I GZ 205/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 18 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SA/Gl 1554/16 w sprawie ze skargi A. S.A. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku akcyzowym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę w tym zakresie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2017 r. sygn. akt III SA/Gl 1554/16 zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz A. Sp. z o.o. w K. kwotę 11.750 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sąd I instancji rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wyrokiem z dnia 6 marca 2017 r. WSA w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. oraz zasądził od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę 11.630 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowienie w zakresie kosztów zawarte w ww. wyroku zostało zaskarżone w całości, a pełnomocnik skarżącej wniósł o jego zmianę poprzez zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kwoty 18.830 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Jednocześnie wniósł o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej niezbędnych kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 23 czerwca 2017 r. (sygn. akt: I GZ 152/17) uchylił zaskarżone postanowienie (zawarte w drugim punkcie wyroku z dnia 6 marca 2017 r.), gdyż uzasadnienie rozstrzygnięcia o kosztach postępowania nie spełniało wymogów określonych w art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Sąd I instancji uzasadniając wskazane na wstępie postanowienie stwierdził, iż rozpoznając sprawę ponownie, uwzględnił przepisy przejściowe zawarte w § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804), które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. (§ 23 tego rozporządzenia). Zgodnie z tą normą intertemporalną, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Sąd wskazał, że taką samą normę intertemporalną zawiera rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1667), którym znowelizowano z dniem 27 października 2016 r. rozporządzenie z 22 października 2015 r. Postępowanie w sprawie zostało wszczęte w dniu 25 listopada 2013 r. Po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2016 r. (sygn. I GSK 1353/14) uchylającym pierwszy wyrok WSA w tej sprawie z dnia 12 marca 2014 r. i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania powróciła ona do fazy postępowania pierwszoinstancyjnego. Uwzględniając przepisy intertemporalne w obu aktach normatywnych, WSA wskazał, że sprawa niniejsza wszczęta została przed wejściem w życie rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. oraz nowelizującego je rozporządzenia i nie została zakończona przed wejściem w życie obu tych aktów. Zatem w sprawie tej stosować należy przepisy obowiązującego w dniu wszczęcia postępowania, tj. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. w Dz. U. z 2013 r. poz. 490, dalej: rozporządzenie z 2002 r.). Sąd wskazał, że stosownie do § 6 pkt 7 rozporządzenia z 2002 r. – stawki minimalne, przy wartości przedmiotu zaskarżenia powyżej 200.000 zł – wynoszą 7.200 zł. Z kolei stosownie do § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c/ rozporządzenia z 2002 r. stawka minimalna w postępowaniu zażaleniowym wynosi 120 zł. W tym stanie rzeczy, na zwrot kosztów postępowania sądowego w tej sprawie składa się: kwota 4.430 zł (wpis sądowy od skargi) i kwota 7.200 zł (wynagrodzenie dla radcy prawnego reprezentującego skarżącą spółkę) oraz kwota 120 zł tytułem stawki minimalnej należnej radcy prawnemu w postępowaniu zażaleniowym (na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c). W zażaleniu spółka zaskarżyła powyższe postanowienie w całości, wniosła o jego zmianę poprzez zasądzenie od organu na jej rzecz kwoty 19.070 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego, poprzez zasądzenie od organu na jej rzecz niezbędnych kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżąca spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. (w brzmieniu obowiązującym do dnia 26.10.2016 r.) oraz w związku z § 14 ust. 1 pkt 2) lit. d) tego rozporządzenia, poprzez ustalenie wynagrodzenia radcy prawnego w wysokości niższej niż obowiązujące stawki minimalne. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca powołując § 21 rozporządzenia MS z dnia 22 października 2015 r. podkreśliła, że zwrot "postępowanie w danej instancji" oznacza postępowanie w tej instancji, w której toczyło się ono w chwili wejścia w życie rozporządzenia. Zatem, gdy postępowanie w tej instancji ulegnie zakończeniu, stosować należy przepisy nowe. Taka sytuacja wystąpiła w tej sprawie, gdyż wskutek wyroku NSA z dnia 16 września 2016 r. zakończyło się postępowanie w II instancji, a po tym dniu trwało postępowanie przed Sądem I instancji, w którym miały już zastosowanie nowe przepisy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Stosownie zaś do art. 205 § 2 p.p.s.a. do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Odrębne przepisy, o których mowa w art. 205 § 2 p.p.s.a., to odpowiednie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości określające opłaty za czynności zawodowych pełnomocników. Na gruncie powołanych uregulowań podkreśla się, że jeżeli profesjonalny pełnomocnik reprezentuje stronę w obu instancjach, stawki wynagrodzenia odnoszą się do każdej instancji oddzielnie. Jeżeli orzeczenie sądu administracyjnego pierwszej instancji zostanie uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, za ponowny udział przed sądem pierwszej instancji przysługuje odrębne wynagrodzenie (por. post. NSA z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. akt II FZ 38/09; z dnia 21 października 2011 r., sygn. akt II FZ 490/11, CBOIS). Istota sporu objętego zażaleniem sprowadza się do rozstrzygnięcia, przepisy którego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości określającego wysokość opłat za czynności radców prawnych mają zastosowanie w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy. Wskazać zatem należy, że z dniem 1 stycznia 2016 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2015.1804; dalej jako: rozporządzenie z 22 października 2015 r.), co wynika z § 23 powołanego aktu prawnego. Na mocy § 22 rozporządzenia z 22 października 2015 r. straciło moc dotychczasowe rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 490 oraz z 2015 r. poz. 617 i 1078 – dalej jako: rozporządzenie z 28 września 2002 r.). Jednocześnie z § 21 rozporządzenia z 22 października 2015 r. wynika, że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Dokonując interpretacji użytego przez prawodawcę w § 21 rozporządzenia z 22 października 2015 r. zwrotu: "zakończenia postępowania w danej instancji" – w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – należy uwzględnić stanowisko zaprezentowane w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2007 r. (sygn. akt II CZP 124/06 opubl. OSNC 2007/6/91) w kwestii interpretacji identycznego zwrotu zawartego w art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.), zgodnie z którym zakończenie postępowania w danej instancji następuje z chwilą wydania orzeczenia kończącego postępowanie w tej instancji. Jak podkreślono w uzasadnieniu powołanej uchwały, ustawodawca, określając czynnik czasu decydujący o stosowaniu lub niestosowaniu derogowanego prawa, wielokrotnie posługuje się pojęciem "zakończenia postępowania w danej instancji" lub równoważnym "zakończenie postępowania w instancji", ewentualnie zbliżonym – "wydanie orzeczenia kończącego postępowanie przed sądem pierwszej (wyższej) instancji". Jest to metoda charakterystyczna dla tzw. zasady stadialności (fazowości) postępowania, która oznacza m.in., że przepisy ustawy tracącej moc obowiązującą stosuje się do chwili zakończenia określonego stadium (fazy) postępowania, np. postępowania w danej instancji. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego należy więc stwierdzić, że przez pojęcie "zakończenie postępowania w danej instancji" trzeba rozumieć wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w danej instancji, a więc wydanie wyroku lub innego orzeczenia trwale zamykającego drogę do wydania wyroku. Sąd Najwyższy podkreślił, że w tym samym kierunku idą rozwiązania w innych dziedzinach prawa procesowego, w których przez zakończenie postępowania w danej instancji rozumie się wydanie orzeczenia (rozstrzygnięcia) co do istoty sprawy albo załatwienia sprawy w inny sposób kończący postępowanie. Pogląd ten jest dominujący w orzecznictwie sądowym (por. post. SN z dnia 28 czerwca 2006 r., sygn. akt II CZ 36/06, post. SN z dnia 5 listopada 2015 r., sygn. akt II UZ 29/15 oraz powołane w jego uzasadnieniu orzecznictwo i poglądy doktryny). Pogląd powyższy prezentowany jest także na gruncie § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015.1800), którego treść jest identyczna jak treść § 21 rozporządzenia z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (por. post. NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I OZ 1486/16; post. NSA z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt II GZ 1256/16, CBOIS). Uwzględniwszy powyższe stwierdzić należy, że linię wytyczającą granicę czasową między stosowaniem rozporządzenia z 28 września 2002 r. a zastosowaniem rozporządzenia z 22 października 2015 r. wyznacza moment zakończenia postępowania w instancji, w której się to postępowanie toczyło w dacie wejścia w życie rozporządzenia z 22 października 2015 r. Momentem tym jest oczywiście chwila wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie w danej instancji. Podzielić zatem należy pogląd prezentowany w zażaleniu, że użyty w § 21 rozporządzenia z 22 października 2015 r. zwrot: "postępowanie w danej instancji" oznacza postępowanie w tej instancji, w której toczyło się ono w chwili wejścia w życie tego rozporządzenia. Zatem, gdy postępowanie w tej instancji ulegnie zakończeniu (poprzez wydanie orzeczenia kończącego postępowanie co do istoty), stosować należy przepisy nowego rozporządzenia. Postępowanie sądowoadministracyjne przebiega zasadniczo w sposób linearny, gdyż poszczególne instancje następują bezpośrednio po sobie, przy uwzględnieniu, że między zakończeniem postępowania w jednej a wszczęciem postępowania w kolejnej instancji dokonywane są czynności tzw. międzyinstancyjne, stanowiące łącznik między instancjami. Dlatego też logicznym jest, że zakończenie postępowania w danej instancji następuje z chwilą wydania orzeczenia kończącego postępowanie w tej instancji. Nie może zatem budzić wątpliwości, że postępowanie toczące się przed sądem pierwszej instancji jest postępowaniem w danej instancji i zostaje ono zakończone w tej instancji z chwilą wydania orzeczenia przez ten sąd kończącego postępowanie w tej instancji. Natomiast postępowanie toczące się przed sądem drugiej instancji jest postępowaniem w danej instancji, innej od instancji pierwszoinstancyjnej i zostaje zakończone z chwilą wydania orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie przez sąd drugiej instancji. O ile więc sąd drugiej instancji wyda orzeczenie, którym uchyli wyrok sądu pierwszej instancji i przekaże sprawę do ponownego rozpozna temu sądowi, to z dniem wydania tego wyroku przez sąd kasacyjny sprawa zostaje zakończona w tej instancji. Po tym dniu rozpoczyna się postępowanie w nowej instancji, tj. przed sądem pierwszej instancji. To, że sprawa ponownie jest rozpoznawana w postępowaniu pierwszoinstancyjnym nie oznacza, jak to przyjął błędnie Sąd I instancji, że nadal, niejako nieprzerwanie trwa "postępowanie w danej instancji". Ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd pierwszej instancji oznacza, że postępowanie sądowoadministracyjne wkroczyło w następną fazę (stadium) tego postępowania w kolejnej instancji. W rozpoznawanej sprawie postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte skargą wniesioną w dniu 25 listopada 2013 r. W momencie wydania przez WSA w Gliwicach w dniu 12 czerwca 2014 r. (sygn. akt III SA/GL 574/13) wyroku oddalającego skargę nastąpiło zakończenie postępowania w tej instancji. Wskutek wniesienia od tego wyroku skargi kasacyjnej zostało zainicjowane postępowanie drugoinstancyjne, które trwało w chwili wejścia w życie rozporządzenia z 22 października 2016 r. (tj. w dniu 1 stycznia 2016 r.). Postępowanie w tej instancji uległo zakończeniu w dniu 16 września 2016 r., kiedy Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok (sygn. akt I GSK 1354/14), którym uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Oznacza to, że w dniu 16 września 2016 r. doszło w tej sprawie do zakończenia postępowania w danej instancji w rozumieniu § 21 rozporządzenia z 22 października 2015 r., tj. przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zatem po tym dniu w sprawie winno mieć zastosowanie rozporządzenie z 22 października 2015 r. i na podstawie przepisów tego rozporządzenia Sąd I instancji powinien policzyć koszty zastępstwa procesowego w ponownie prowadzonym postępowaniu, czego jednak w zaskarżonym postanowieniu co do kosztów nie uczynił. Rozporządzenie z 22 października 2015 r. zostało znowelizowane rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. (Dz.U. 2016.1667) i jak wynika z treści § 3 tego nowelizującego rozporządzenia weszło ono w życie od 27 października 2016 r. Jednakże zgodnie z § 2 rozporządzenia z 3 października 2016 r. do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. W momencie wejścia w życie rozporządzenia z 3 października 2016 r., tj. w dniu 27 października 2016 r. trwało postępowanie w nowej fazie, tj. postępowanie przed Sądem I instancji. Zatem zgodnie z § 2 rozporządzenia z 3 października 2016 r. do czasu zakończenia postępowania w tej instancji, tj. do dnia wydania przez Sąd I instancji wyroku z dnia 6 marca 2017 r. w sprawie znajdują zastosowanie przepisy rozporządzenia z 22 października 2015 r. w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 października 2016 r. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej spółki o zwrocie kosztów postępowania, Sąd I instancji weźmie pod uwagę powyższe rozważania i podejmując decyzje w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zastosuje właściwe przepisy. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Dodać należy, że w świetle przepisów Działu V rozdziału I p.p.s.a. brak jest podstaw prawnych do zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu wydanym na skutek rozpoznania zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny. Koszty te uwzględni przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji.