III FSK 514/24
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2025-10-14
Skład orzekający: Anna Dalkowska, Wojciech Stachurski, Agnieszka Olesińska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ponosi odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki, jeśli formalnie był wpisany do rejestru przedsiębiorców w okresie powstania zobowiązania podatkowego, mimo że faktycznie nie pełnił obowiązków członka zarządu?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki opiera się na faktycznym pełnieniu obowiązków członka zarządu, a nie tylko na formalnym wpisie do rejestru. W przypadku, gdy osoba faktycznie sprawuje funkcję członka zarządu, nawet po wygaśnięciu mandatu, może ponosić odpowiedzialność, jeśli nie wykaże przesłanek egzoneracyjnych. W tej sprawie stwierdzono, że skarżący faktycznie pełnił funkcję członka zarządu, co uzasadniało jego odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki, a egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki z o.o. za zaległości w podatku od towarów i usług. Organ podatkowy orzekł o odpowiedzialności skarżącego, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę, uznając, że skarżący pełnił funkcję członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego i że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna. Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie prawa materialnego i postępowania, kwestionując zarówno pełnienie funkcji członka zarządu, jak i bezskuteczność egzekucji.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną i zasądzono od A. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Dalkowska (sprawozdawca), Sędzia NSA Wojciech Stachurski, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska, Protokolant Konrad Halota, po rozpoznaniu w dniu 14 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 października 2023 r. sygn. akt I SA/Gd 665/23 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 maja 2023 r. nr 2201-IEW.4123.13.2023/BK w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
1. Wyrok sądu pierwszej instancji.
1.1. Wyrokiem z 17 października 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 665/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę A. K. (dalej: "Strona", "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 maja 2023 r. w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki.
1.2. Zaskarżoną decyzją z dnia 29 maja 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1, art. 220 § 2, art. 107 § 1 i § 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1 i § 2 pkt 3 w zw. z art. 108 § 3, art. 116 § 1, § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm., dalej: "o.p.") oraz art. 11 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r., poz. 233) – według stanu na dzień wystąpienia niewypłacalności podatnika, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. z dnia 10 lutego 2023 r. orzekającej o odpowiedzialności Skarżącego całym majątkiem jako członka zarządu X. Sp. z o.o. (dalej: "spółka") i prezesem zarządu M. G. za zaległości tej spółki z tytułu podatku od towarów i usług za II kwartał 2018 r. w kwocie 88.596,00 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 38.079,00 zł i kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 4.755,10 zł, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Na powyższą decyzję skarżący wywiódł skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku skargę oddalił, wskazując, że zasadnicza kwestia sporna w niniejszej sprawie koncentrowała się na tym, czy skarżący pełnił obowiązki członka zarządu spółki w czasie gdy upływał termin płatności zobowiązania spółki z tytułu podatku od towarów i usług za II kwartał 2018r., tj. 25 lipca 2018 r.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 2 marca 2010 r. zawiązano spółkę oraz powołano pierwszy zarząd w skład którego został powołany skarżący, jako członek zarządu oraz A. S. Z. (jako prezes zarządu) i M. A. G. (jako członek zarządu). W dniu 26 czerwca 2012r. dokonano zmiany składu osobowego zarządu spółki poprzez odwołanie z funkcji prezesa zarządu A. Z., powołując jednocześnie M. A. G. na stanowisko prezesa zarządu. Ten skład osobowy zarządu spółki nie uległ zmianie do czasu wydania zaskarżonej decyzji. Zatem wbrew zarzutom skargi, organy orzekające w sprawie prawidłowo oceniły na podstawie akt sprawy, że skarżący w czasie, w którym upływał termin płatności podatku od towarów i usług za II kwartał 2018 r. - tj. 25 lipca 2018 r. pełnił wraz z M. G. funkcję członka zarządu ww. spółki. Brak było uzasadnionych podstaw do uznania, że skarżący nie pełnił obowiązków członka zarządu spółki w okresie upływu terminu płatności zobowiązania podatkowego spółki z tytułu podatku od towarów i usług za II kw. 2018 r., tj. 25 lipca 2018r. Bez wątpienia zaistniała zatem pozytywna przesłanka orzeczenia odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe spółki w postaci pełnienia przez skarżącego obowiązków członka zarządu spółki w czasie, gdy upływał termin płatności zobowiązań podatkowych, które przerodziły się w zaległości podatkowe.
Odnosząc się do wynikającej z art. 116 § 1 o.p. przesłanki odpowiedzialności członka zarządu w postaci całkowitej lub częściowej bezskuteczności egzekucji z majątku spółki, stwierdzono, że również i ta przesłanka wystąpiła w niniejszej sprawie. Spółka nie prowadziła działalności pod wskazanym adresem w G.; umowa najmu powierzchni lokalu użytkowego została wypowiedziana przez administratora; ostatnią deklarację VAT spółka złożyła za II kwartał 2018r., a ostatnie roczne zeznanie CIT, w którym wykazała dochody za 2016 r.; na rachunkach bankowych spółki stwierdzono brak środków, dodatkowo uzyskano informację o zamknięciu rachunków bankowych spółki; nie ujawniono posiadania przez spółkę żadnych nowych rachunków bankowych; spółka nie posiadałą nieruchomości i ruchomości; nie ustalono wymagalnych wierzytelności spółki u innych podmiotów. W konsekwencji, postanowieniem z 26 października 2022 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku spółki z uwagi na jej bezskuteczność.
1.3. Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. Skarga kasacyjna.
2.1. Skargę kasacyjną na powyższy wyrok wywiódł skarżący, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."), tj.:
I. Naruszenie prawa materialnego, w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj.:
- art. 116 § 1 pkt 1, pkt 2, art. 108 § 4, art. 107 § 1 o.p. – poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie wobec uznania, że zachodzą przesłanki wymienione w tych przepisach, podczas gdy prawidłowo i rzetelnie rozpatrzywszy sprawę, Sąd stwierdzić powinien, że organy obu instancji nie wykazały wbrew art. 108 § 4, art. 116 § 1 o.p., żeby bezskuteczność egzekucji dotyczyła całego majątku spółki,
- art. 116 § 2, § 4 o.p. w zw. z art. 2 Konstytucji RP – poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że skoro skarżący wpisany był w rejestrze przedsiębiorców jako członek zarządu spółki, to musi on automatycznie ponosić odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki, których termin płatności upłynął w okresie, w którym skarżący formalnie wpisany był jako członek zarządu w rejestrze przedsiębiorców, nawet gdy faktycznie nie pełnił funkcji członka zarządu spółki, podczas gdy prawidłowo oceniwszy sprawę i dokonawszy prawidłowej wykładni art. 116 § 2 o.p., Sąd powinien był stwierdzić, że skoro skarżący nie pełnił faktycznie obowiązków członka zarządu spółki to nie została spełniona podstawowa przesłanka pozytywna uzasadniająca orzeczenie o jego odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, wymieniona wprost w treści art. 116 § 2 o.p., a to w – naruszenie art. 116 § 1 i 2 ustawy Ordynacja Podatkowa w zw. z art. 202 § 2 KSH w zw. z § 14 pkt. 4 umowy spółki poprzez nieuprawnione przyjęcie, że skarżący ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki, a to w sytuacji gdy zarówno jego mandat jak również i kadencja wygasły, nie doszło do ponownego powołania go do zarządu spółki, jak również nie wyrażał zgody na dalsze pełnienie obowiązków członka zarządu.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna okazała się bezzasadna.
3.2. Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.
Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
3.3. Zgodnie z art. 116 § 1 o.p. za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się w całości lub w części bezskuteczna chyba, że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przepis § 2 tego artykułu stanowi natomiast, że odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu. Stosownie do brzmienia art. 116 § 4 o.p. powołane przepisy stosuje się również do byłego członka zarządu.
W konstrukcji art. 116 o.p. z jednej strony zawarto przesłanki pozytywne odpowiedzialności członka zarządu spółki za jej zobowiązania podatkowe, których wykazanie stanowi obowiązek organu podatkowe. Należą do nich wykazanie po pierwsze okoliczności, dotyczące pełnienia funkcji członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego oraz po drugie bezskuteczności egzekucji skierowanej do majątku spółki. Z drugiej strony, dyspozycja art. 116 o.p. zawiera tzw. przesłanki egzoneracyjne, których zaistnienie zwalnia członka zarządu - z udziałem którego prowadzone jest postępowanie - od odpowiedzialności. Do przesłanek tych zalicza się wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też, że wskazał on mienie spółki, z którego egzekucja jest możliwa. Ciężar wykazania powyższych przesłanek egzoneracyjnych spoczywa na członku zarządu.
Jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, od 26 czerwca 2012 r. do chwili wydania wyroku zarząd spółki był dwuosobowy: M. G. była prezesem zarządu spółki, a skarżący członkiem zarządu, a więc w okresie, w którym upływał termin płatności zobowiązania w podatku od towarów i usług za II kwartał 2018 r., co oznacza, że strona jest odpowiedzialna za powstałe zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego.
3.4. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego bez znaczenia są również twierdzenia skarżącego kasacyjnie w zakresie pełnienia funkcji jedynie "rzekomo". Występujące w art. 116 § 2 o.p. sformułowanie "pełnienie obowiązków członka zarządu" należy rozumieć jako zajmowanie stanowiska członka zarządu, posiadanie legitymacji do tego, aby realizować wszystkie czynności związane z pełnioną funkcją (m.in. wyroki NSA z dnia z 8 lipca 2010 r., sygn. akt II FSK 336/09 oraz z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. akt I FSK 2082/09, dostępne na orzeczenia.nsa.gov.pl – CBOSA). Okoliczności związane z faktycznym wykonywaniem lub niewykonywaniem obowiązków przez członka zarządu, nie mają znaczenia przy orzekaniu o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki. Przesłanki, których wystąpienie może prowadzić do uwolnienia od odpowiedzialności członka zarządu zostały enumeratywnie wymienione przez ustawodawcę w art. 116 § 1 o.p. i wśród nich nie wskazano na możliwość uniknięcia odpowiedzialności z powodu faktycznego nie wykonywania funkcji członka zarządu. Wręcz przeciwnie, pełnienie obowiązków członka zarządu wskazano jako obiektywną przesłankę orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki. Rola członka zarządu (prawa i obowiązki) wynika z przepisów Kodeksu spółek handlowych. Według postanowień art. 208 § 2 k.s.h. każdy członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ma obowiązek prowadzenia spraw spółki. Z obowiązkiem prowadzenia spraw spółki wiąże się zwiększony zakres odpowiedzialności, w tym za skutki działań kierowanej spółki, a więc i skutki osób dopuszczonych do faktycznego zarządzania spółką. Osoba, która wyraziła zgodę (bez przymusu, groźby lub podstępu) na pełnienie funkcji członka zarządu spółki i zdecydowała się na powierzenie zarządu spółki innej osobie (np. pełnomocnikowi), ponosi ryzyko z tym związane i odpowiedzialność za nietrafne przedsięwzięcia gospodarcze. Ze względu na charakter funkcji członka zarządu, nie ma uzasadnienia, aby art. 116 o.p. interpretować wąsko, przyjmując odpowiedzialność członka zarządu za zaległości podatkowe spółki jedynie tylko w takich przypadkach, gdy członek zarządu faktycznie kierował spółką (vide np. wyrok NSA z 8 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FSK 336/09).
3.5. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym jednolicie przyjmuje się, że treść art. 116 o.p. w zakresie podmiotowym obejmuje nie tylko osoby będącej piastunek funkcji członka zarządu w czasie skonkretyzowania się określonych w powyższej regulacji przesłanek. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że użyte w art. 116 § 2 o.p. określenie "pełnienie obowiązków członka zarządu" było przedmiotem licznych wypowiedzi orzeczniczych sądu kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyrażał pogląd, że przy ocenie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółek należy brać pod uwagę faktyczne sprawowanie funkcji członka zarządu (zob. np. wyrok NSA z 16 listopada 2022 r., III FSK 1106/21 oraz cytowane tam orzecznictwo). Odpowiedzialność solidarna członków zarządu za zaległości podatkowe nie opiera się bowiem wyłącznie na formalnym piastowaniu danego stanowiska, lecz również na ponoszeniu konsekwencji działań lub zaniechań. Faktyczne wykonywanie obowiązków członka zarządu w spółce z o.o., nawet po formalnej rezygnacji z funkcji członka zarządu w tejże spółce z o.o., powoduje odpowiedzialność podatkową tego podmiotu przewidzianą w art. 116 § 2 o.p. Zakres odpowiedzialności podatkowej jest szerszy o obejmuje również osoby faktycznie, nie tylko formalnie pełniące funkcje członka zarządu spółki.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 kwietnia 2024 r. wskazał, że "W sytuacji, gdy dana osoba, z akceptacją zgromadzenia wspólników, mimo wygaśnięcia mandatu, nadal wykonuje obowiązki członka zarządu, może ponosić odpowiedzialność na podstawie art. 116 § 1 o.p. Zwrócić należy także uwagę na znaczenie rzeczywistej zmiany sposobu zarządzania spółką po ewentualnym wygaśnięciu mandatu członka zarządu. Nie można nie uwzględnić faktu, że np. żadna nowa osoba nie zostaje w to miejsce powołana, a dotychczasowy członek zarządu wciąż faktycznie sprawuje dotąd pełnioną funkcję w organie wykonawczym danego podmiotu. Osoba, która faktycznie pełniła funkcję członka zarządu w okresie powstania zaległości podatkowej, nie może zatem powoływać się na okoliczność, że jej mandat wygasł dla uwolnienia się od odpowiedzialności. Pełnienie funkcji członka zarządu jest funkcją dobrowolną, wymagającą zgody osoby powołanej na to stanowisko. W sytuacji faktycznego wykonywania czynności członka zarządu należy przyjąć, że osoba taka w ten właśnie sposób realizuje "pełnienie obowiązków członka zarządu". (Wyrok NSA z 22.04.2024 r., III FSK 972/23, LEX nr 3715514, Wyrok NSA z 22.04.2024 r., III FSK 986/23, LEX nr 3715515, Wyrok WSA w Gliwicach z 11.03.2024 r., I SA/Gl 1148/23, LEX nr 3705552.). Podobnie w wyroku z 5 kwietnia 2024r Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Wygaśnięcie mandatu i kontynuowanie działania osoby fizycznej w charakterze piastuna organu spółki nie przesądza automatycznie o wykluczeniu odpowiedzialności z art. 116 § 1 o.p." (Wyrok NSA z 5.04.2024 r., III FSK 482/22, LEX nr 3710603.) Za powiązaniem odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe spółki z faktycznym pełnieniem obowiązków członka zarządu przemawia nie tylko językowe brzmienie art. 116 § 2 o.p., ale również wykładnia celowościowa, dzięki której instytucja ta nabiera prakseologicznej spójności. (Wyrok WSA w Gliwicach z 15.02.2024 r., I SA/Gl 1486/23, LEX nr 3696715.)
3.6. W niniejszej sprawie po zatwierdzeniu przez zgromadzenie wspólników sprawozdania finansowego spółki za 2013 r., które miało miejsce 30 czerwca 2014 r. skarżący dalej sprawował funkcję członka zarządu. Świadczą o tym następujące okoliczności: w dniach 14 lipca 2014 r., 10 lipca 2015 r., 15 lipca 2016 r., 14 lipca 2017 r. skarżący podpisał - jako członek zarządu - wnioski o zmianę wpisu w KRS; zaś w dniach: 29 czerwca 2016 r., 30 czerwca 2017 r. podpisał - jako członek zarządu - sprawozdania zarządu z działalności spółki odpowiednio za 2015 r., 2016 r. Ponadto skarżący brał udział w zwyczajnych zgromadzeniach wspólników, które odbyły się 30 czerwca 2015 r., 30 czerwca 2016 r., 30 czerwca 2017 r. Protokoły z ww. zgromadzeń skarżący podpisał jako przewodniczący zgromadzenia. W toku ww. zgromadzeń przyjęte zostały uchwały o udzieleniu skarżącemu absolutorium z wykonania obowiązków członka zarządu spółki odpowiednio za lata 2014-2016. Przy czym skarżący nie wniósł sprzeciwu do ww. uchwał. W tych okolicznościach, wbrew zarzutom skargi, skarżący nie przestał pełnić obowiązków członka zarządu z chwilą zatwierdzenia sprawozdania finansowego spółki za 2013 r. Przeciwnie, z akt sprawy wynika, że po zatwierdzeniu ww. sprawozdania finansowego spółki za 2013 r. Skarżący faktycznie pełnił funkcję członka zarządu spółki, i pełni ją nadal - co potwierdza aktualny odpis z rejestru przedsiębiorców.
W tej sytuacji brak było uzasadnionych podstaw do uznania, że skarżący nie pełnił obowiązków członka zarządu spółki w okresie upływu terminu płatności zobowiązania podatkowego spółki z tytułu podatku od towarów i usług za II kw. 2018 r., tj. 25 lipca 2018 r. Bez wątpienia zaistniała zatem pozytywna przesłanka orzeczenia odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe spółki w postaci pełnienia przez skarżącego obowiązków członka zarządu spółki w czasie, gdy upływał termin płatności zobowiązań podatkowych, które przerodziły się w zaległości podatkowe. Zatem zarzut naruszenia art. 116 § 2, § 4 o.p. w zw. z art. 2 Konstytucji RP był bezzasadny.
3.7. Na gruncie przepisów Ordynacji podatkowej przesłanka bezskuteczności egzekucji rozumiana jest jako brak możliwości przymusowego zaspokojenia wierzyciela publicznoprawnego w toku wszczętej i przeprowadzonej przez organ egzekucyjny egzekucji skierowanej do majątku spółki. Może być wykazana nie tylko na podstawie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, ale także w inny sposób. Znajduje to potwierdzenie w wykładni językowej art. 116 § 1 o.p., z którego nie wynikają żadne wymogi co do formalnego stwierdzenia bezskuteczności egzekucji z majątku spółki. Bezskuteczność egzekucji stwierdza się na podstawie okoliczności wynikających z czynności przeprowadzonych w postępowaniu egzekucyjnym (zob. wyrok SN z 6 czerwca 2013 r., II UK 329/12). Stwierdzenie istnienia przesłanki bezskuteczności egzekucji, może nastąpić dopiero po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, obejmującego zaległości podatkowe podatnika, a postępowanie egzekucyjne winno być prowadzone w stosunku do całego majątku spółki, jej wszystkich aktywów (por. uchwała NSA z 8 grudnia 2008 r., II FPS 6/08; wyrok NSA z 9 maja 2017 r., I FSK 1614/15). W takim ujęciu, przy bezspornym braku zaspokojenia wierzyciela w wyniku przeprowadzonej egzekucji, należy podkreślić, że ocena prawidłowości podejmowanych czynności w postępowaniu egzekucyjnym nie jest przedmiotem postępowania w zakresie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2020 r., II FSK 1145/18). Postępowanie z art. 116 § 1 o.p. nie służy bowiem przeprowadzaniu kontroli prawidłowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego, które jako postępowanie wykonawcze stanowi odrębną procedurę opatrzoną specyficznymi środkami odwoławczymi takimi jak zarzuty, czy skarga na czynności egzekucyjne (por. wyrok NSA z 18 czerwca 2009 r., I FSK 608/08). Ewentualna wadliwość postępowania egzekucyjnego powinna być podnoszona i skarżona przewidzianymi środkami w tym właśnie postępowaniu (por. wyrok NSA z 25 maja 2010 r., I FSK 949/09).
3.8. Zatem należało uznać zarzut naruszenia art. 116 § 1 pkt 1, pkt 2, art. 108 § 4, art. 107 § 1 o.p. za nieuzasadniony. Jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, egzekucja wobec spółki była bezskuteczna. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo przedstawił ustalenia poczynione co do majątku spółki w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, na podstawie którego stwierdził, że spełniona została przesłanka bezskuteczności egzekucji. Spółka nie prowadzi działalności pod wskazanym adresem; umowa najmu powierzchni lokalu użytkowego została wypowiedziana przez administratora; ostatnią deklarację VAT spółka złożyła za II kwartał 2018 r., a ostatnie roczne zeznanie CIT, w którym wykazała dochody za 2016 r.; na rachunkach bankowych spółki stwierdzono brak środków, dodatkowo uzyskano informację o zamknięciu rachunków bankowych spółki; nie ujawniono posiadania przez spółkę żadnych nowych rachunków bankowych; Spółka nie posiada nieruchomości i ruchomości; nie ustalono wymagalnych wierzytelności spółki u innych podmiotów. W konsekwencji, postanowieniem z 26 października 2022r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Gdyni umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku spółki z uwagi na jej bezskuteczność.
Akta sprawy potwierdzają, że organ egzekucyjny podejmował szereg czynności egzekucyjnych, takich jak zajęcia rachunków bankowych, zajęcia wierzytelności spółki, poszukiwanie nieruchomości i ruchomości, jednakże w ich wyniku nie ustalono majątku, z którego egzekucja byłaby w całości lub w znacznej części skuteczna i pokryła istniejące zaległości podatkowe wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi. Z uwagi na powyższe okoliczności sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że brak jest realnych możliwości zaspokojenia zaległości podatkowych z tytułu zobowiązań podatkowych spółki w podatku od towarów i usług za II kw. 2018 r., a w konsekwencji wystąpiła przesłanka bezskuteczności egzekucji.
3.9. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a.
Agnieszka Olesińska Anna Dalkowska Wojciech Stachurski
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło