II GZ 117/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Małgorzata Kowalska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Konrad Piasecki po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej zażaleń Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego, W. J., A. J., M. J., M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 552/21 w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi W. J., A. J., M. J., M. J. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 1 grudnia 2020 r. nr ULC-KOPP/0263-0121/04/19 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia postanawia: oddalić zażalenia. Wyrokiem z 5 listopada 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 552/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skarg W. J., A. J., M. J. i M. J. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z 1 grudnia 2020 r. w przedmiocie naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego uchylił zaskarżoną decyzję oraz na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej "p.p.s.a." w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.) zasądził od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego po 697 złotych na rzecz każdego ze skarżących tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zażalenia na powyższy wyrok w zakresie odnoszącym się do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania wnieśli skarżący oraz organ. W swoim środku zaskarżenia skarżący wnieśli o zmianę punktu 2 wyroku poprzez zastąpienie jego dotychczasowego brzmienia treścią: 1) zasądza od Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego na rzecz skarżącego kwotę 1.117,00 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym: a) 900,00 złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego; b) 200,00 złotych tytułem kosztu opłaty od skargi; c) 17,00 złotych tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucili naruszenie prawa procesowego, tj. art. 200 oraz 205 § 2 p.p.s.a. poprzez rozliczenie kosztów zastępstwa adwokackiego w oparciu o treść § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w sytuacji, gdy niniejsza sprawa dotyczyła należności pieniężnej, co za tym idzie koszty postępowania winny zostać rozliczone w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a ww. rozporządzenia, to jest z uwzględnieniem stawki zastępstwa adwokackiego określonej w § 2 ust. 3 rozporządzenia. Organ w swoim zażaleniu wniósł o uchylenie w całości postanowienia zawartego w punkcie 2 wyroku i rozpoznanie sprawy przez NSA ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji oraz o zasądzenie od skarżących kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez brak dokładnego umotywowania i uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, które dawałoby rękojmię, iż WSA w Warszawie dołożył należytej staranności przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia; - art. 200, art. 202 oraz art. 205 § 2 oraz 206 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), poprzez nieuzasadnione zasądzenie od organu na rzecz skarżących, łącznej kwoty 2788 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, podczas gdy w przedmiotowej sprawie wszystkim skarżącym jako współuczestnikom, przysługiwać powinno solidarnie zwrot łącznej kwoty 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz kwot po 217 zł tytułem zwrotu wpisu sądowego oraz opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa. Ewentualnie powinno zostać zastosowane miarkowanie kosztów na podstawie art. 206 p.p.s.a; - art. 200, art. 202 oraz art. 205 § 2 oraz 206 p.p.s.a w zw. z § 14 ust. 1 pkt. 1 lit. c ww. rozporządzenia, poprzez ogólnikowe odwołanie się przez WSA w uzasadnieniu wyroku do kwestii rozstrzygnięcia o kosztach tj.: "o kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. (...)" i niewskazanie tym samym jaka zasada została przyjęta przy zasądzaniu kosztów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia nie zasługiwały na uwzględnienie. Odnosząc się w pierwszym rzędzie do zażalenia skarżących wskazać należy, że zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd I instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W myśl zaś art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. W ocenie strony skarżącej wynagrodzenie ta winno zostać ustalone z uwzględnieniem stawki przewidzianej dla sprawy, w której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, zamiast w stawce stałej, określonej w § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia. Stanowisko to jest nieprawidłowe. W przedmiotowej sprawie sąd I instancji kontrolował zgodność z prawem decyzji Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ze skargi na naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 261/2004 z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91(Dz.U.UE.L 2004.46.1 z dnia 17 lutego 2004 r.). Przedmiot tej sprawy stanowiło zatem naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 261/2004. Kontrolowaną decyzją nie zostało przyznane stronie żadne odszkodowanie za opóźniony lot, nie została nią też nałożona żadna kara pieniężna na przewoźnika. Rozstrzygnięcie organu - umorzenie postępowania, miało czysto formalny i procesowy charakter, a zatem w sprawie nie mógł mieć zastosowania § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z w § 2 ust. 3 ww. rozporządzenia przewidujący ustalenie kosztów w oparciu o wartość przedmiotu sporu, bowiem w sprawie brak było wartości przedmiotu sporu, a skarga podlegała wpisowi stałemu. Wobec braku wartości przedmiotu zaskarżenia, w rozpatrywanej sprawie należne były stałe koszty sądowe, których wysokość prawidłowo ustalił sąd I instancji, uwzględniając w tej mierze wpis od skargi w wysokości stałej (200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika strony ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie w wysokości 480 zł oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa. Przechodząc do oceny zażalenia organu administracji wskazać należy, że kwestię zasad ponoszenia kosztów postępowania w sprawach, w których po stronie skarżącej występują współuczestnicy w sporze reguluje art. 202 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 przywołanego przepisu, jeżeli po stronie skarżącej występuje kilku uprawnionych w sprawie, zwrot kosztów przysługuje każdemu z nich odpowiednio do udziału w sprawie, jeżeli zaś uprawnienia lub obowiązki skarżących, o których mowa w § 1, związane z przedmiotem zaskarżenia są wspólne, zwrot kosztów następuje na ich rzecz solidarnie (§ 2). W orzecznictwie podkreśla się, że wspólność uprawnień lub obowiązków skarżących, w wyniku której zwrot kosztów następuje solidarnie dotyczy sytuacji współuczestnictwa materialnego, zaś zasada rozdzielnego zwrotu kosztów ma zastosowanie w przypadku współuczestnictwa formalnego (por. np. postanowienia NSA: z 1 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 385/10, z 5 marca 2019 r., sygn. akt I OZ 177/19; z 23 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 419/18; z 23 lipca 2020 r., sygn. akt I OZ 438/20; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej "CBOSA). W sprawie niniejszej nie ulega wątpliwości, że uprawnienia skarżących związane z przedmiotem zaskarżenia nie są wspólne. Każdemu z nich przysługują bowiem odrębne uprawnienia na podstawie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 261/2004 do ubiegania się o odszkodowanie w związku z ponad trzygodzinnym opóźnieniem ich lotu na podstawie art. 7 ust. 1 lit. b w zw. z art. 6 ust.1 powołanego rozporządzenia. Zatem każdy ze skarżących w tej sprawie posiada swój indywidualny interes prawny, w tym w zakresie obowiązku wypłaty na rzecz każdego ze skarżących jako pasażera odszkodowania, o którym mowa w art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia przez spółkę E. w następstwie stwierdzenia naruszenia przez tego przewoźnika przepisów powołanego wyżej rozporządzenia (por. np. postanowienia NSA: z 28 lutego 2019 r., sygn. akt I OZ 161/19, z 4 grudnia 2018 r. o sygn. akt I OZ 1170/18 i I OZ 1171/18, z 27kwietnia 2021 r., sygn. akt II GZ 107/21, z 9 lutego 2021 r., sygn. akt II GZ 3/21dostępne w CBOSA). A zatem prawidłowo sąd pierwszej I instancji przyjął, że skoro skarżący są współuczestnikami formalnymi sporu, to zwrot kosztów przysługuje każdemu z nich odpowiednio do udziału w sprawie zgodnie z art. 202 § 1 p.p.s.a. Nie można uznać za prawidłowe stanowiska pełnomocnika organu wyrażonego w ocenianym zażaleniu, w którym domaga się on połączenia współuczestnictwa formalnego z solidarnym zwrotem kosztów zastępstwa procesowego. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z 10 lipca 2015 r., sygn. akt III CZP 29/15 (OSNC 2016/6/69), w razie współuczestnictwa formalnego (art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.), do niezbędnych kosztów procesu poniesionych przez współuczestników reprezentowanych przez jednego pełnomocnika, będącego adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się jego wynagrodzenie ustalone odrębnie w stosunku do każdego współuczestnika. Z tych względów rozstrzygnięcie sądu I instancji w zakresie kosztów postępowania jest w pełni prawidłowe. Zauważyć również trzeba, że zgodnie z art. 206 p.p.s.a. "sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu". Przepis ten dopuszcza możliwość miarkowania kosztów postępowania na rzecz skarżących od organu i może znaleźć zastosowanie w przypadku występowania w sprawie współuczestników formalnych reprezentowanych przez jednego pełnomocnika, jak w niniejszej sprawie, ale jego zastosowanie zależy od uznania sądu ("sąd może"). Oznacza to, że nawet w przypadku, gdy zostały spełnione przesłanki uzasadniające miarkowanie kosztów sąd nie ma obowiązku zastosowania tej instytucji. Nie jest to w żadnym przypadku reguła działania sądu. Tak sformułowany przepis pozwala na stwierdzenie, iż intencją ustawodawcy było pozostawienie jego zastosowania uznaniu sądu. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że nie można skutecznie czynić sądowi zarzutu naruszenia art. 206 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy nie skorzystał z uprawnienia przewidzianego w tym przepisie (por. postanowienie NSA z 21 lutego 2011 r. sygn. akt II FZ 8/11). Końcowo wskazać jeszcze należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazana przez WSA podstawa prawna rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w zestawieniu z okolicznościami takimi jak fakt zastępstwa procesowego skarżących przez profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem oraz zrealizowany obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skarg pozwala na kontrolę instancyjną rozstrzygnięcia w zakresie zwrotu kosztów postępowania zasądzonych w zaskarżonym wyroku. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił oba zażalenia.