II GSK 611/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 grudnia 2025 r., sygn. akt lll SA/Łd 705/25 w zakresie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Łd 515/24 w sprawie ze skargi M. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 maja 2024 r. nr SKO.4163.25.2024 w przedmiocie uchylenia decyzji zezwalającej na zajęcie pasa drogowego postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, postanowieniem z dnia 2 grudnia 2025 r., odrzucił skargę M. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 grudnia 2024 r., sygn. III SA/Łd 515/24, oddalającym skargę ww. spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 21 maja 2024 r. w przedmiocie uchylenia decyzji zezwalającej na zajęcie pasa drogowego. Sąd I instancji wskazał, że zawiadomieniem z dnia 5 listopada 2024 r. poinformowano pełnomocnika spółki adw. J.C. o posiedzeniu Sądu, które odbędzie się 19 grudnia 2024 r. o godzinie 10:30 sala III oraz składzie orzekającym sądu: sędzia NSA Teresa Rutkowska, sędzia WSA Anna Dębowska, sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz. Przesyłkę doręczono pełnomocnikowi spółki 7 listopada 2024 r. (k. 34 - zwrotne potwierdzenie odbioru akta III SA/Łd 515/24). Na rozprawie w dniu 19 grudnia 2024 r. Sąd odroczył publikację orzeczenia i wyznaczył jej termin na 31 grudnia 2024 r. godz. 10.00. Wyrokiem z dnia 31 grudnia 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M. Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. (dalej: skarżąca, spółka) na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi. Wyrok jest prawomocny od 20 lutego 2025 r. W dniu 22 września 2025 r. do Sądu wpłynęła skarga spółki o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej powyższym prawomocnym wyrokiem. Spółka wniosła w wznowienie postępowania z uwagi na: 1) nieważność, bowiem w składzie sądu zasiadała osoba nieuprawniona Anna Dębowska, powołana na urząd sędziego z rażącym naruszeniem prawa, tj. bez gwarancji niezależności i bezstronności, co stanowi przesłankę nieważności postępowania. Jako podstawę wznowienia wskazano art. 271 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.); 2) wyłonienie składu z udziałem tzw. "neosędziego" - Anny Dębowskiej, tj. osoby powołanej na urząd sędziego przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej niezgodnie z Konstytucją RP oraz standardami prawa unijnego i europejskiego, co narusza art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 47 Kart Praw Podstawowych UE. Skarżąca wyjaśniła, że po otrzymaniu wyroku Sądu, mając na uwadze doniesienia medialne, w tym wypowiedzi Ministra Sprawiedliwości we wrześniu 2025 r., dokonała analizy wszystkich spraw toczących się z jej udziałem na stronie wyszukiwarki ruchkod.pl i stwierdziła, że w składzie sądu orzekała tzw. "neosędzia". Sąd I instancji badając skargę o wznowienie postępowania odniósł się do terminu jej wniesienia. Stwierdził, że o podstawie wznowienia, skarżąca dowiedziała się w dniu doręczenia jej pełnomocnikowi zawiadomienia o rozprawie, tj. 7 listopada 2024 r., w którym poinformowano o składzie rozpoznającym sprawę. Zatem wiedzę o składzie Sądu skarżąca powzięła już w listopadzie 2024 r. Wobec tego, skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. Skoro bowiem skarżąca poprzez swojego pełnomocnika, wiedzę o składzie orzekającym w sprawie III SA/Łd 515/24 powzięła w dniu 7 listopada 2024 r., to trzymiesięczny termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania upływał z dniem 7 lutego 2025 r. Złożenie skargi o wznowienie postępowania w dniu 22 września 2025 r. było zatem oczywiście spóźnione. Zdaniem WSA, wskazana w skardze o wznowienie postępowania data powzięcia wiadomości o podstawie wznowienia - czyli wrzesień 2025 r. - nie zasługuje w tym stanie faktycznym na uwzględnienie, bowiem strona o składzie sądu wyznaczonym na rozprawę w dniu 19 grudnia 2024 r. dowiedziała się 7 listopada 2024 r. Już wtedy spółka mogła skorzystać z dostępnych narzędzi weryfikacji sędziów, na które powołała się w skardze. W takim stanie sprawy Sąd I instancji na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a. skargę odrzucił. Spółka skargą kasacyjną zaskarżyła w całości postanowienie Sądu I instancji zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 277 p.p.s.a. - przez uznanie, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem terminu, podczas gdy w świetle okoliczności spraw wniosek ten nie jest uzasadniony; - art. 280 § 1 p.p.s.a. - przez odrzucenie skargi o wznowienie postępowania pomimo tego, że skarga została wniesiona z zachowaniem terminu określonego w art. 277 p.p.s.a. Podnosząc te zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi, a w przypadku uznania istoty sprawy za dostatecznie wyjaśnioną o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie skargi. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm prawem przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie albowiem podniesione w niej zarzuty nie podważają prawidłowości postanowienia Sądu I instancji. Wskazania na wstępie wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego przeprowadzonego przez WSA, które ustawodawca enumeratywnie wylicza w art. 183 § 2 p.p.s.a. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, że dokonując kontroli orzeczenia sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny rzeczonej kontroli dokonuje w ramach wyznaczonych poniesionymi w petitum skargi kasacyjnej zarzutami. Istota postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów sprowadza się do twierdzenia ich autora, że Sąd I instancji wadliwie przyjął, iż trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a., rozpoczął swój bieg od dnia doręczenia pełnomocnikowi strony zawiadomienia o terminie rozprawy w sprawie prowadzonej pod sygnaturą III SA/Łd 515/24, w którym wskazany był jako wyznaczony do orzekania w sprawie skład wymienionych personalnie trzech sędziów. Mając na uwadze tak zarysowaną istotę sporu, wyznaczoną zarzutami skargi kasacyjnej, w pierwszej kolejności należy poczynić kilka uwag natury ogólnej. Zgodnie art. 271 pkt 1 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Stosownie natomiast z art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. W myśl art. 280 § 1 p.p.s.a., sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, zaś w braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę. Jak zatem wynika z powołanych przepisów, postępowanie wznowieniowe składa się z dwóch etapów. Pierwszy sprowadza się do zbadania, czy skarga o wznowienie jest dopuszczalna, tj. czy postępowanie, którego wznowienia żąda strona, zakończone zostało prawomocnym orzeczeniem, czy skarga wniesiona została w terminie oraz czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Chodzi w tym przypadku nie o badanie, czy rzeczywiście przyczyny wznowienia istnieją, ale czy skarżący wskazał w skardze podstawę wznowienia i czy wskazana przez niego podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. Dopiero stwierdzenie dopuszczalności skargi o wznowienie postępowania otwiera sądowi drogę do badania zasadności wskazanych w niej przesłanek wznowieniowych. Jak podkreśla się w orzecznictwie, ustalenie, iż skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem terminu, wyklucza możliwość badania, czy zasadna jest wskazana w niej podstawa wznowienia (por. postanowienie NSA z dnia 24 lutego 2006 r., sygn. akt I FSK 988/05), ponieważ skarga taka jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Oznaczało to, że Sąd I instancji zobligowany był pierwszej kolejności do dokonania formalnej oceny wniesionej skargi o wznowienie. Przypomnieć w tym zakresie należy, że stosownie do treści art. 279 p.p.s.a., w skardze o wznowienie postępowania strona ma obowiązek wskazać m.in. okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi. Inicjatywa dowodowa w stosunku do powołanej okoliczności leży za każdym razem po stronie żądającego wznowienia, a nie sądu rozpoznającego skargę. W niniejszej sprawie Sąd I instancji nie badał i nie zakwestionował tego, że w skardze powołano ustawową przyczynę wznowienia lecz stwierdził niezachowanie przez stronę terminu do złożenia żądania wznowienia. Zachowanie terminu oceniał z uwzględnieniem specyfiki wskazywanej przyczyny wznowienia, o której mowa w powołanym art. 271 pkt 1 p.p.s.a. Zdaniem NSA, prawidłowa była ocena Sądu I instancji, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem terminu. Skarżąca wyjaśniała, że dla zachowania terminu znaczenie miał subiektywny stan jej wiedzy o wystąpieniu podstaw wznowienia, a tę wiedzę powzięła z informacji medialnych oraz wystąpień Ministra Sprawiedliwości we wrześniu 2025 r. Zauważyć należy, że zarówno skarga jak i skarga kasacyjna w zakresie argumentacji związanej z terminem do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, nie wskazuje jakiejkolwiek konkretnej daty, w której strona powzięła wiedzę o wadliwości składu orzekającego w sprawie o sygnaturze III SA/Łd 515/24. Z wyjaśnień strony wynika jedynie, że opisaną "wiedzę" strona powzięła we wrześniu 2025 r. Jednakże domniemanie to należy pozostawić w sferze czysto hipotetycznej. Natomiast, jak słusznie wyjaśnił Sąd I instancji, świadomość o istnieniu podstaw wznowienia należy rozumieć w ten sposób, że strona wiedziała lub powinna była wiedzieć, że wykryte przez nią okoliczności faktyczne mogą mieć prawne znaczenie przy ponownym rozpoznaniu sprawy prawomocnie zakończonej. Dla oceny rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie jest istotna świadomość prawna strony, to jest jej wiedza o prawnej możliwości wznowienia postępowania (zob. J. Drachal, A. Wiktorowska, K. Wojciechowska (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M Wierzbowskiego, Warszawa 2015, s. 1122 oraz postanowienie NSA z dnia 13 kwietnia 2010 r., sygn. akt II GZ 59/10). Analiza akt sprawy o sygn. III SA/Łd 515/24 - daje podstawę do stwierdzenia, że pismem (zawiadomieniem o rozprawie) z dnia 5 listopada 2024 r., doręczonym profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżącej w dniu 7 listopada 2024 r. - zawiadomiono go o składzie Sądu rozpoznającego sprawę, zatem wiedzę o składzie sądu skarżąca powzięła już w listopadzie 2024 r. Powyżej oceny nie może zmienić argumentacja autora skargi kasacyjnej, że termin trzymiesięczny do wniesienia skargi o wznowienie postępowania należy liczyć od dnia, w którym strona, a nie jej pełnomocnik, dowiedziała się o podstawie wznowienia. Stanowisko strony nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż pomija znaczenie procesowe ustanowienia pełnomocnika (adwokata). Wiedza pełnomocnika o orzeczeniu jest tożsama z wiedzą strony, a dzień, w którym pełnomocnik dowiedział się o wyroku w sprawie również odnosi się do reprezentowanej przez niego strony (zob. wyroki NSA z dnia 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 775/19; 30 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1333/18; 22 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 219/18). Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że bieg terminu do wniesienia skargi o wznowienie zależał wyłącznie od momentu powzięcia wiedzy przez stronę. W konsekwencji to moment uzyskania informacji przez pełnomocnika wyznaczył w niniejszej sprawie początek biegu terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Dlatego też twierdzenia skarżącej zawarte zarówno w skardze o wznowienie postępowania oraz we wniesionej skardze kasacyjnej, iż termin do złożenia skargi został zachowany, nie mogły zostać podzielone. W konsekwencji, wobec przywołanych argumentów, należało zgodzić się z Sądem I instancji, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 277 p.p.s.a. Skoro bowiem skarżąca poprzez swojego pełnomocnika, wiedzę o składzie orzekającym w sprawie III SA/Łd 515/24 powzięła w dniu 7 listopada 2024 r., to trzymiesięczny termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania upływał z dniem 7 lutego 2025 r. Złożenie skargi o wznowienie postępowania w dniu 22 września 2025 r. było zatem oczywiście spóźnione. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. art. 182 § 1 i § 3 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.