II GZ 927/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło – Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie w zakresie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w punkcie 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 472/17 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu powiatu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie zawarte w punkcie 2 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 472/17 i w tym zakresie przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. Wyrokiem z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1270/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie określenia kwoty dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu powiatu. Na skutek skargi kasacyjnej spółki, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 1446/15 uchylił ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 20 września 2017 r., sygn. akt I SA/Gd 472/17 – uwzględnił skargę spółki - uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Kwidzyńskiego z dnia 2 grudnia 2013 r. (pkt 1) oraz zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 9.636 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wyroku, jako podstawę prawną należnych stronie skarżącej kosztów postępowania, oprócz art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), Sąd I instancji wskazał również na § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Skarżąca spółka złożyła zażalenie na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego zawarte w pkt 2 wskazanego wyżej wyroku, wnosząc o jego zmianę poprzez zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kwoty 13.236 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. naruszenie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm. – dalej: rozporządzenie z 2015 r.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy w przedmiotowej sprawie zastosowany powinien znaleźć przepis § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 7 ww. rozporządzenia w brzmieniu obowiązującym po wejściu w życie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1668 – dalej: rozporządzenie z 2016 r.) zmieniającego rozporządzenie z 2015 r.; 2. naruszenie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia z 2015 r. w brzmieniu obowiązującym po wejściu w życie rozporządzenia z 2016 r. poprzez jego błędne niezastosowanie w sytuacji, gdy mając na względzie wartość przedmiotu sprawy 243.682,70 zł wysokość kosztów zastępstwa adwokackiego wynosić powinna 10 800,00 zł. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że w rozpoznawanej przez Sąd I instancji sprawie przedmiotem zaskarżenia była należność pieniężna (243.682,70 zł), a zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia z 2015 r. stawkę opłat za czynności adwokackie oblicza się wówczas na podstawie jego § 2. Skoro wartość przedmiotu sprawy przekraczała 200 000 zł, to wysokość kosztów zastępstwa procesowego winna być określona na podstawie art. § 14 ust. 1 pkt lit. a w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia z 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie zaś do art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Odrębne przepisy, o których mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a., to odpowiednie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości określające opłaty za czynności zawodowych pełnomocników. Istota sporu objętego zażaleniem sprowadza się do rozstrzygnięcia, które przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości określającego wysokość opłat za czynności adwokackie mają zastosowanie w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy. Odnosząc się do tak zarysowanej istoty sporu należy w pierwszej kolejności wskazać, że z dniem 1 stycznia 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.), co wynika z § 23 powołanego aktu prawnego. Na mocy § 22 rozporządzenia z 2015 r. straciło moc dotychczasowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461 oraz z 2015 r. poz. 616 i 1079 – dalej jako: rozporządzenie z 2002 r.). Jednocześnie z § 21 rozporządzenia z 2015 r. wynika, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Ponadto rozporządzenie z 2015 r. zostało znowelizowane rozporządzeniem z 2016 r. i jak wynika z treści § 3 tego nowelizującego rozporządzenia weszło ono w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, tj. 27 października 2016 r. Jednakże zgodnie z § 2 rozporządzenia z 2016 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Dokonując interpretacji użytego przez prawodawcę w § 21 rozporządzenia z 2015 r. oraz w § 2 rozporządzenia z 2016 r. zwrotu: "zakończenia postępowania w danej instancji" – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – należy uwzględnić stanowisko zaprezentowane w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2007 r. (sygn. akt II CZP 124/06 opubl. OSNC 2007/6/91) w kwestii interpretacji identycznego zwrotu zawartego w art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.), zgodnie z którym zakończenie postępowania w danej instancji następuje z chwilą wydania orzeczenia kończącego postępowanie w tej instancji. Jak podkreślono w uzasadnieniu powołanej uchwały, ustawodawca, określając czynnik czasu decydujący o stosowaniu lub niestosowaniu derogowanego prawa, wielokrotnie posługuje się pojęciem "zakończenia postępowania w danej instancji" lub równoważnym "zakończenie postępowania w instancji", ewentualnie zbliżonym – "wydanie orzeczenia kończącego postępowanie przed sądem pierwszej (wyższej) instancji". Jest to metoda charakterystyczna dla tzw. zasady stadialności (fazowości) postępowania, która oznacza m.in., że przepisy ustawy tracącej moc obowiązującą stosuje się do chwili zakończenia określonego stadium (fazy) postępowania, np. postępowania w danej instancji. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego należy więc stwierdzić, że przez pojęcie "zakończenie postępowania w danej instancji" trzeba rozumieć wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w danej instancji, a więc wydanie wyroku lub innego orzeczenia trwale zamykającego drogę do wydania wyroku. Sąd Najwyższy podkreślił, że w tym samym kierunku idą rozwiązania w innych dziedzinach prawa procesowego, w których przez zakończenie postępowania w danej instancji rozumie się wydanie orzeczenia (rozstrzygnięcia) co do istoty sprawy albo załatwienia sprawy w inny sposób kończący postępowanie. Pogląd ten jest dominujący w orzecznictwie sądowym (por. post. SN z dnia 28 czerwca 2006 r., sygn. akt II CZ 36/06; post. SN z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt II UZ 29/15; post. NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I OZ 1486/16; post. NSA z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II GZ 1256/16). Uwzględniwszy powyższe stwierdzić należy, że linię wytyczającą granicę czasową między stosowaniem rozporządzenia z 2002 r. a zastosowaniem rozporządzenia z 2015 r. oraz rozporządzenia z 2016 r. - wyznacza moment zakończenia postępowania w instancji, w której się to postępowanie toczyło w dacie wejścia w życie rozporządzenia z 2015 r. oraz rozporządzenia z 2016 r. Momentem tym jest oczywiście chwila wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w danej instancji (por. postanowienie NSA z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt I GZ 205/17). Wobec tego zwrot: "postępowanie w danej instancji" oznacza postępowanie w tej instancji, w której toczyło się ono w chwili wejścia w życie rozporządzenia określającego wysokość opłat za czynności adwokackie. Zatem, gdy postępowanie w tej instancji ulegnie zakończeniu (poprzez wydanie orzeczenia kończącego postępowanie co do istoty), stosować należy przepisy nowego rozporządzenia. Postępowanie sądowoadministracyjne przebiega zasadniczo w sposób linearny, gdyż poszczególne instancje następują bezpośrednio po sobie, przy uwzględnieniu, że między zakończeniem postępowania w jednej a wszczęciem postępowania w kolejnej instancji dokonywane są czynności tzw. międzyinstancyjne, stanowiące łącznik między instancjami. Dlatego też logicznym jest, że zakończenie postępowania w danej instancji następuje z chwilą wydania orzeczenia kończącego postępowanie w tej instancji. Nie może zatem budzić wątpliwości, że postępowanie toczące się przed sądem pierwszej instancji jest postępowaniem w danej instancji i zostaje ono zakończone w tej instancji z chwilą wydania orzeczenia przez ten sąd kończącego postępowanie w tej instancji. Natomiast postępowanie toczące się przed sądem drugiej instancji jest postępowaniem w danej instancji, innej od instancji pierwszoinstancyjnej i zostaje zakończone z chwilą wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie przez sąd drugiej instancji. O ile więc sąd drugiej instancji wyda orzeczenie, którym uchyli wyrok sądu pierwszej instancji i przekaże sprawę do ponownego rozpozna temu sądowi, to z dniem wydania tego wyroku przez sąd kasacyjny sprawa zostaje zakończona w tej instancji. Po tym dniu rozpoczyna się postępowanie w nowej instancji, tj. przed sądem pierwszej instancji. To, że sprawa ponownie jest rozpoznawana w postępowaniu pierwszoinstancyjnym nie oznacza, że nadal, niejako nieprzerwanie trwa "postępowanie w danej instancji". Ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd pierwszej instancji oznacza, że postępowanie sądowoadministracyjne wkroczyło w następną fazę (stadium) tego postępowania w kolejnej instancji. W rozpoznawanej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte skargą wniesioną w dniu 30 września 2014 r. (data nadania skargi w placówce pocztowej). W momencie wydania przez WSA w Gdańsku w dniu 20 stycznia 2015 r. (sygn. akt I SA/Gd 1270/14) wyroku oddalającego skargę nastąpiło zakończenie postępowania w tej instancji. Wskutek wniesienia od tego wyroku skargi kasacyjnej zostało zainicjowane postępowanie drugoinstancyjne, które trwało w chwili wejścia w życie rozporządzenia z 2015 r. (tj. w dniu 1 stycznia 2016 r.) oraz w chwili wejścia w życie rozporządzenia z 2016 r. nowelizującego rozporządzenie z 2015 r. (tj. w dniu 27 października 2016 r.). Postępowanie w tej instancji uległo zakończeniu w dniu 19 stycznia 2017 r., kiedy Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok (sygn. akt II GSK 1446/15), którym uchylił wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Oznacza to, że w dniu 19 stycznia 2017 r. doszło w tej sprawie do zakończenia postępowania w danej instancji w rozumieniu § 21 rozporządzenia z 2015 r. oraz § 2 rozporządzenia z 2016 r., tj. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zatem po tym dniu w sprawie winno mieć zastosowanie rozporządzenie z 2015 r. w brzemieniu obowiązującym po wejściu w życie rozporządzenia z 2016 r. i na podstawie przepisów znowelizowanego rozporządzenia z 2015 r. Sąd I instancji powinien policzyć koszty zastępstwa procesowego w ponownie prowadzonym postępowaniu, czego jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia zawartego w pkt 2 wskazanego na wstępie wyroku - nie uczynił. Ponadto wymaga podkreślenia, że w rozpoznawanej przez Sąd I instancji sprawie, przedmiotem zaskarżenia była należność pieniężna (243.503 zł), od której skarżąca uiściła wpis stosunkowy w wysokości 2.436,00 zł. Zgodnie zaś z treścią § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia z 2015 r. w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - stawkę oblicza się na podstawie § 2. Skoro zatem wartość przedmiotu sprawy przekraczała 200 000 zł, to wysokość kosztów zastępstwa procesowego winna być określona na podstawie art. § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia z 2015 r. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej spółki o zwrot kosztów postępowania, Sąd I instancji weźmie pod uwagę powyższe rozważania i podejmując decyzje w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zastosuje właściwe przepisy. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.