III OZ 446/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski po rozpoznaniu w dniu 29 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Fundacji [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2587/23 o odrzuceniu skargi Fundacji [...] z siedzibą w [...] na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 2 października 2023 r., nr DOA.WSzOP.512.36.2022.MGO w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji nakładającej obowiązek podjęcia działań zapobiegawczych w związku ze zgłoszeniem szkody w środowisku postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2587/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę Fundacji [...] z siedzibą w [...] (dalej jako: "skarżąca"; "Fundacja") na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 2 października 2023 r., nr DOA.WSzOP.512.36.2022.MGO w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wydania decyzji nakładającej obowiązek podjęcia działań zapobiegawczych w związku ze zgłoszeniem szkody w środowisku. W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że zgodnie z zarządzeniem z dnia 2 lutego 2024 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi, przez nadesłanie dokumentu, z którego treści wynika sposób reprezentacji skarżącej (odpisu KRS lub statutu). Przedmiotowe wezwanie zostało przesłane jako korespondencja elektroniczna (ePUAP) i doręczone w dniu 1 marca 2024 r., tym samym termin do uzupełnienia przedmiotowego braku upływał wraz z dniem 8 marca 2024 r. Wezwanie nie zostało wykonane przez skarżącą, brak formalny skargi nie został uzupełniony, co uniemożliwiało nadanie skardze dalszego biegu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., z uwagi na nieuzupełnienie braku formalnego w wyznaczonym terminie. Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła, reprezentowana przez profesjonalnego (zawodowego) pełnomocnika w osobie radcy prawnego, skarżąca Fundacja zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie art. 74a § 12 p.p.s.a., poprzez to, że Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowo doręczone wezwanie do uzupełnienia braków formalnych, które nie posiadało podpisu elektronicznego. Ponadto zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa wyprowadzanej z art. 2 Konstytucji RP. W związku z powyższym skarżący wniosła o uchylenie ww. postanowienia w całości i przyjęcie skargi do rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, tym samym podlegało oddaleniu. Stosownie do treści art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z dnia 23 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a."), Sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Natomiast zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. termin do uzupełnienia braków formalnych wynosi 7 dni, zaś warunki formalne skargi, nieuzupełnienie których w zakreślonym terminie skutkuje jej odrzuceniem, zostały określone w art. 57 § 1 p.p.s.a. Tym samym skarga powinna zawierać elementy wymienione w pkt od 1 do 3 ww. przepisu, a nadto powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym przewidzianym w art. 46 p.p.s.a. W myśl art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika, zaś zgodnie z art. 46 § 3 p.p.s.a. do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo lub jego wierzytelny odpis, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który w danej sprawie nie złożył jeszcze tych dokumentów przed sądem. W konsekwencji art. 46 § 3 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny wskazuje, że warunkiem formalnym skargi jest dołączenie pełnomocnictwa. Zgodnie z dyspozycją art. 28 § 1 w zw. z art. 29 p.p.s.a., osoby uprawnione do działania w imieniu osób prawnych powinny wykazać to prawo stosownym dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Oznacza to, że w przypadku Fundacji jest to co do zasady odpis z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS), czyli dokument, o przedstawienie którego została wezwana skarżąca. Wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, że zaniechanie w tym zakresie stanowi brak formalny skargi, podlegający uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., a w sytuacji, gdy strona nie uczyni zadość wezwaniu w tym zakresie, sąd zobowiązany jest do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2019 r., sygn. akt I FZ 155/19). Dalej, umocowanie do reprezentowania Fundacji wykazują, zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. z dnia 14 czerwca 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 979), dokumenty wydawane przez Centralną Informację Krajowego Rejestru Sądowego, takie jak odpisy (pełne, aktualne), wyciągi, zaświadczenia i pozostałe informacje (por. postanowienie NSA z 12 lutego 2015 r., sygn. akt II GSK 69/15). Powyższe przepisy mają charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem w przypadku nieuzupełnienia przez stronę skarżącą braków formalnych skargi w wyznaczonym terminie, sąd zobowiązany jest do odrzucenia skargi. Dodatkowo wskazać należy, iż nie ulega wątpliwości, iż rejestr KRS jest jawny, jednak nie oznacza to, że Sąd może zastępować strony i uzupełniać za nie braki formalne składanych pism, bowiem są to czynności procesowe stron, ich pełnomocników, przedstawicieli, które nie mogą być podejmowane przez inne podmioty. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd, iż zwolnienie strony z dokonania czynności, a zwłaszcza z uzupełnienia braku formalnego, polegającego na niedołączeniu odpisu KRS i obciążenie tą czynnością Sąd musiałoby mieć oparcie ustawowe, a takiego w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak. Oznacza to, że nie ma podstaw prawnych do zwolnienia strony od obowiązku uzupełniania braków formalnych i przerzucenia ciężaru czynienia ustaleń, czy osoba dokonująca czynności posiada stosowne umocowanie na Przewodniczącego Wydziału na etapie kontroli warunków formalnych skargi, bądź na Sąd na etapie oceny, czy zachodzą podstawy do odrzucenia skargi wobec niewykonania zarządzenia Przewodniczącego (por. postanowienia NSA z: 15 maja 2019 r., II OZ 422/19; 11 grudnia 2012 r., II GSK 1731/12; 12 lutego 2015 r., II GSK 69/15; 8 listopada 2016 r., II FZ 716/16). Jak wskazano, zgodnie z zarządzeniem z dnia 2 lutego 2024 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi, przez nadesłanie dokumentu, z którego treści wynika sposób reprezentacji skarżącej (odpisu KRS lub statutu). Przedmiotowe wezwanie zostało przesłane jako korespondencja elektroniczna (ePUAP) i doręczone w dniu 1 marca 2024 r. Wezwanie nie zostało wykonane przez skarżącą. Przechodząc do merytorycznej oceny zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że podniesione zarzuty i wywiedziona argumentacja jest chybiona i bezzasadna. Przede wszystkim zaskarżonemu orzeczeniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 74a § 12 p.p.s.a., poprzez to, że Sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowo doręczone wezwanie do uzupełnienia braków formalnych, które nie posiadało podpisu elektronicznego. W treści uzasadnienia zażalenia skarżąca podniosła, iż "(...) na skrzynkę ePuap przedstawicielki Fundacji wpłynął jeden dokument w formacie pdf (...) Jak się potem okazało, zawierał on wklejone kolejno po sobie: (...), a na końcu także właśnie odrębne wezwani, z dnia 21.02.2024 r., do nadesłania odpisu z KRS. Taki sposób prezentacji pism kierowanych do skarżącej Fundacji był bardzo mylący (...) Nie zauważyła w związku z tym, że poniżej podpięte zostało całkiem inne pismo, dotyczące odrębnej kwestii (wezwania do nadesłania odpisu z KRS)" (pkt 4 i 5 uzasadnienia zażalenia, k. 104v) i dalej ""Sklejenie" dwóch odrębnych pism w jeden dokument pdf powoduje, że siłą rzeczy podpisem elektronicznym rzeczy podpisane jest tylko jedno z nich. Należy tu przyjąć, że było to pismo pierwsze, dotyczące opłaty kancelaryjnej. Pismo dotyczące odpisu z KRS pozostało więc bez podpisu" (pkt 6 uzasadnienia zażalenia, k. 104v – 105) [zachowana została oryginalna pisownia]. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wszystkie dokumenty zawarte w przesyłce wysłanej skarżącej w dniu 21 lutego 2024 r. za pośrednictwem portalu ePUAP zostały podpisane zgodnie z art. 74a § 12 p.p.s.a. Obowiązek oddzielnego wysyłania każdego pisma nie wynika ani z ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ani z zarządzenia Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 sierpnia 2015 r. w sprawie ustalenia zasad biurowości w sądach administracyjnych (dalej jako: "zarządzenie"; dostępne na nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 74a § 12 p.p.s.a., pisma sądu, odpisy pism i załączników w postępowaniu sądowym oraz orzeczeń, doręczane przez sąd w formie dokumentu elektronicznego, są opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną. Zgodnie z § 10 ust. 1 zarządzenia: "W piśmie wysyłanym przez sąd podaje się nazwę sądu, sygnaturę akt, datę podpisania pisma, stanowisko służbowe lub pełnioną funkcję podpisującego oraz jego podpis. Pełne brzmienie imienia i nazwiska może być zastąpione podpisem skróconym, gdy podpisujący potwierdzi to pieczątką imienną. Pisma sądowe wytworzone w postaci dokumentu elektronicznego wysyła się drogą elektroniczną w postaci odpisów, jako załącznik do pisma ogólnego". Zgodnie zaś z § 7 ust. 4: "W przypadku doręczenia pisma na adres elektroniczny, wydruk urzędowego poświadczenia odbioru dołącza się do akt sprawy prowadzonej w wersji papierowej bezpośrednio za wydrukiem pisma, którego poświadczenie dotyczy. Przepis § 28 ust. 2 stosuje się odpowiednio" Wreszcie, zgodnie z § 8 ust. 1: "Kopię pisma wysyłanego przez sąd pozostawia się w aktach sprawy, zamieszczając na niej adnotację o dacie wysłania pisma. Przepis § 6 ust. 2 stosuje się odpowiednio". Ust. 2 § 8 stanowi zaś: "W przypadku pisma wysyłanego drogą elektroniczną do akt sprawy dołącza się także wydruk pisma ogólnego, na którym odnotowuje się czynności określone w ust. 1". Z brzmienia powyższych przepisów nie sposób wywieźć obowiązku wysyłania przez sąd każdego odpisu jako odrębnego dokumentu w formacie pdf. Dnia 21 lutego 2024 r. zostało wygenerowane pismo ogólne o tytule "WEZWANIE" i dalej "IV SA.Wa 2587.23 wezwania" o treści "W załączeniu korespondencja sądowa". Załącznik został określony jako "IV SA.Wa 2587.23 wezwanie.pdf" (k. 49). Dokument został podpisany elektronicznie, a następnie dołączono potwierdzenie zgodności kopii wydruku z dokumentem elektronicznym. Uwzględniając powyższe zarzut nieprawidłowo doręczonego wezwania do uzupełnienia braków formalnych, które nie posiadało podpisu elektronicznego uznać należy za chybiony i bezpodstawny. Nota bene wbrew treści uzasadnienia zażalenia i wymienionych załączników do zażalenia pełnomocnik skarżącej nie dołączył "pisma otrzymanego z Sądu przed Fundację zawierające zeskanowane łącznie: zawiadomienie dot. opłaty kancelaryjnej oraz wezwanie dot. nadesłanie odpisu KRS" (k. 104v, k. 105v). Dalej, argumentację skarżącej, że "niedołączenie przez Fundację do jej pierwotnej skargi odpisu KRS wynikało z tego, że przez cały okres trwania wcześniejszego postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną do WSA decyzją p. [...] występowała w tym postępowaniu podpisując wszystkie składne w jego ramach pisma, a jej uprawnienie do reprezentacji Fundacji nie było przez organy nigdy kwestionowane (...)" (pkt 11 uzasadnienia zażalenia, k. 105) [zachowana została oryginalna pisownia] uznać należy za bezzasadną, bowiem z ugruntowanego orzecznictwa, jak i piśmiennictwa wprost wynika, że powoływanie się w postępowaniu sądowoadministracyjnym na dokument pełnomocnictwa i dokumenty przedstawiające sposób reprezentacji strony skarżącej przedłożone w postępowaniu administracyjnym jest, w świetle jednoznacznej treści art. 37 § 1 zd. 1 p.p.s.a., nieuprawnione (tak: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2022 r., sygn. akt I OZ 261/22, Legalis). Konkludując, w niniejszej sprawie skarżącej skutecznie doręczono w dniu 1 marca 2024 r. wezwanie do uzupełnienie braków formalnych skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi, a zatem termin do skutecznego ich uzupełnienia upłynął wraz z dniem 8 marca 2024 r. Skarżąca w zakreślonym ustawowym terminie nie uzupełniła braków formalnych, zaś nieuzupełnienie w wyznaczonym terminie braków formalnych obliguje sąd do odrzucenia wniesionej skargi (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Ustawodawca nie przewidział jakichkolwiek odstępstw od tej reguły, nie wprowadził też żadnych uregulowań pozwalających na zastosowanie innego środka niż odrzucenie skargi. Innymi słowy, po stronie sądu powstaje bezwzględny obowiązek odrzucenia skargi. Na marginesie nadmienić należy, że pełnomocnik skarżącej wraz z przedmiotowym zażaleniem złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wykonania wezwanie do uzupełnienia braku formalnego (k. 117 i n.). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.