II GSK 556/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia NSA Gabriela Jyż (spr.) Sędzia WSA (del.) Izabella Janson po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 1079/18 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 25 października 2018 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od M. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi 2.000 (dwa tysiące) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, wyrokiem z dnia 26 lutego 2019 r., uwzględnił skargę M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 25 października 2018 r. w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, uchylając tą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi z dnia 15 stycznia 2018 r. oraz orzekając o kosztach postępowania sądowego. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: w wyniku kontroli przeprowadzonej w dniu 7 lipca 2015 r. sklepie spożywczo – monopolowym w Ł. przy ul. Z. [...] ujawniono dwa urządzenia o nazwie American Poker bez numeru oraz Hot Spot Platin bez numeru o budowie identycznej jak automaty do gier. Drugi z automatów o nazwie Hot Spot Platin nie był podłączony do zasilania. Urządzenia nie posiadały numerów fabrycznych, ani oznaczeń z numerem poświadczenia rejestracji oraz numerem zezwolenia na urządzanie i prowadzenie gier na automatach. Przeprowadzony na czynnym automacie eksperyment wykazał, że w grach występował element losowości, gdyż grający naciskając klawisz inicjujący grę nie miał wpływu na ułożenie się symboli bębna na ekranie monitora. Wynik gry zależny był tylko od urządzenia, uzyskane wyniki gry były nieprzewidywalne i niezależne od woli gracza. Ustalono, że automat przyjmuje i wypłaca pieniądze. W związku z powyższym stwierdzono, iż prowadzona gra na kontrolowanym urządzeniu jest grą na automacie zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 165; dalej: u.g.h.). Ustalono również, że działalność prowadzona w zakresie urządzania gier miała miejsce poza kasynem gry, bez koncesji oraz rejestracji automatu do gier. Ustalenia te stały się podstawą decyzji Naczelnik Łódzkiego Urzędu Celno-Skarbowego w Łodzi w dniu 15 stycznia 2018 r., którą nałożono na skarżącego karę pieniężną w wysokości 12.000 zł z tytułu urządzania gier poza kasynem gry. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, objętą skargą decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wskazał, że na podstawie umowy z dnia 1 grudnia 2014 r. M. K. wynajął spółce "C. O." Sp. z o.o. powierzchnię lokalu w swoim sklepie w celu zainstalowania w nim przedmiotowego automatu do gier. Skarżący miał więc świadomość urządzania gier na automacie w prowadzonym przez siebie lokalu na powierzchni, która nie została w umowie określona i nie została przestrzennie wyodrębniona od reszty pomieszczenia. Dostęp do automatu do gier hazardowych możliwy był wyłącznie przez powierzchnię sklepu, która nie była przedmiotem podnajmu. Skarżący prowadząc sklep spożywczo - monopolowy, decydował o godzinach otwarcia i zamknięcia lokalu, a tym samym umożliwiał, bądź nie, dostęp do automatu. Na skarżącego nałożone zostały obowiązki związane z funkcjonowaniem automatu. Zapewniał dostęp energii elektrycznej do automatu oraz zapewniał stały dostęp do automatu serwisantom. Na tej podstawie organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że M. K. był podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry w lokalu, w którym przeprowadzono kontrolę. Uwzględniając skargę na tą decyzję Sąd I instancji w pierwszej kolejności stwierdził, że organ prawidłowo zastosował w sprawie, obowiązujący w dacie stwierdzenia naruszenia prawa, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. stanowiący, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry, a wysokość tej kary wynosi 12.000 zł od każdego automatu. Sąd za niesprzeczne uznał, że przeprowadzona kontrola ujawniła eksploatację spornego urządzenia do gier, którego charakter odpowiadał definicji gry na automatach zawartej w u.g.h., na co wskazywały ustalenia i wnioski zawarte w protokole z eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych w dniu kontroli. Wskazał, że z ustaleń tych wynikało, iż urządzenie eksploatowane było w celach komercyjnych, o czym świadczyła konieczność użycia środków finansowych do jego uruchomienia, gra na urządzeniu zawierała element losowości, grający nie miał wpływu na wyniki gier, a jego zdolność percepcji i sprawność nie dawały gwarancji wpłynięcia w pożądany sposób na te wyniki. Wobec tego, w ocenie Sądu I instancji, organ zasadnie uznał, że w sprawie chodziło o automat, o którym mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h. Za trafne Sąd uznał stwierdzenie, że organy był uprawnione do przeprowadzenia eksperymentu, którego szczegółową podstawę stanowił art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy o Służbie Celnej. Obowiązujący w dniu kontroli przepis art. 32 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 20 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. nr 168, poz. 1323 ze zm.). Zdaniem Sądu organ również trafnie odmówił zasadności zarzutu skarżącego, że doszło do skierowania zaskarżonej decyzji do podmiotu niemogącego ponosić sankcji na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W tym zakresie wskazał na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16. W ocenie Sądu I instancji dokonana przez organ odwoławczy ocena materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego, nie pozwalała na zastosowanie wobec skarżącego art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Wskazał, że podstawą uznania skarżącego za "urządzającego gry" była sama czynność udostępnienia 3m² powierzchni lokalu w drodze umowy podnajmu części lokalu użytkowego za określony miesięczny czynsz, na organizowanie przez podnajemcę – C. O. Sp. z o.o. - gier zręcznościowych. Zdaniem Sądu organ nie wykazał, aby skarżący poza czynnością wynajęcia części powierzchni należącego do niego lokalu w jakikolwiek inny sposób aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych. Brak było przy tym podstaw do wyprowadzenia tego typu wniosków z treści powołanej przez organ umowy podnajmu części lokalu użytkowego zawartej w dniu 1 grudnia 2014 r. skarżącego ze spółką C. O. Sp. z o.o., z której wbrew stanowisku organu odwoławczego w żadnym zakresie nie wynikają dla skarżącego jakiekolwiek obowiązki związane z funkcjonowaniem przedmiotowego automatu o nazwie American Poker. Zdaniem Sądu I instancji wynajęcie 3m² powierzchni sklepu, jak wynikało z umowy, związane było z umożliwieniem spółce C. O. zainstalowania urządzeń do gier zręcznościowych, na których to podnajemca prowadzić miał działalność gospodarczą. Miesięczny czynsz podnajmu powierzchni określony został przez strony w stałej wysokości 200 zł płatnej z dołu, i nie wynikało z umowy, aby w jakikolwiek sposób kwota ta uzależniona była od funkcjonowania w lokalu skarżącego automatów do gier, czy też generowanych przez nie przychodów. Sąd zauważył, że o ile jednak organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, że na skarżącego nałożone zostały obowiązki związane z funkcjonowaniem automatu, to nie podał jakie, podczas gdy z umowy oraz pozostałego materiału dowodowego sprawy nie wynikało, czy skarżący lub H. K. – ekspedientka sklepu, uruchamiała i wyłącza samodzielnie automat do gier przechowywanymi do niego kluczami, czy dokonywała wypłat wygranych, czy miała obowiązek sprawowania dozoru automatu, czy kontaktowała się z serwisantem bądź właścicielem automatu w kwestiach związanych z funkcjonowaniem urządzenia. Podsumowując, Sąd I instancji stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie uprawniał do przyjęcia, iż skarżący był urządzającym gry na automacie American Poker bez numeru. W podstawie prawnej wyroku podano art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) w zw. z art. 135 oraz art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, skargą kasacyjną zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji zarzucając mu: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. polegające na błędnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że w kontrolowanej decyzji w sposób nieuzasadniony, bo co najmniej przedwczesny przypisana została skarżącemu odpowiedzialności za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, a organ nie wykazał w dotychczas przeprowadzonym postępowaniu, aby skarżący aktywnie uczestniczył w urządzaniu gier hazardowych, podczas gdy w ocenie organu skarżący na podstawie umowy przyjął na siebie takie obowiązki jak: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowanie tego miejsca do danego rodzaju działalności gospodarczej, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymanie automatu w stanie stałej aktywności umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, co miało wpływ na wynik sprawy; 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej przez błędne przyjęcie, że przypisując skarżącemu cechę "urządzającego gry" organ nie wykazał innych czynności poza udostępnieniem powierzchni pod zajmowane urządzenie, podczas gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że skarżący wykonywał takie obowiązki jak: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowanie tego miejsca do danego rodzaju działalności gospodarczej, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatu w stanie stałej aktywności umożliwiającej jego sprawne funkcjonowanie, co przesądza, że organy zasadnie uznały skarżącego za urządzającego gry hazardowe poza kasynem gry; 3. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne nakazanie organowi w ponownie prowadzonym postępowaniu przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego w celu ponownej analizy materiału zgromadzonego w sprawie, m.in. umowy podnajmu części lokalu użytkowego z dnia 1 grudnia 2014 r. w celu ustalenia, czy skarżącego można uznać za urządzającego gry hazardowe oraz wskazanie jakie konkretnie czynności wykonywał skarżący w zakresie związanym z automatem do gier, które pozwalają na uznanie, że podlega on administracyjnej karze jako podmiot urządzający gry, podczas gdy w ocenie organu umowa podnajmu części lokalu użytkowego została poddana analizie w przeprowadzonym postępowaniu, a na podstawie zapisów zawartych w umowie skarżący wykonywała takie obowiązki jak: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca do zamontowania urządzenia, przystosowanie tego miejsca do danego rodzaju działalności gospodarczej, umożliwienie dostępu do takiego automatu nieograniczonej liczbie graczy, utrzymanie automatu w stanie stałej aktywności umożliwiające jego sprawne funkcjonowanie, co czyni zalecenia Sądu I instancji co do dalszego postępowania prowadzonego przez organy mające wykazać aktywność strony w urządzaniu gier hazardowych niezasadnymi. Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi. Organ wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie albowiem podniesionej w jej ramach zarzuty zasadnie wskazują na wadliwą wykładnię przepisów prawa materialnego i w konsekwencji nietrafną ocenę materiału dowodowego, jakiej dokonał Sąd I instancji w ramach kontroli wydanych w sprawie administracyjnej rozstrzygnięć organów celno–skarbowych. Ocenę objętego skargą kasacyjną wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi poprzedzić należy, mającą kardynalne znacznie na tle przedmiotowej sprawy, wykładnią przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. i zawartego w nim pojęcia "urządzającego gry", które warunkuje nałożenie kary określonej w tym przepisie. Powołany art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., stanowi, że karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem. Pojęcie to nie zostało zdefiniowane wprost w ustawie, jednakże opierając się o systematykę jego użycia w poszczególnych regulacjach, w zestawieniu z użyciem przez ustawodawcę pojęcia "prowadzącego działalności w przedmiocie urządzania gier hazardowych" przyjąć należy ukształtowaną orzecznictwem sądów administracyjnych definicję "urządzającego gry". W judykaturze, przyjęto bowiem, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. wyroki NSA z dnia: 13 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 3111/17 i II GSK 3581/17). Dalej rozwijając zagadnienie, w orzecznictwie podnosi się również, że warunkiem przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest wykazanie, że dany podmiot aktywnie uczestniczył w procesie urządzania nielegalnych gier hazardowych, a więc podejmował określone czynności nie tylko związane z procesem udostępniania automatów, lecz także z ich obsługą oraz stwarzaniem technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych. Nie wyklucza to oczywiście możliwości współdziałania wielu podmiotów w nielegalnym procederze urządzania gier, a więc np. właściciela automatu i właściciela lokalu, którzy na podstawie zawartej umowy (porozumienia, niekoniecznie pisemnego) dokonują podziału zadań i funkcji związanych z procesem organizacji gier (por. wyroki NSA: z dnia 13 marca 2018, sygn. akt II GSK 3745/17; z dnia 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt II GSK 368/19 i inne). "Urządzającym gry" będzie zatem podmiot wypełniający swoim faktycznym działaniem, którąkolwiek, część lub wszystkie z wymienionych powyżej przesłanek. Innymi słowy działaniami podmiotu urządzającego gry hazardowe będą działania mające na celu umożliwienie sprawnego funkcjonowania automatu lub automatów do gier hazardowych zgodnie z ich przeznaczeniem w miejscu dostępnym dla potencjalnych odbiorców tego rodzaju rozrywki. Mając na uwadze powyższe, w świetle motywów zaskarżonego kasacyjnie wyroku, stwierdzić należy, że Sąd I instancji, uznając za wadliwe postępowanie przeprowadzone przez organy obu instancji i wydane w ich wyniku decyzje, skoncentrował się na brakach tegoż postępowania administracyjnego, które powinno wykazać aktywne uczestnictwo skarżącego w urządzaniu gier w związku z nałożeniem na niego kary. Sąd I instancji stwierdził bowiem, że "organ nie wykazał aktywnej roli skarżącego w urządzaniu gier na automacie będącym przedmiotem niniejszego postępowania. Nie wykazano bowiem, aby skarżący wziął na siebie obowiązki mogące wskazywać na jego rzeczywiste zaangażowanie w proces urządzenia gier.". Za przyjęciem przez Sąd I instancji, jako koniecznego i wyłącznego do uznania podmiotu za "urządzającego gry", modelu aktywnego uczestnictwa tego podmiotu w procederze urządzania gier, przemawia również ta część motywów wyroku, w której Sąd stwierdził, że "Samo wynajęcie czy wydzierżawienie lokalu lub jego części w celu urządzania gier hazardowych nie przesądza ani o urządzaniu tych gier przez wynajmującego czy wydzierżawiającego, ani też takiej okoliczności nie wyłącza". Takie założenie, jakkolwiek zgodne co do zasady z powołamy stanowiskiem judykatury, pomija pasywną formę uczestnictwa w procesie urządzania gier, które związane jest z udostępnieniem lokalu, w którym ma być prowadzona działalność hazardowa. Za urządzającego bądź współrządzącego, gry uznać bowiem również należy wynajmującego dany lokal lub jego część, także wówczas gdy faktycznie poza wynajęciem lokalu lub jego części nie uczestniczy on w żadnych innych czynnościach związanych z prowadzoną w ramach najmu działalnością – nie podejmuje rzeczywistych działań związanych z prowadzeniem gier, obsługą automatów i klientów, itd. Status urządzającego gry należy w takiej, jak powołana sytuacji, przypisać wynajmującemu, który jest w pełni świadomy rodzaju działalności, jaką prowadzić będzie najemca. Wynajmując lokal na cele prowadzenia działalności hazardowej podejmuje on bowiem faktyczne działania w celu umożliwienia prowadzenia takiej działalności poprzez udostępnienie lokalu, w którym umiejscowiony będzie punkt gier, o których mowa w ustawie o grach hazardowych. Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na uznanie, że skarżący współuczestniczył w urządzaniu gier na automatach w należącym do niego lokalu, tym samym spełniona została przesłanka, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., skutkująca nałożeniem na stronę kary w łącznej wysokości 12.000 zł. Jakkolwiek podzielić należy pogląd Sądu I instancji, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, przede wszystkim zaś z treści umowy łączącej skarżącego ze spółką C. O. wynika, że skarżący nie był zobowiązany do aktywnego uczestnictwa w działaniu, obsłudze i sprawowaniu bezpośredniej pieczy nad posadowionymi w jego lokalu automatami, to niewątpliwie można mu przypisać bierne uczestnictwo w urządzaniu gier na tychże urządzeniach. Powołana umowa oddawała bowiem spółce nieokreślone – nie sprecyzowane szczegółowo - 3m2 lokalu należącego do skarżącego celem wstawienia tam automatów do gier. Takie określenie powierzchni najmu sklepu spożywczo – monopolowego oznaczało, że skarżący miał bezpośredni wpływ na dostępność klientów sklepu do automatów, a więc na ich dostępność dla potencjalnych graczy. Dostępność ta bowiem związana była z godzinami w jakich sklep ten był otwarty. Innymi słowy, skarżący pomimo braku bezpośredniego zaangażowania w działanie automatów, przyjął na siebie niejako obowiązek sprawowania pieczy nad dostępnością do urządzeń uzależniając ją od okresów czasu działalności sklepu. Już sama ta okoliczność, wpisująca się w jeden z elementów przywołanej definicji "urządzającego gry" była wystarczająca dla zastosowania wobec strony art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. wobec okoliczności, że lokal nie był kasynem, nie posiadała koncesji zaś ujawnione w toku kontroli automaty nie posiadały rejestracji. Powyższe czynił koniecznym uchylenie objętego skargą kasacyjną wyroku, albowiem Sąd I instancji dokonał wadliwej wykładni przepisów prawa materialnego poprzez zawężające zastosowanie pojęcia z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. "urządzającego gry", w konsekwencji, czego również wadliwie stwierdził nieprawidłowość przeprowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego w zakresie zgromadzonego materiału dowodowego i ich oceny, jakiej dokonały organy nakładając w efekcie na skarżącą karę pieniężna za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy była dostatecznie wyjaśniona. Rozważania co do rozumienia pojęcia "urządzającego gry" zawartego w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., w aspekcie powołanych ustaleń faktycznych wynikających z analizy zgromadzonego przez organ w sprawie materiału dowodowego, czynią również niezasadną skargę wywiedzioną przez M. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 25 października 2018 r., która to skarga w ramach podniesionych w niej zarzutów koncentrowała się na wykładni i rozumieniu powołanego pojęcia i poczynionych przez organy ustaleń zmierzających do zasadnego uznania skarżącego za urządzającego gry. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 i art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w punktach 1 i 2 sentencji. O kosztach postępowania sądowego, jak w pkt 3 sentencji, postanowiono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 265).