniosku nie przemawia więc literalne brzmienie art. 169 § 3 k.p.c. To orzecznictwo Sądu Najwyższego przesądziło, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. (tak też I Cz 238/54 z dnia 18 października 1954 r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958 r., Preis 1960/2/407). W tym stanie rzeczy - zdaniem WSA - może budzić wątpliwość formułowanie tego rodzaju pytań w teście na egzaminie konkursowym na aplikację, na które odpowiedź nie wynika expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa. Sąd powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2008 r. II GSK 355/07, w którym wskazano na obowiązek zachowania jak najdalej idącej dbałości przy redagowaniu pytań egzaminacyjnych na aplikacje, w celu eliminowania możliwości udzielenia więcej niż jednej odpowiedzi jako prawidłowej oraz na wyroki NSA w sprawach II GSK 27/10 i II GSK 150/10, w których sąd ten stwierdził, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut Ministra Sprawiedliwości odnoszący się do zakwestionowanego przez Sąd pierwszej instancji pytania testowego nr 100, dotyczącego skutków prawnych złożenia wniosku o przywrócenie terminu bez jednoczesnego wniesienia apelacji. WSA wskazał, że pytania testowe na aplikację winny być testem wyłącznie na wiedzę wynikającą z określonych dziedzin prawa i instytucji prawnych ukształtowanych przez prawo pozytywne. Niedopuszczalne jest, aby w pytaniach pojawiały się zagadnienia prawne, co do których zarówno doktryna, jak i orzecznictwo nie doszły do wspólnych konkluzji, albowiem nie jest właściwe wymaganie od ewentualnych adeptów zawodów prawniczych jednoznacznego rozstrzygania zagadnień prawnych, co do których nie są zgodne również autorytety prawnicze. Dlatego tez uznał za nieuzasadnione pozbawienie skarżącej dodatkowego punktu za pytanie nr 100 skutkiem uznania, że odpowiedziała ona na nie błędnie. Zważywszy, że skarżąca uzyskała 189 punktów, uznanie konstrukcji pytania nr 100 za nieprawidłową powoduje konieczność uchylenia decyzji Ministra Sprawiedliwości. Natomiast pozostałe sporne pytania testowe w ocenie WSA mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikacją radcowską. Jako podstawę swego rozstrzygnięcia Sąd wskazał przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152 oraz art. 200 P.p.s.a. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Minister Sprawiedliwości, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 339 ust. 1 oraz art. 331 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002r. Nr 123, poz. 1059, ze zm.), przez przyjęcie, że pytanie nr 100 testu konkursowego na aplikację radcowską sformułowane było w sposób niezgodny z ww. przepisami ustawowymi, gdyż odpowiedź nie wynikała expressis verbis z przepisów prawa, a jedynie z poglądów doktryny i orzecznictwa, podczas gdy treść pytania z propozycjami odpowiedzi w pełni zgodna była z przywołanymi normami ustawy o radcach prawnych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że jego zdaniem odpowiedź na pytanie nr 100 wynika wprost z literalnego brzmienia przepisów wskazanych za podstawę prawną, tj. art. 169 § 3 k.p.c. w zw. z art. 130 § 1 k.p.c. Art. 130 § 1 k.p.c. ustanawia ogólną regułę dotyczącą możliwości uzupełnienia braków formalnych pism procesowych, która ma zastosowanie do wszelkich pism procesowych składanych w toku postępowania, zawierających określone braki, możliwe do uzupełnienia. Tym samym nie budzi wątpliwości, że art. 130 § 1 k.p.c. ma również zastosowanie do wniosku o przywrócenie terminu, który jest pismem procesowym. Tak samo nie budzi żadnych wątpliwości, iż niedołączenie apelacji do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji jest brakiem formalnym pisma procesowego, jakim jest sam wniosek o przywrócenie terminu. Natomiast zgodnie z art. 169 § 3 k.p.c. równocześnie z wnioskiem powinno się dokonać czynności procesowej, tj. w tym przypadku dołączyć do wniosku apelację W świetle powyższego zdaniem autora skargi kasacyjnej nie ulega wątpliwości, że jeżeli strona wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji, nie dołączając jednocześnie do wniosku samej apelacji, to przewodniczący na podstawie art.130 § 1 k.p.c. wzywa ją do usunięcia tego braku formalnego pod rygorem zwrotu wniosku. Treść pytania wprost wskazuje bowiem, iż do wniosku nie została dołączona apelacja, co oznacza, iż złożone pismo zawiera braki uniemożliwiające jego rozpoznanie. W takiej sytuacji jedyną prawidłową odpowiedzią jest odpowiedź "C". Dlatego zdaniem organu nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że pytanie nr 100 zostało sformułowane nieprawidłowo. Skarżący kasacyjnie wyraził także pogląd, że pojęcie "wiedza z danego zakresu prawa", o jakiej mowa w art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych, oznacza także właściwe rozumienie i umiejętność interpretacji danej normy prawnej. W innym przypadku należałoby uznać, że zdający egzamin na aplikację winien ograniczyć swoją wiedzę do znajomości samego brzmienia określonego przepisu bez umiejętności jego właściwego zrozumienia i usytuowania w kompleksie norm prawnych. Organ odwołał się do uzasadnienia pierwszego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 kwietnia 2010r. II GSK 857/09, którym Sąd uchylił wyrok WSA w sprawie ze skargi A. P. Wskazał również, że nie zgada się ze stanowiskiem WSA, że to orzecznictwo Sądu Najwyższego (I CZ 238/54 z dnia 18 października 1954r., OSNCP 1955/2/44 i 2CR 119/58 z dnia 1 września 1958r. Preis 1960/2/407) przesądziło o tym, że niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienia powinien zarządzić Przewodniczący w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. Przytoczone orzecznictwo Sądu Najwyższego nie ma charakteru prawotwórczego, a jedynie interpretacyjny wobec przepisów prawa. Poza tym z samego faktu przywołania w uzasadnieniu skarżonego wyroku jednostkowych orzeczeń Sądu Najwyższego wydanych w tak odległym czasie wynika, iż kwestia będąca przedmiotem pytania nr 100 jest niesporna i nie wywołuje rozbieżności w doktrynie i orzecznictwie, skoro od tamtej pory - tj. od ponad 50 lat - nie zaszła potrzeba jej wyjaśniania. Organ podniósł także, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. podczas pierwszego wyrokowania w niniejszej sprawie dokonywał już analizy pytania nr 100, które zostało zaskarżone przez A. P. w skardze z 6 kwietnia 2009r., i uznał, że zostało one sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 339 ust. 1 omawianej ustawy. Reasumując Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego został podjęty z naruszeniem przepisów prawa materialnego i w związku z tym wniósł o jego uchylenie w całości, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. P. wniosła o jej oddalenie, podnosząc, iż w odniesieniu do pytania nr 100 istnieje utrwalona już linia orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego uznająca, iż pytanie to zostało sformułowane w sposób wadliwy. Naczelny Sąd Administracyjny zażył, co następuje Na wstępie niniejszych rozważań podkreślić należy, że zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd pierwszej instancji. Skarga kasacyjna Ministra Sprawiedliwości nie ma usprawiedliwionych podstaw. W zaskarżonym wyroku nie doszło do zarzuconego naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 33 1 ust. 3 oraz 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, polegającego na niewłaściwym przyjęciu, że pytania nr 100 nie spełnia wymagań określonych w tym przepisie. Przepis art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych miał następujące brzmienie: "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt". W świetle tego unormowania zbudowanego na zasadzie testu jednokrotnego wyboru, nie jest dopuszczalne formułowanie pytań zawierających propozycje więcej niż jednej prawidłowej odpowiedzi w nawiązaniu do spornych w orzecznictwie i doktrynie problemów. Nie można również formułować pytań, na które odpowiedź będzie uzależniona od przyjęcia dodatkowych założeń pominiętych lub nieprecyzyjnie wyrażonych w pytaniach. Z kolei zgodnie z art. 331 ust. 3 tej samej ustawy egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta radcowskiego z zakresu miedzy innymi postępowania cywilnego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zajęte przez sąd pierwszej instancji, które zgodne jest również z ugruntowanym już stanowiskiem wyrażonym w licznych orzeczeniach NSA (przykładowo II GSK 115/10, II GSK 778/09, II GSK 31/10, II GSK 150/10, II GSK 83/10) co do tego, że pytanie nr 100, dotyczące skutków prawnych złożenia wniosku o przywrócenie terminu bez jednoczesnego wniesienia apelacji, zostało sformułowane z naruszeniem prawa. Jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji z brzmienia przepisów powołanych w kluczu odpowiedzi, tj. art. 130 § 1 k.p.c. i art. 169 § 3 k.p.c. nie wynika w sposób jednoznaczny, aby niedołączenie do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji samej apelacji było brakiem formalnym, podlegającym uzupełnieniu w trybie przewidzianym dla uzupełnienia pism procesowych. Dopiero praktyka znajdująca wyraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych, przesądziła o tym, iż niedopełnienie przez składającego wniosek o przywrócenie terminu wymagań przewidzianych w art. 169 § 3 k.p.c. stanowi brak formalny, którego uzupełnienie powinien Przewodniczący zarządzić w trybie przewidzianym w art. 130 k.p.c. Zauważyć bowiem należy, iż w tej kwestii wypowiedział się nie tylko Sąd Najwyższy w przywołanym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku orzeczeniu, lecz problem związany ze stosowaniem art. 130 § k.p.c. w odniesieniu do wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności polegającej na wniesieniu środka zaskarżenia bez jednoczesnego dołączenia tego środka był przedmiotem rozważań zarówno tego Sądu jak i sądów apelacyjnych także w latach późniejszych (przykładowo postanowienie SN z dnia 20.09.2002r. w sprawie III CRN 140/01, z dnia 30 stycznia 2002r. w sprawie III CZ 140/01, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 13.05.1999 w sprawie I Acz 208/99). Świadczy to o tym, iż wbrew twierdzeniom organu z samego brzmienie art. 169 § 3 oraz art. 130 k.p.c. nie wynika, że niedołączenie do wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji tego środka zaskarżenia jest brakiem formalnym, a stanowisko takie wynika jedynie z praktyki i orzecznictwa. W tym miejscu podnieść należy, iż na etapie ubiegania się o przyjęcie na aplikację radcowską nie można wymagać od kandydata (choć niewątpliwie byłaby to pożądane) znajomości orzecznictwa i poglądów doktryny w odniesieniu do dziedzin prawa przewidzianych w tematyce egzaminacyjnej. Takiej znajomości można wymagać dopiero od osoby, która ukończyła aplikację. Właśnie bowiem szkolenie w ramach aplikacji radcowskiej ma na celu przygotowanie aplikanta do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu radcy prawnego, a więc zaznajomienia go z orzecznictwem sądów oraz nauczenia praktycznego stosowania przepisów prawa. Odnosząc się do podniesionych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczności, że Naczelny Sąd Administracyjny orzekał już w niniejszej sprawie to zauważyć należy, iż stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a. przedmiotem dokonanej przez ten Sąd w wyroku z dnia 15 kwietnia 2010r. oceny była tylko prawidłowość pytania nr 139. Zaskarżonym obecnie wyrokiem WSA nie naruszył wynikającego z art. 190 P.p.s.a. związania wykładnią prawa. Co się zaś tyczy oceny pytania numer 100 dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 czerwca 2009r., to skoro wyrok ten został w całości uchylony, ponownie orzekając w sprawie Sąd I instancji nie był tą ocena związany. Mając powyższe na uwadze skarga kasacyjna podlegała oddaleniu, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 P.p.s.a.