II GZ 244/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 marca 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 113/24 w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi L. G. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia 5 grudnia 2023 r. nr PR.5432.57.2023 Idz. 34334/12/2023/DH w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia: oddalić zażalenie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący L. G. zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia 5 grudnia 2023 r., nr PR.5432.57.2023 ldz. 34334/12/2023/DH, w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji. Uzasadniając wniosek podniósł, że konieczność zapłaty ustalonej opłaty będzie miała negatywny wpływ na prowadzoną przez skarżącego działalność gospodarczą ponieważ będzie wiązała się z koniecznością zmniejszenia zakresu i rozmiaru prowadzenia działalności, w tym również ryzyko zamknięcia i zwolnienia pracowników. Tym samym wykonanie zaskarżonej decyzji pociągnie za sobą trudne do odwrócenia skutki. Dodatkowo podkreślił, że skarżący od wielu lat prowadzi działalność w branży transportowej i zapewnia zatrudnienie lokalnej społeczności. Z uwagi jednak na pandemię COVID-19, wojnę na Ukrainie oraz inflację dochody firmy uległy zmniejszeniu, co jest widoczne w dołączonych do skargi dokumentach tj. PIT za 2020-2022, bilans i rachunek zysków i strat za lata 2021-2023. Z tych powodów skarżący był zmuszony zredukować zatrudnienie z 25 do 14 osób. Zaakcentował przy tym, że firma skarżącego jest firmą rodzinną, w której pracują również synowie skarżącego, a dodatkowo prowadzi współpracę z synem oraz bratem, w ramach prowadzonej przez nich działalności gospodarczej. Następnie zwrócił uwagę, że analizując koniec III kwartału 2023 r. zauważyć można, że przychody ze sprzedaży po odjęciu kosztów działalności operacyjnej tj. amortyzacji, zużycia materiałów i energii, wynagrodzeń, ubezpieczeń społecznych oraz usług obcych wygenerowały zysk ze sprzedaży w wysokości 113 066,67 zł, co oznacza, iż przychody ze świadczonych usług po odjęciu kosztów nie generują wysokiego zysku ze sprzedaży, a firma w związku z dużą konkurencją na rynku obawia się podniesienia cen sprzedaży aby nie utracić kluczowych kontrahentów. Na koniec III kwartału udało się wypracować zysk z działalności operacyjnej w wysokości 451 477,43 zł ale tylko dzięki zyskowi z tytułu rozchodu niefinansowych aktywów trwałych (tj. sprzedaż środka trwałego) oraz odszkodowania i zwrotu podatku z zagranicy, co w dużej mierze jest nieprzewidywalne przy kalkulowaniu zysku firmy. Ostateczny zysk netto za III kwartał 2023 r. po uwzględnieniu przychodów i kosztów finansowych wynosił 389 625,93 zł. Niemniej jednak koszty utrzymania pracowników, nieruchomości, maszyn i pojazdów są tak znaczne, że kwoty pozostające po ich pokrycia nic pozwalają na uiszczenie przez skarżącego bez uszczerbku majątkowego nałożonej przez organ opłaty podwyższonej. Postanowieniem z dnia 4 marca 2024 r. sygn. akt. III SA/Gl 113/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu L. G. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia 5 grudnia 2023 r. Sąd I instancji uznał, że Skarżący mimo uzasadnienia wniosku i załączenia do niego dokumentów nie uprawdopodobnił, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zdaniem Sądu I instancji Skarżący przedstawił swoją sytuację w sposób wybiórczy ograniczając się jedynie do przedstawienia dokumentów dotyczących sytuacji finansowej prowadzonej przez siebie firmy handlowo-usługowej, a całkowicie pomijając swoją osobistą sytuację majątkową i finansową. Miało to zdaniem Sądu I instancji o tyle istotne znaczenie, że w przypadku prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej właściciel firmy odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, także osobistym. Dokonując natomiast analizy sytuacji finansowej prowadzonej przez Skarżącego firmy Sąd stwierdził, że przedłożone dokumenty nie potwierdzają trudnej sytuacji finansowej strony. Sąd podniósł, że firma na dzień 30 czerwca 2023 r. posiadła znaczny majątek trwały o wartości 5 994 922 zł, a w kasie i na rachunkach bankowych znajdowało się 451 038,32 zł. Ponadto wypracowała zysk netto w kwocie 815 226,04 zł. Podobnie zresztą jak w 2021 r. i 2022 r. Co prawda dostrzegalny jest znaczny spadek zysku w roku 2022 r. (328 632,26 zł) z porównaniu do roku 2021 (1 622 697,79 zł). Nie przesądza to zdaniem Sądu o tym, że firma jest w złej sytuacji finansowej. Zresztą problemy te miały charakter przejściowy i tymczasowy, na co wskazują bilans oraz rachunek zysków i strat sporządzone za okres od 1 stycznia do 30 czerwca 2023 r. (a zatem za okres 6 miesięcy) bowiem w podanym okresie zauważalny jest wzrost zysku netto, który wyniósł 815 226,04 zł. Sąd I instancji zwrócił uwagę na dołączone do skargi zeznania o wysokości osiągniętego dochodu, z których wynika, że Skarżący uzyskał w 2020 r. dochód w wysokości 686 644,55 zł, w roku 2021 w wysokości 868 046,81 zł, a w 2022 r. 125 651,35 zł. Dokumenty te potwierdzają, że nie poniósł strat finansowych w prowadzonej działalności gospodarczej. Powyższe wnioski potwierdza również dokonana przez Sąd I instancji analiza wskaźników finansowych, które jednoznacznie wskazują, że firma posiada zdolność do bieżącego regulowania zobowiązań i nie grozi jej utrata płynności finansowej. Odnosząc się natomiast do argumentacji strony w zakresie danych za III kwartał 2023 r. Sąd I instancji wskazał, że strona nie przedstawiała żadnych dokumentów źródłowych, które mogłyby uwiarygodnić jej twierdzenia. Sąd I instancji zawrócił również uwagę, że wykonanie decyzji nakładającej na stronę obowiązek uiszczenia należności pieniężnej tylko w wyjątkowych przypadkach jest źródłem niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Zapłata oznaczonej w decyzji należności ma charakter odwracalny. W przypadku uchylenia zaskarżonej do sądu administracyjnego decyzji uiszczona należność podlega zwrotowi. Zdaniem Sądu I instancji Skarżący nie uprawdopodobnił, że uiszczenie naliczonej opłaty podwyższonej w wysokości 145 845,58 zł niesie za sobą ryzyko spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a już na pewno nie niesie za sobą ryzyka zamknięcia działalności gospodarczej. Nie stwierdził tym samym podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył Skarżący, zaskarżając je w całości, wnosząc o jego zmianę poprzez orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a.: 1) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie uprawdopodobnił niebezpieczeństwa wyrządzenia mu znacznej szkody lub spowodowania niemożliwych do odwrócenia skutków, podczas gdy z przedstawionych przez Skarżącego dowodów oraz zasad doświadczenia życiowego jednoznacznie wynika, że dobrowolne wykonanie zaskarżonej decyzji przez Skarżącego nie jest możliwe, z uwagi na brak dysponowania przez firmę tak wysokimi środkami, zaś jego przymusowe wykonanie w ramach postępowania egzekucyjnego, skutkować będzie utratą płynności finansowej firmy Skarżącego, a tym samym koniecznością zmniejszenia zakresu jej działalności, a w ostateczności jej zamknięciem, 2) poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się w uznaniu, że w odniesieniu do Skarżącego brak wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie spowoduje wystąpienia trudnych do odwrócenia skutków, 3) poprzez odmowę wstrzymania zaskarżonej decyzji, pomimo, że w przypadku jej wykonania Skarżącemu grozi szkoda, które następstwa przekraczają zwykłe następstwo zapłaty i nie wystarczy zwrot wyegzekwowanej należności z odsetkami. Skarżący w uzasadnieniu zażalenia rozwinął podniesione zarzuty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne i nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej - "p.p.s.a.") po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji służy ochronie tymczasowej przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłaby wywołać decyzja ostateczna, zanim zostanie przeprowadzona sądowoadministracyjna kontrola jej legalności. Ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżanej decyzji, na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń, okoliczności i faktów, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie zaskarżonego aktu spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 26 marca 2024 r., sygn. I GZ 321/24; 26 listopada 2007 r., sygn. II FZ 338/07; 10 maja 2011 r., sygn. II FZ 106/11; 28 września 2011 r., sygn. I FZ 219/11). W tej mierze, z ugruntowanego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. pierwsza z wymienionych przesłanek – mianowicie, przesłanka niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody – aktualizuje się w odniesieniu do szkody (majątkowej, a także niemajątkowej), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego świadczenia lub jego wyegzekwowanie, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego, co nastąpi w wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość nie miałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdy zachodzi niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 138/04; zob. również, jako jedne z wielu, np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 13 kwietnia 2023 r., sygn. II GZ 94/23; 6 kwietnia 2023 r., sygn. II GZ 149/23; 7 grudnia 2022 r., sygn. III FZ 648/12). Spowodowanie zaś trudnych do odwrócenia skutków odnosi się do takich skutków prawnej lub faktycznej natury, które – raz zaistniałe – powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (postanowienie NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 182/10). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku dokonana przez Sąd I instancji jest prawidłowa. W przedmiotowej sprawie Skarżący nie wykazał, że przywołane przez niego we wniosku, jak i zażaleniu okoliczności świadczą o tym, że zaktualizowane są przesłanki określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji prawidłowo przeanalizował wniosek i załączone do niego dokumenty, w wyniku czego trafnie uznał, że Skarżący pozostaje aktualnie w takiej sytuacji finansowej, w której wykonanie zaskarżonej decyzji nie spowoduje istotnej i nieodwracalnej szkody. Trafnie stwierdził Sąd I instancji, że Skarżący nie przedstawił w materiałach dołączonych do wniosku swojego pełnego stanu majątkowego. Nie przedłożył dokumentów, które pozwoliłyby na zobrazowanie jego aktualnej kondycji w zakresie majątku osobistego. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że "(...) w kontekście toczącej się sprawy Skarżący uznał, iż brak jest podstaw do wskazania dodatkowo nieruchomości w której zamieszkuje wraz z żoną i dziećmi, a która to stanowi majątek jego oraz małżonki (...)". Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że brak podania informacji o całości majątku działa na niekorzyść Skarżącego, który w celu uzyskania ochrony tymczasowej powinien zobrazować swoją pełną sytuację finansową (zob. np. postanowienie NSA z dnia: 30 maja 2022 r., sygn. I FZ 104/22, 14 lipca 2022 r., sygn. II FZ 64/22, 27 kwietnia 2017 r., sygn. II GZ 319/17). Naczelny Sąd Administracyjny podziela także stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym powstanie szkody majątkowej lub finansowej w wyniku wykonania zaskarżonego aktu jest – co do zasady – okolicznością odwracalną, albowiem istnieją prawne instytucje restytucji stanu pierwotnego lub rekompensaty tego rodzaju szkód (por. np. postanowienie NSA z dnia 27 października 2016 r. sygn. II GZ 1099/16 i powołane tam orzecznictwo). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.