II GSK 606/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej D. P. Sp. z o.o. w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 lutego 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2546/08 w sprawie ze skargi D. P. Sp. z o.o. w W. na postanowienie Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2008 r., nr Sp. [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 20 lutego 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2546/08 odrzucił skargę D. P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Urzędu Patentowego RP z dnia [...] września 2008 r. Nr Sp [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania o unieważnienie prawa ochronnego na znak towarowy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyjaśnił, że D. P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. złożyła skargę, która została podpisana i złożona w jej imieniu przez pełnomocnika. W tej sytuacji Sąd wezwał pełnomocnika skarżącej do uzupełnienia w terminie 7 dni braku formalnego skargi, poprzez nadesłanie pełnego odpisu z KRS, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało doręczone w dniu 6 stycznia 2009 r., zatem ustawowy siedmiodniowy termin upływał z dniem 13 stycznia 2009 r. Sąd wskazał, że do dnia wydania niniejszego orzeczenia nie został uzupełniony ww. brak formalny skargi. Sąd przywołując treść art. 49 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie p.p.s.a., wywiódł, iż siedmiodniowy termin do uzupełnienia braków formalnych pisma, w tym wypadku skargi, jest terminem ustawowym, nie może być na wniosek strony przedłużony lub skrócony. Jednocześnie Sąd zawrócił uwagę, że istnieje możliwość przywrócenia terminu na zasadach ogólnych, wskazanych w art. 85 p.p.s.a. i następnych. Sąd podkreślił, że pełnomocnik skarżącej obowiązany był wykonać przedmiotowe wezwanie do dnia 13 stycznia 2009 r. czego nie uczynił. Dlatego w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. Sąd skargę odrzucił. D. P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. wniosła skargę kasacyjną domagając się: uchylenia postanowienia z dnia 20 lutego 2009 r. w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 2546/08, przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego wskazanego w wezwaniu z dnia 31 grudnia 2008 r. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 85 i art. 49 p.p.s.a. W uzasadnieniu zarzutów strona skarżąca wskazała, że naruszenia art. 85 p.p.s.a. upatruje w fakcie, iż pismem z dnia 19 stycznia 2009 r. wnosiła o przedłużenie terminu do uzupełnienia braku formalnego wskazanego w wezwaniu z dnia 31 grudnia 2008 r. Podkreśliła, że pismo to zawierało żądanie określonej treści, a także uzasadnienie, stąd powinno zostać potraktowane jako wniosek o przywrócenie terminu do wykonania wezwania Sądu. Skarżąca wskazała, iż naruszenie art. 49 p.p.s.a. nastąpiło z uwagi na błędne zastosowanie tego przepisu do istniejącego stanu faktycznego, gdyż brak żądanego odpisu nie uniemożliwiał nadania właściwego biegu złożonej skardze. Zarzuciła też, że Sąd nie uzasadnił powodu swojego żądania, a przecież w wezwaniu termin, nie mówiąc już o prawidłowym pouczeniu co do możliwości potwierdzenia dotychczasowych czynności, powinien być określony w sposób prawidłowy, umożliwiający stronie jego dotrzymanie. Uczestnik postępowania N. V. (W. C.) wniosła o oddalenie - jako bezzasadnej - skargi kasacyjnej, szczegółowo ustosunkowując się do wniosków i zarzutów w niej zawartych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty są zasadne. W szczególności nie można uznać za trafny zarzut naruszenia art. 85 p.p.s.a. Powołany przepis stanowi, że czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Przepis ten zawiera generalną zasadę bezskuteczności czynności procesowych podjętych przez strony po upływie terminu. Naruszenie przepisu art. 85 p.p.s.a. mogłoby więc nastąpić w sytuacji, w której Sąd I instancji uznałby za skuteczną czynność dokonaną po upływie terminu lub też, a contario, za nieskuteczną czynność dokonaną przed upływem terminu. Jednakże żadna z takich sytuacji w niniejszej sprawie nie zachodzi. Sąd I instancji w ogóle przepisu art. 85 p.p.s.a. nie stosował, gdyż przyjął, że skarżąca nie uzupełniła braku formalnego skargi. Brak też podstaw do przyjęcia, że skarżąca przed wydaniem zaskarżonego postanowienia złożyła wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, której miała w ocenie Sądu uchybić. W szczególności brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że złożone przez pełnomocnika skarżącej pismo z dnia 19 stycznia 2009 r. powinno zostać przez Sąd I instancji potraktowane jako wniosek o przywrócenie terminu. W piśmie tym, zatytułowanym "wniosek" stwierdzono: "W związku z wezwaniem Sądu z dnia 31.12.2008 r. wnoszę o przedłużenie terminu do złożenia odpisu KRS. Wyznaczony przez Sąd termin jest zbyt krótki z uwagi na okres świąteczno-urlopowy". Tej treści oświadczenie jednoznacznie wskazuje, że pełnomocnik pismem tym wystąpił z wnioskiem o przedłużenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, a więc z wnioskiem o jakim stanowi art. 84 p.p.s.a. Pismo z dnia 19 stycznia 2009 r. nie zawiera w swej treści żadnych sformułowań, które pozwoliłby je uznać za wniosek o przywrócenie terminu o jakim stanowi art. 86 p.p.s.a. Zresztą strona skarżąca nie powołała w skardze kasacyjnej ani w jej uzasadnieniu jako podstawy z art. 174 p.p.s.a. przepisu art. 86 p.p.s.a. Odnosząc się do sformułowanego we wnioskach skargi kasacyjnej żądania: "przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego wskazanego w wezwaniu, z dnia 31.12.2008 r." Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że złożenie tego rodzaju wniosku nie ma wpływu na postępowanie ze skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi. Przede wszystkim należy zauważyć, że za ukształtowany w orzecznictwie sądowym należy uznać pogląd, iż czynności procesowe polegające na równoczesnym złożeniu środka zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi procesowemu i wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności wykluczają się wzajemnie zarówno z powodu konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Wniosek o przywrócenie terminu jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia terminu doszło, jednakże nastąpiło to bez winy strony, która w takim wniosku wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Natomiast środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi do dokonania czynności procesowej jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia nie doszło, a Sąd zajął w tej kwestii błędne stanowisko (por. postanowienie SN z dnia 15 listopada 1999 r., sygn. akt II CZ 129/99, Lex nr 110599; z dnia 4 października 2001 r., sygn. akt CZ 116/01, Lex nr 52578; z dnia 10 stycznia 2002 r., sygn. akt II CZ 198/01, Lex nr 5330, z dnia 3 października 2002 r., sygn. akt II CZ 120/02, Lex nr 74402; postanowienie NSA z dnia 25 maja 2004 r., sygn. akt FSK 261/04, niepubl.). Uwzględniając powyższe Naczelny Sąd Administracyjny pismem z dnia 18 sierpnia 2009 r. zwrócił się do pełnomocnika skarżącej o sprecyzowanie stanowiska czy strona składa wniosek o przywrócenie terminu, do rozpoznania którego nie jest rzeczowo właściwy Naczelny Sąd Administracyjny. Mimo upływu wyznaczonego terminu strona skarżąca nie złożyła stosownego oświadczenia, wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do nierozpoznania skargi kasacyjnej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia art. 49 p.p.s.a. skutkował uwzględnieniem skargi kasacyjnej. Stosownie do treści art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W przypadku skargi rygorem właściwym dla nieuzupełnienia jej braków jest odrzucenie co wynika z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W myśl art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a ponadto zawierać elementy wymienione w pkt 1-3 tego przepisu. Elementy składowe pisma strony a zatem i skargi - zostały określone w art. 46 p.p.s.a. Z uregulowań tych wynika, m.in., że w sytuacji gdy skarga jest wnoszona przez pełnomocnika do skargi należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa (art. 46 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 34 p.p.s.a. wskazuje bowiem, że strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Z kolei z art. 37 § 1 zd. 1 p.p.s.a. wynika, że pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. W przypadku gdy mocodawcą jest strona będąca osobą prawną, pełnomocnictwo podpisane musi być przez osoby pełniące funkcje organów zgodnie z przepisami regulującymi sposób kompetencji lub przez inne osoby uprawnione do reprezentacji takich osób, na co wskazuje art. 28 § 1 p.p.s.a. Natomiast w art. 29 p.p.s.a. ustawodawca wskazał jednoznacznie, że organ albo inna osoba uprawniona do reprezentacji ma obowiązek wykazać przy pierwszej czynności swoje umocowanie dokumentem. Artykuł 29 p.p.s.a. nie precyzuje jaki dokument powinien przedłożyć podmiot wymieniony w art. 28 p.p.s.a., aby wykazać swoje umocowanie. Na tle powyższych uregulowań w orzecznictwie reprezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym wykazanie przez pełnomocnika procesowego umocowania do reprezentowania strony będącej osobą prawną wymaga złożenia nie tylko dokumentu pełnomocnictwa podpisanego przez osoby działające w imieniu tej osoby prawnej, ale także dokumentu potwierdzającego umocowanie tych osób do działania w imieniu osoby prawnej. Jednocześnie w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że brak dokumentu stwierdzającego umocowanie do reprezentacji strony (art. 29 p.p.s.a.) stanowi brak formalny, którego usunięcie w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. w odniesieniu do spółek kapitałowych polega na przedstawieniu aktualnego odpisu z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, niewykonanie w terminie nałożonego przez sąd obowiązku przedstawienia dokumentu powoduje odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1337/04, ONSAiWSA 2005/5/91; postanowienie NSA z dnia 6 kwietnia 2005 r., sygn. akt II GZ 19/05, Lex nr 424781; wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt FSK 1675/04, Lex nr 154837). Wymaga podkreślenia, że prezentowane powyżej stanowisko, które Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela, zostało wyrażone na tle uregulowań zawartych w art. 46 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 57 § 1 i art. 49 § 1 p.p.s.a., a zatem odnosiło się do sytuacji, gdy skarga została złożona przez pełnomocnika, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa. Jednocześnie w orzecznictwie sądowym został wyrażony pogląd, że pełnomocnik ustanowiony przez stronę w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 32 k.p.a. korzysta z przyznanego mu umocowania do działania, w imieniu strony w tej samej sprawie także w postępowaniu przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 607/08, Lex nr 493573). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy przede wszystkim należy zauważyć, że z akt sprawy wynika, iż skargę w imieniu D. P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. złożył i podpisał pełnomocnik rzecznik patentowy W. J. Z akt nie wynika, aby do skargi zostało załączone pełnomocnictwo. Treść pkt V zarządzenia Przewodniczącego VI Wydziału WSA w W. z dnia 22 grudnia 2008 r. dowodziłaby, iż Sąd miał na uwadze fakt, że pełnomocnik, który podpisał skargę, reprezentował stronę skarżącą w postępowaniu administracyjnym. Wskazuje na to zarządzenie o: poleceniu sporządzenia kserokopii pełnomocnictwa udzielonego przez stronę skarżącą temuż pełnomocnikowi, poświadczeniu za zgodność z oryginałem i wszyciu bezpośrednio ze skargą. Jednakże na karcie 8 akt sądowych znajduje się kserokopia pełnomocnictwa z daty 27 kwietnia 2005 r. udzielonego temuż pełnomocnikowi, ale przez "E.-P" Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. Z kolei z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że znajduje się w nich dokument pełnomocnictwa z datą 20 kwietnia 2005 r. udzielonego przez skarżącą spółkę pełnomocnikowi, który podpisał skargę w jej imieniu. W aktach administracyjnych znajduje się także odpis aktualny KRS skarżącej wg stanu na dzień 3 czerwca 2004 r. Dodać należy, że treść zarządzenia Przewodniczącego VI Wydziału WSA w W. z dnia 22 grudnia 2008 r. dotyczącego tzw. czynności wstępnych w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie wyjaśnia istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, czy w ramach podjętych czynności sprawdzających Sądu został uwzględniony fakt, że w aktach administracyjnych znajdował się dokument, którym strona skarżąca wykazywała umocowanie do reprezentacji stosownie do art. 28 i 29 p.p.s.a. Wątpliwości Naczelnego Sąd Administracyjnego co do tej istotnej kwestii wynikają także z treści pkt V ww. zarządzenia, w którym jako datę dokumentu pełnomocnictwa wskazano "27 maja 2005 r." gdzie następnie miesiąc "maj" poprawiono na "kwiecień". Niejasności te dowodzą, że prawdopodobnie mylnie został załączony do skargi skserowany dokument pełnomocnictwa nie z dnia 20 maja 2005 r., lecz z dnia 27 kwietnia 2005 r. To zaś oznacza, że powstaje wątpliwość czy Sąd I instancji kierując do pełnomocnika strony skarżącej wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi pod rygorem jej odrzucenia poprzez złożenie dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej, tj. oryginału lub poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii pełnego odpisu z KRS miał na uwadze fakt, że w aktach administracyjnych poza dokumentem pełnomocnictwa ogólnego (udzielonego pełnomocnikowi przez stronę skarżącą) znajduje się też odpis aktualny KRS przedstawiający stan wpisów na dzień 3 czerwca 2004 r., a więc sprzed dnia udzielenia pełnomocnictwa. W związku z tym powstaje wątpliwość czy wezwanie o przedłożenie pełnego odpisu KRS skarżącej spółki winno nastąpić w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego został zaprezentowany pogląd, iż umocowanie do dokonywania czynności w imieniu strony musi istnieć w dniu dokonania tej czynności, a stosowny dokument z KRS zawierać powinien wpisy aktualne na ten dzień (por. wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2009 r. sygn. akt I GSK 147/08,Lex nr 484878). Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, jednak, że na tle odpowiednich do omawianych uregulowań ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulacji zawartych w Kodeksie postępowania cywilnego Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 listopada 2007 r. (sygn. akt III CZP 92/07, OSNC 2008/11/126 z glosą aprobującą R. Uliasza, lex/el. 2008) stwierdził, że do wykazania, iż osoby działające jako organ osoby prawnej są uprawnione do udzielenia pełnomocnictwa procesowego, nie jest konieczne, aby aktualny bądź zupełny odpis z Krajowego Rejestru Sądowego był sporządzony według stanu na dzień wystawienia dokumentu pełnomocnictwa procesowego. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy odnosząc się do uregulowań zawartych w ustawie z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm.) oraz rozróżniając istotę pełnomocnictwa jako oświadczenia woli, a także sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa, trafnie zwrócił uwagę, że nie ma wystarczających argumentów na rzecz stanowiska, że do wykazania umocowania osób wchodzących w skład organu osoby prawnej, podlegającej wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego, do udzielenia pełnomocnictwa konieczne jest przedstawienie odpisu z rejestru aktualnego w dniu sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa. Sąd Najwyższy stwierdził, że wykazanie umocowania osób wchodzących w skład organu osoby prawnej do udzielenia pełnomocnictwa możliwe jest także na podstawie odpisu aktualnego albo zupełnego wystawionego przed dniem sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa. Jednocześnie Sąd Najwyższy w uchwale tej podkreślił, że w sytuacji, w której okres pomiędzy datą sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa a datą dotyczącą stanu rejestru, według którego został wydany odpis, jest nadmiernie długi albo w okolicznościach sprawy powstaną wątpliwości co do aktualności wynikających z odpisu danych w chwili sporządzania dokumentu pełnomocnictwa, to w takim wypadku wchodzi w grę podjęcie czynności sprawdzających. Sposobem weryfikacji jest zażądanie przedstawienia przez pełnomocnika odpisu zupełnego (pełnego) wg stanu rejestru po dniu sporządzenia dokumentu pełnomocnictwa. Jednakże Sąd Najwyższy podkreślił przy tym, że wskazane jest, aby zrobił to sąd w toku postępowania, a nie przewodniczący w ramach badania wymagań formalnych pisma procesowego, ponieważ pozwoli to uniknąć sytuacji, w której strona może ponieść dotkliwe konsekwencje procesowe. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę pogląd ten podziela uznając, że powinien mieć on odpowiednie zastosowanie na tle uregulowań ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Oznacza to, że w sytuacji gdy wraz z dokumentem pełnomocnictwa został złożony dokument potwierdzający umocowanie osób, o których mowa w art. 28 i 29 p.p.s.a. a w ocenie Sądu powstają wątpliwości co do aktualności danych zawartych w tych dokumentach, to Sąd winien rozważyć na tle okoliczności konkretnej sprawy czy sprawdzenie tych okoliczności winno nastąpić w trybie art. 49 p.p.s.a, czy też ewentualnie przy odpowiednim zastosowaniu art. 106 § 3 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie ani z zarządzenia przewodniczącego wydanego w związku z tzw. czynnościami wstępnymi, ani z wezwania skierowanego do pełnomocnika skarżących, a także nawet z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie wynika czy Sąd powziął wiadomość o złożonym do akt administracyjnych odpisie aktualnym z KRS. Treść ww. zarządzeń i pism nie daje podstaw do przyjęcia, że bezwzględnie w okolicznościach sprawy uprawnionym było wzywanie pełnomocnika strony skarżącej o pełny odpis KRS w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a. Oczywiście nie chodzi o to, jak sugeruje się w skardze kasacyjnej, że uzupełnienie braku w zakresie należytego umocowania może nastąpić w każdym czasie. W takiej sytuacji procesowej nie ma bowiem zastosowania art. 44 § 1 p.p.s.a., który odnosi się do czynności procesowych, a więc do trwającego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Opolu z dnia 5 kwietnia 2004 r., sygn. akt II SA/Wr 1225/01, ONSAiWSA 2004/3/53). Jednakże wezwanie kierowane do strony lub pełnomocnika w wykonaniu zarządzenia przewodniczącego lub sędziego sprawozdawcy w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., z uwagi na skutki niewykonania przez stronę czynności, muszą być precyzyjnie jednoznaczne w swej treści w tym względzie, gdyż musi z nich wynikać czy brak do usunięcia którego strona została wezwana rzeczywiście w świetle okoliczności konkretnej sprawy nie pozwala sprawie tej nadać dalszego biegu. Z tych zatem przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Oznacza to, że Sąd I instancji zobligowany będzie do kontroli złożonych do akt sprawy wg stanu na dzień wniesienia skargi do sądu dokumentów zgromadzonych też w aktach administracyjnych, celem oceny czy w sprawie występuje potrzeba do uzupełnienia braków formalnych skargi w trybie art. 49 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a.