II GZ 374/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. C. GmbH w H., N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 kwietnia 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 3466/14 w zakresie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 grudnia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 3466/14 w sprawie ze skargi R. C. GmbH w H., N. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2010 r., nr Sp. [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 3466/14, w sprawie ze skargi R. C. GmbH w H., Niemcy na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy, odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji podał, że skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika rzecznika patentowego, złożyła skargę, którą Sąd ten wyrokiem z 19 grudnia 2014 r. oddalił. W tym samym dniu pełnomocnik skarżącej w kasie Sądu uiścił 100 złotych bez podania z jakiego tytułu to uczynił. Wobec tego Sąd wezwał go do złożenia wyjaśnień. W piśmie z 18 marca 2015 r. pełnomocnik wskazał, że 100 złotych uiszczone przez niego w dniu 19 grudnia 2014 r. nastąpiło na poczet wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. Jednocześnie wyjaśnił, że 22 grudnia 2014 r. nadał na adres Sądu listem zwykłym wniosek o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku i po raz pierwszy w jego praktyce zawodowej zdarzyło się, że korespondencja taka nie dotarła do adresata. Podał, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku nadał listem zwykłym z uwagi na to, że takie listy – wysłane pocztą zwykłą, dochodzą szybciej. Do wyjaśnień załączył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 19 grudnia 2014 r. (opatrzony datą 22 grudnia 2014 r.) oraz wniósł z "daleko posuniętej ostrożności procesowej, zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., "o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku". Następnie pismem z 31 marca 2015 r. pełnomocnik skarżącej podał, że zagubienie nadanej na adres Sądu w dniu 22 grudnia 2014 r. korespondencji, zawierającej wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 19 grudnia 2014 r. nastąpiło bez jego winy, co uzasadnia przywrócenie żądanego terminu. W załączeniu do akt przesłał datowany na dzień 31 marca 2015 r. wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 19 grudnia 2014 r. oraz poświadczoną przez siebie za zgodność z oryginałem kopię karty dziennika korespondencji wychodzącej, na której, pod pozycją nr 270, zapisano datę 22 grudnia 2014 r. i adres Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Oddalając wniosek o przywrócenie terminu Sąd I instancji podkreślił, że pełnomocnik skarżącej jest profesjonalistą i nie może on nie wiedzieć, że nadanie korespondencji pocztą zwykłą – listem niepoleconym, powoduje, że pozbawia się on możliwości dowiedzenia, że jakiejś czynności istotnie dokonał. Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest zwykłą korespondencją. Jest to pismo procesowe rodzące po stronie Sądu obowiązek sporządzenia uzasadnienia orzeczenia, a w konsekwencji prawo wnioskującego do zaskarżenia takiego orzeczenia. Wobec tego każdy należycie dbający o swoje prawa i obowiązki podmiot winien mieć na uwadze, że nadanie korespondencji listem niepoleconym naraża go na konsekwencję w postaci braku możliwości dowiedzenia w sposób bezsporny, że rzeczywiście taką korespondencję nadał. Powyższego stanowiska nie zmienia fakt, że pełnomocnik skarżącej załączył do akt sprawy poświadczoną przez siebie za zgodność z oryginałem kopię karty dziennika korespondencji wychodzącej, na której, pod pozycją nr 270 zapisano datę 22 grudnia 2014 r. i adres Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Z dokumentu tego nie wynika bowiem (podobnie jak z wcześniej wspomnianego dowodu uiszczenia na konto Sądu 100 złotych) co i czy zostało w tym dniu na adres Sądu przesłane, czy rzeczywiście był to wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 19 grudnia 2014 r. Dodatkowo w oparciu o wydruk ze swojego systemu obiegu korespondencji (k. 356 akt) Sąd ustalił, że pełnomocnik skarżącej do niniejszej sprawy ostatnią korespondencję nadesłał 10 grudnia 2014 r., a następna korespondencja to już pismo z 18 marca 2015 r., stanowiące odpowiedź na wezwanie Sądu. Sąd zauważył, iż zastanawiającym jest w tej sytuacji fakt, że skoro pełnomocnik wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 19 grudnia 2014 r. to do końca lutego 2015 r. nie monitorował w żaden sposób sprawy. W ocenie Sądu pełnomocnik należycie dbający o interes mocodawcy, nadając listem zwykłym wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, powinien był sprawdzić czy korespondencja ta do Sądu dotarła. W tej sprawie takich działań nie podjęto. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego zmianę lub uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia podkreślono, że pełnomocnik skarżącej działał w dobrej wierze podając, że bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku w sprawie osobiście w kasie Sądu wniósł opłatę w wysokości 100 zł z wyraźnym oznaczeniem wpłaty: sygn. akt VI SA/Wa 3466/14 uzasadnienie wyroku, następnie wysyłając listem zwykłym w dniu 22 grudnia 2014 r. wniosek o sporządzenie uzasadnienia. Na dowód tego ostatniego pełnomocnik dołączył kopię tego wniosku oraz wyciąg z wewnętrznego dziennika korespondencji prowadzonego przez kancelarię, potwierdzający jego wysłanie. Wyjaśniono, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku nadano w urzędzie pocztowym listem zwykłym zamiast listem poleconym, ponieważ w 20-letniej praktyce pełnomocnika do adresata nie dochodziły tylko listy polecone, których odbiór był przeważnie zaburzony z różnych powodów. Natomiast wskazany wyżej wyciąg z wewnętrznego rejestru kancelarii pełnomocnika skarżącej jest wiarygodnym dowodem na to, że wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku został wysłany w terminie. Pismo to prawdopodobnie zaginęło, przy czym mogło zaginąć zarówno na poczcie, jak i w samym Sądzie, a dowodzenie winy po stronie skarżącej jest wysoce nieuprawnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a., tj. uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a.), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2 p.p.s.a.), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1 p.p.s.a.), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Wniosek o przywrócenie terminu powinien powoływać okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Brak winy w uchybieniu terminu podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. Omówione kryteria ujmowane są jeszcze surowej w odniesieniu do osób, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron (por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r., sygn. akt I SA/Gd 745/98, lex nr 42023; wyrok SN z dnia 21 lutego 2002 r., sygn. akt I PKN 903/00, OSNP – wkł. 2002/19/11; post. NSA z dnia 22 listopada 2013 r., sygn. akt II FZ 989/13, baza orzeczeń nsa.gov.pl). Osoby te zobowiązane są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Kryterium należytej staranności jest podwyższone z tej racji, że adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy posiadają stosowane przygotowanie i znajomość procedur sądowoadministracyjnych zapewniające prawidłowe prowadzenie sprawy. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a. czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Ocena prawidłowości i zasadności twierdzeń zawartych we wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej należy do sądu rozpatrującego wniosek. Spełnienie wymogu uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu nastąpi, jeżeli zostaną przytoczone okoliczności uzasadniające ten wniosek zarówno merytorycznie, tj. wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, jak i pod względem formalnym. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. post. SN z dnia 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, lex nr 50679). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1998 r., sygn. akt IV SA 1153/96 (lex nr 45637) brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usnąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Zatem kierunek wykładni sądowej przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. wskazuje, że winę wykluczają przeszkody, których wnioskodawca nie był w stanie przewidzieć ani im zapobiec. A contario, negatywnej przesłanki zawinienia, która wyłącza możliwość przywrócenia terminu należy upatrywać w zaniechaniu przez wnioskodawcę tych wszystkich czynności, które przy dołożeniu przez niego należytej staranności zapobiegłyby konsekwencjom, jakie ustawodawca wiąże z upływem terminów do dokonania określonych czynności procesowych. Wprawdzie brak winy w uchybieniu terminowi zainteresowany winien uprawdopodobnić, a nie udowodnić, co świadczy o odformalizowaniu i uproszczeniu postępowania i co ma być udogodnieniem dla zainteresowanego, lecz jednocześnie uprawdopodobnienie winno dotyczyć takich okoliczności, które pozwolą na przyjęcie braku winy strony w uchybieniu terminu (por. post. NSA z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 144/13, baza orzeczeń nsa.gov.pl). W myśl bowiem art. 87 § 2 p.p.s.a., to na stronie spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie ocenił, że strona (w tym przypadku pełnomocnik) nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, iż uchybienie było niezawinione. We wniosku o przywrócenie terminu, a także w zażaleniu pełnomocnik skarżącej podkreślił, iż wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku wysłany został listem zwykłym, ponieważ z jego wieloletniego doświadczenia życiowego wynikało, że taka korespondencja zawsze do adresata dochodziła, w dodatku szybciej niż list polecony. Na uprawdopodobnienie braku winy w rozumieniu art. 87 § 2 p.p.s.a. strona skarżąca wskazywała, że pełnomocnik osobiście bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku w dniu 19 grudnia 2014 r. w kasie Sądu uiścił opłatę w wysokości 100 zł od wniosku o uzasadnienie wyroku, czego dowodem jest dowód wpłaty. Ponadto wskazywano, że okoliczności te uprawdopodobnia kserokopia wniosku z dnia 19 grudnia 2014 r. oraz kserokopia wyciągu z wewnętrznego urzędowania dziennika korespondencji prowadzonego przez kancelarię, potwierdzającą jego wysłanie. Taka argumentacja nie uzasadnia przyjęcia, że skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Uprawdopodobnienie braku winy w rozumieniu art. 87 § 2 p.p.s.a. odnosi się bowiem do okoliczności, które spowodowały, że strona uchybiła terminowemu w dokonaniu czynności procesowej. W rozpoznawanej sprawie czynnością procesową, o jakiej stanowi art. 85 i art. 86 § 1 p.p.s.a., było złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, którą należało dokonać w terminie określonym w art. 141 § 2 p.p.s.a. Zatem w przepisie art. 87 § 2 p.p.s.a. chodzi o wskazanie takich okoliczności, tj. przeszkód, zdarzeń, przyczyn, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności procesowej w wymaganym terminie. W rozpoznawanej sprawie chodziło o wskazanie takich okoliczności, które uniemożliwiły pełnomocnikowi skarżącej złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku listem poleconym, gdyż tylko takie działanie umożliwiłoby wykazanie, że niedotarcie przesyłki wysłanej listem zwykłym spowodowane zostało niezawinionym działaniem strony. Takimi okolicznościami, zważywszy, że termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku rozpoczął i kończył bieg w tzw. okresie okołoświątecznym, mogły być istotne trudności w nadaniu przesyłki listem poleconym z uwagi na godziny urzędowania placówek pocztowych, nagłą przeszkodę w dokonaniu tej czynności w Urzędzie Pocztowym z uwagi na chorobę, czy nagły usprawiedliwiony wyjazd. Natomiast argumentacja, iż przesyłka nadana listem zwykłym miała zapewnić pewność i szybkość jej doręczenia, zważywszy na charakter prawny pisma, które zawierała, dowodzi jedynie o braku należytej staranności w podjętym działaniu. Wysłanie tak ważnego dokumentu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jakim jest wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku, listem zwykłym dowodzi co najmniej o lekkomyślnym działaniu. Trafnie zauważył Sąd I instancji, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym priorytetem jest zachowanie stosowanych terminów. Dlatego też w tej sprawie nie miała znaczenia szybkość doręczenia wniosku, ale dokonanie tej czynności w ustawowym terminie. Wskazywane zaś przez pełnomocnika skarżącej dowody oraz okoliczności nie zmierzały do wykazania przyczyn, które uniemożliwiły skorzystanie z przesłania wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku listem poleconym. Przede wszystkim dowód wskazujący na uiszczenie w dniu 19 grudnia 2014 r. opłaty sądowej od tegoż wniosku dowodzi jedynie, że pełnomocnik skarżącej zamierzał tego rodzaju wniosek złożyć. Oczywiście przepis art. 83 § 3 p.p.s.a. nie nakłada na stronę obowiązku wysyłania pism skierowanych do sądu jako przesyłek rejestrowych (poleconych). Jednakże w orzecznictwie za utrwalony należy uznać pogląd, że nadanie pisma listem zwykłym pozbawia w praktyce zainteresowanego urzędowego dowodu dokonania czynności, aczkolwiek nie wyklucza przeprowadzenia innych dowodów mających na celu wykazanie terminowości podjętych działań (por. post. NSA z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II OZ 144/13, post. NSA z dnia 27 lutego 2015 r., sygn. akt II OZ 150/15, baza orzeczeń nsa.gov.pl). Przy czym kserokopia listu zwykłego, czy też oświadczenie strony, że dopełniła czynności w terminie, nie stanowią wystarczających dowodów mających na celu wykazanie terminowości dokonania czynności (por. post. NSA z dnia 7 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 223/09, post. NSA z dnia 12 kwietnia 2007 r. sygn. akt II FSK 497/06, baza orzeczeń nsa.gov.pl). Takim dowodem nie mogła też być kserokopia wewnętrznego dziennika korespondencji, z której nie wynika okoliczność wysłania przedmiotowego wniosku. Jednakże, co istotne, problem w tej sprawie nie dotyczył wykazania terminowości dokonania czynności lecz kwestii uprawdopodobnienia braku winy w nieterminowym dokonaniu czynności procesowej. Jeżeli bowiem strona twierdzi, że nie uchybiła terminowi do dokonania czynności procesowej, to nie może być mowy o przywróceniu terminu (por. post. NSA z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I FSK 366/14; post. NSA z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 198/11, baza orzeczeń nsa.gov.pl). Uprawdopodobnienie braku winy z art. 87 § 2 p.p.s.a. odnosi się, jak już to wyżej wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, do okoliczności niedochowania terminu. Jak zaś trafnie ocenił Sąd I instancji, pełnomocnik skarżącej nie przedstawił argumentacji, która mogłaby uprawdopodobnić przyczynę uchybienia terminu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.