II OZ 941/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 18 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 963/13 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 listopada 2013 r. w sprawie ze skargi H.L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 marca 2014 r., sygn. akt II SA/Bd 963/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił H.L. przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 listopada 2013 r. w sprawie ze skargi H.L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Sąd I instancji wyjaśnił, iż zawiadomienie o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 12 listopada 2013 r. odebrała skarżąca osobiście w dniu 18 października 2013r. potwierdzając tą okoliczność własnoręcznym podpisem na zwrotnym potwierdzeniu odbioru kierowanej do niej przesyłki. Wraz z zawiadomieniem skarżąca została pouczona w punkcie trzecim, że w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku. Zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie tego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi. Wyrokiem z dnia 12 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę H.L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Pismem z dnia 5 marca 2014 r. skarżąca złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie jej uzasadnienia wyroku wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia powyższego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu powołała się na swój podeszły wiek oraz to, że korespondencję zawierająca zawiadomienie o terminie rozprawy oraz pouczenie odebrała mieszkająca z nią jej córka i ona poinformowała skarżącą, "że nie musi ona jechać w tym dniu do Sądu bo Sąd wyrok jej przyśle". W związku z powyższym była przekonana, że ów wyrok wraz z uzasadnieniem otrzyma z urzędu. Skarżąca wyjaśniła, że w dniu 1 marca 2014 r. odwiedziła skarżącą jej druga córka U.P., która to po zapoznaniu się z treścią pouczenia dołączonego do zawiadomienia o terminie rozprawy poinformowała skarżącą, że w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku winna wystąpić z wnioskiem o sporządzenia uzasadnienia wyroku, a więc najpóźniej 22 listopada 2013 r. Sąd I instancji zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 marca 2014 r., odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Sąd I instancji wyjaśnił, iż podstawą prawną do przywrócenia terminu dla dokonania określonej czynności procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest przepis art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), który stanowi, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Wymogi formalne takiego wniosku precyzuje treść art. 87 § 1 do § 4 p.p.s.a. Sąd uznał, iż skarżąca dopełniła wymogu złożenia wniosku o przywrócenie terminu z zachowaniem siedmiodniowego terminu w rozumieniu art. 87 § 1 p.p.s.a. (który należało liczyć od dnia 1 marca 2014 r.). Wniosek strony nie mógł być pomimo tego rozpoznany pozytywnie z uwagi na niespełnienie ustawowej przesłanki przywrócenia wnioskowanego terminu (o charakterze merytorycznym), a mianowicie, braku zawinienia w uchybieniu terminowi. Do takiego uchybienia doszło bowiem, zdaniem Sądu, w następstwie okoliczności zawinionych przez wnioskodawcę. Sąd wskazał, iż niekwestionowanych przez stronę ustaleń faktycznych w sprawie wynika, że przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (który mijał w dniu 22 listopada 2013 r.) stanowiła niewiedza skarżącej o konieczności wystąpienia w przypadku oddalenia skargi w terminie siedmiu dni z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz jej podeszły wiek. Na tej podstawie skarżąca wywodziła o zasadności złożonego wniosku. W ocenie Sąd I instancji strona skarżąca ponosi winę, jak twierdziła, w niezapoznaniu się z odebranym przez nią pismem – zawiadomieniem o terminie rozprawy choćby w postaci lekkiego niedbalstwa, a ta okoliczność, zgodnie z ugruntowanym poglądem sądownictwa administracyjnego, wyklucza brak zawinienia w rozumieniu art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a. Sąd I instancji stwierdził, iż zawarte w zawiadomieniu pouczenie jest prawidłowe i nie mogły być dla niej niezrozumiałe, gdyby wykazała chociażby odrobinę dobrej w woli w przeczytaniu kierowanej do niej korespondencji. Z treści tego pouczenia wynika przecież jasno, że w przypadku oddalenia skargi należy w terminie siedmiu dni wystąpić z wnioskiem o sporządzenia uzasadnienie wyroku. Sąd uznał, że okoliczności przedstawione przez skarżącą nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zdaniem Sądu podeszły wiek oraz nie przeczytanie kierowanej do skarżącej korespondencji nie stanowi w tym wypadku podstawy uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Błąd tego rodzaju, skutkujący niedotrzymaniem ustawowego terminu, należy bowiem uznać za brak należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, w pełni obciążający stronę skarżącą. Nadto w ocenie Sądu skarżąca nie dochowała, zatem nie tylko należytej staranności, jakiej można wymagać od przeciętnego uczestnika postępowania znajdującego się w jej sytuacji procesowej, ale i wręcz staranności minimalnej polegającej na uważnym przeczytaniu zawiadomienia powyższego terminie rozprawy powyższego zawartego tam pouczenia. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności w ocenie Sądu nie zostały spełnione wszystkie przesłanki przywrócenia terminu, o których mowa w art. 87 p.p.s.a., tzn. strona skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Zażalenie na ww. postanowienie złożyła H.L. Postanowienie zaskarżono w całości zarzucając mu błędne ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy oraz naruszenie przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. Wskazując na powyższy zarzut wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 12 listopada 2013 r. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż ze względu na podeszły wiek – 87 lat, ułomność starczą i występujące u niej trudności z pojmowaniem i zapamiętywaniem różnych sprawi sytuacji, a także kłopoty ze wzrokiem, wszelkie sprawy załatwia za nią mieszkająca z nią córka M.W., w tym także dotyczące odbioru za nią korespondencji i jej czytania. Pismem z dnia 1 sierpnia 2014 r. (data prezentaty) pełnomocnik z urzędu skarżącej uzupełnił ww. zażalenie. Podniesiono, iż skarżąca darzy opiekującą się nią i zamieszkującą z nią córkę pełnym zaufaniem, i z tego powodu nie prosiła jej o ponowne odczytanie treści zawiadomienia. Wniesiono o przesłuchanie córki w charakterze świadka na powyższą okoliczność. Podniesiono, iż skarżąca nie była w stanie przeczytać zawiadomienia samodzielnie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W świetle art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto, równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu. Wyjaśnić należy, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy oraz przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt. II OZ 712/08, https://cbois.nsa.gov.pl). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny – wymagający od strony staranności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 8 października 2013 r. Skarżąca nie uprawdopodobniła bowiem, że uchybienie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia nastąpiło bez jej winy. W orzecznictwie przyjmuje się, że zły stan zdrowia nie przesądza jeszcze o braku winy w uchybieniu terminu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 października 2007 r. sygn. akt II OZ 872/07, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2002 r. sygn. akt II UZ 90/01, OSNP 2003/24/604). Powołanie się na powyższe okoliczności nie jest równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie winy należy bowiem brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r. sygn. akt II CKN 8/98, LEX nr 50679). Nie każda bowiem choroba jest przeszkodą do dokonywania określonej czynności procesowej. Za taką przeszkodę uznaje się z reguły nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Należy ponadto podkreślić, iż z akt sprawy wynika, że skarżąca została prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy. Zawiadomienie to zawierało pouczenie, iż obecność skarżącej nie jest obowiązkowa, a także, że w przypadku oddalenia skargi, uzasadnienie wyroku zostanie sporządzone wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Dodatkowo na zawiadomieniu umieszczono numer telefonu do Sądu, zatem skarżąca, znając termin rozprawy, mogła chociażby telefonicznie dowiedzieć się o treści orzeczenia kończącego sprawę i sposobie dalszego postępowania. Skoro skarżąca zdecydowała się nie brać udziału w rozprawie, to powinna – jako strona dbająca należycie o swoje interesy – dowiedzieć się o treści zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia i na podstawie uzyskanych informacji podjąć decyzję co do dalszych czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2012 r. o sygn. I OZ 665/12, publ. https://cbois.nsa.gov.pl). Zaznaczyć trzeba, iż skarżąca zamieszkuje z córką i korzysta z jej pomocy, zatem samo twierdzenie, iż dorosły domownik (który dokonał odbioru korespondencji) nie przekazał skarżącej treści pouczeń zawartych w korespondencji sądowej, nie stanowi wystarczającej podstawy do przywrócenia terminu. Zatem skarżąca godząc się na odbieranie, przeznaczonej dla niej korespondencji sądowej przez osobę trzecią, przejęła na siebie wszelkie konsekwencje z tego faktu wynikłe. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie ma wystarczających podstaw i oddalił je na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a