II OSK 1663/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Leszczyński Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak /spr./ sędzia del. WSA Leszek Kamiński Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 26 października 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej W.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 lipca 2009 r. sygn. akt II SA/Bk 603/08 w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji I instancji i orzeczenia o wymeldowaniu z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 16 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę W.K. na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 15 lipca 2008 r. w przedmiocie uchylenia decyzji I instancji i orzeczenia o wymeldowaniu z pobytu stałego. Jednocześnie Sąd orzekł o przyznaniu wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w dniu 7 marca 2007 r. E.W. wystąpił do Burmistrza Nowogrodu o wymeldowanie z pobytu stałego pod adresem [...] ul. [...] W.K. syna swojej byłej żony W.W. Burmistrz Nowogrodu decyzją z dnia [...] maja 2008 r. odmówił wymeldowania skarżącego z pobytu stałego z przedmiotowego lokalu. Wskazał, że wprawdzie skarżący nie zamieszkuje w miejscu zameldowania stałego, ale nie opuścił go dobrowolnie i dlatego nie można uznać, że spełnione zostały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Od powyższej decyzji odwołanie wniósł E.W. Podniósł m.in. że skarżący od 2003 r. przebywa nieprzerwanie w Giżycku. Wykonuje tam pracę zarobkową. Od tego czasu nie podejmował żadnych środków prawnych, które umożliwiłyby mu dostęp do przedmiotowego lokalu, co pozwala przypuszczać, że świadomie i dobrowolnie zaniechał przebywania w przedmiotowym lokalu. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Wojewoda Podlaski uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że skarżący od przeszło 6 lat nie mieszka w miejscu stałego zameldowania i w tym czasie nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do przedmiotowego lokalu. Takie postępowanie zainteresowanego – w ocenie organu II instancji – równoznaczne jest z dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożył skarżący. Wśród zarzutów skargi podniesiono m.in., że opuszczenie przez W.W. z niepełnoletnim jeszcze wówczas synem W.K. przedmiotowego lokalu, nie było dobrowolne. E.W. od lat stosował wobec nich przemoc fizyczną i psychiczną. Nie pozwolił nic wziąć kiedy wyprowadzali się z lokalu, wymienił też zamki w drzwiach wejściowych i nie chciał rozmawiać na temat ich powrotu, chociaż próby takiego powrotu były podejmowane. Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że jedyną przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania, przy czym w orzecznictwie sądowym powszechnie przyjęty został pogląd, że o opuszczeniu miejsca pobytu stałego można mówić jedynie wówczas, jeżeli ma ono charakter dobrowolny i trwały. Jednocześnie Sąd I instancji podkreślił, że w sytuacji, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela, to o opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. W ocenie Sądu I instancji, Wojewoda Podlaski prawidłowo uznał, że w rozpoznawanym przypadku zachodzi przesłanka uzasadniająca wymeldowanie. Skarżący nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania od przeszło 6 lat, a centrum swoich interesów życiowych ulokował poza Nowogrodem. Od stycznia 2003 r. przebywał nieprzerwanie w Giżycku, gdzie wykonywał pracę zarobkową, zaś obecnie – jak wskazano w skardze – zamieszkuje za granicą, ewidentnie więc koncentruje on swoje życie osobiste i zaspokaja potrzeby mieszkaniowe w innym miejscu zamieszkania niż dotychczasowym. Wprawdzie nie budzi wątpliwości, że skarżący opuszczał przedmiotowy lokal w warunkach konfliktu z E.W., który m.in. zmienił zamki wejściowe do mieszkania oraz nie wpuszczał zainteresowanego do lokalu, jednak poza sporem pozostaje również fakt, że skarżący nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, choćby w postaci powództwa o przywrócenie utraconego posiadania. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie realizacji funkcji kontrolnej sądu i zaakceptowanie decyzji Wojewody Podlaskiego z dnia 15 lipca 2008 r. zapadłej z naruszeniem przepisów postępowania polegającego na wydaniu rozstrzygnięcia z pominięciem wszystkim zebranych w sprawie dowodów i ujawnionych okoliczności. Dotyczy to w szczególności zdaniem pełnomocnika procesowego strony skarżącej faktu, że opuszczenie przez skarżącego miejsca zameldowania nie miało cech dobrowolności, centrum życiowe skarżącego pozostaje w ścisłym związku z centrum życiowym jego matki, co do której wydano decyzję o odmowie wymeldowania, a w Giżycku skarżący przebywa zameldowany na pobyt czasowy, co wyklucza uznanie tej miejscowości jako nowego, trwałego centrum życiowego. Zarzucił także naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 8 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego niezastosowanie. Mając powyższe na uwadze wniósł o uchylenie wyroku Sądu I instancji w części, w której oddalono skargę, a także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, oświadczając, że nie zostały one uiszczone ani w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej p.p.s.a.) – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art.183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Oceniając we wskazanych wyżej granicach zasadność wniesionej skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie, trzeba stwierdzić, że wszystkie zarzuty kasacyjne nie są zasadne. Wynika to z następujących przesłanek. Po pierwsze, należy stwierdzić, że chybiony jest zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ cyt. ustawy p.p.s.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. z powodu braku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w tej sprawie przez właściwy organ, czego miał nie stwierdzić Sąd I instancji. Jednak z ustaleń stanu faktycznego w tej sprawie jednoznacznie wynika, że skarżący W.K. nie mieszka od ponad 6 lat w miejscu stałego zameldowania, zaś centrum swoich interesów życiowych ulokował poza Nowogrodem. Od stycznia 2003 r. przebywał nieprzerwanie w Giżycku, gdzie wykonywał pracę zarobkową, a obecnie – jak nawet podniesiono w skardze – zamieszkuje za granicą, czyli koncentruje swoje życie osobiste jak i zaspokaja potrzeby mieszkaniowe w innym miejscu zamieszkania niż dotychczasowe. Ponadto, chociaż skarżący opuszczał przedmiotowy lokal po konflikcie z E.W., którym m.in. zmienił zamki wejściowe do mieszkania oraz nie wpuszczał W.K. do tego lokalu, jednak co także nie budzi wątpliwości, skarżący nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, choćby w formie powództwa o przywrócenie utraconego posiadania. Ponadto wieloletnie zamieszkiwanie przez skarżącego w innej miejscowości, założenie w niej ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, a nawet wyjazd za granicę, a więc faktyczne zaniechanie podjęcia jakichkolwiek działań w celu przywrócenia możliwości pobytu w dotychczasowym lokalu jak i zerwanie z nim związków pozwala stwierdzić, że nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 1 cyt. ustawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. akt II OSK 302/05, Lex nr 190969). Po drugie, w powyższym właściwie ustalonym przez organ II instancji stanie faktycznym, co zasadnie podniósł Sąd I instancji, prawidłowo właściwy organ zastosował w tej sprawie art. 15 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w przedmiocie wymeldowania skarżącego. Stąd niezasadny jest zarzut kasacyjny dotyczący niezastosowania w tej sprawie art. 8 ust. 1 tejże ustawy w zakresie naruszenia prawa materialnego. Wynika to z tego, że w świetle dyspozycji art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanką opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu jest to, żeby miało ono charakter trwały i było dobrowolne. Ponadto opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu jest to nie tylko fizyczne nieprzebywanie lecz i zamiar opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem związku z lokalem dotychczasowym i założenie w nowym ośrodku osobistych i majątkowych interesów. Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Ponadto orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowi, że należy uznać za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona, nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do tego lokalu. Natomiast jeśli strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, to wówczas nie można uznać za dobrowolne opuszczenie przedmiotowego lokalu (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 sierpnia 2000 r. sygn. akt V SA 108/00, Lex nr 49954; z dnia 25 października 2005 r. sygn. akt II OSK 127/05, Lex nr 201427; z dnia 13 września 2006 r. sygn. akt II OSK 1069/05, Lex nr 355485 i z dnia 1 lipca 2008 r. sygn. akt II OSK 739/07, Lex nr 498355. Oznacza to, że w tej sprawie, co zasadnie orzekł Sąd I instancji, Wojewoda Podlaski prawidłowo stwierdził, że w tym stanie faktycznym wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 15 ust. 2 cyt. wyżej ustawy, biorąc pod uwagę właśnie brak podejmowania przez stronę skarżącą przewidzianych prawem środka w celu obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu. Dlatego też Sąd I instancji nie popełnił błędu w subsumcji, czyli właściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w tej sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej przepisu art. 15 ust. 2 tejże ustawy. Stąd brak jest także przesłanek do twierdzenia, że w stanie prawnym i faktycznym, w którym wystąpiły przesłanki określone w dyspozycji art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych do wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z przedmiotowego lokalu, iż został naruszony także art. 8 ust. 1 tejże ustawy z powodu jego niezastosowania. Ponadto skarżący nie określił w zarzucie kasacyjnym, która jednostka redakcyjna tego przepisu po użyciu przez ustawodawcę kwantyfikatora "w szczególności" miałaby być niezastosowana przez właściwy organ. Należy także podkreślić, że Sąd I instancji nie stosował z tej przyczyny powyższego przepisu jak i nie dokonywał jego wykładni, czyli brak jest przesłanek do twierdzenia, że naruszył ten przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Z tych względów i na podstawie art. 184 cyt. ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny z powodu braku usprawiedliwionych podstaw oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o którym stanowi powyższy przepis.