III OZ 62/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 września 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 676/20 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] stycznia 2020 r., znak [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego gruntu lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 14 lipca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił przedmiotową skargę K. G. W piśmie z 9 lipca 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Następnie 10 sierpnia 2020 r. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie Sądu. Postanowieniem z 10 września 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie skarżąca wniosła jednocześnie dwa środki prawne: zażalenie i wniosek o przywrócenie terminu. Tymczasem w orzecznictwie sądowym ukształtowany jest pogląd, że czynności procesowe polegające na równoczesnym złożeniu środka zaskarżenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi procesowemu i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności, wykluczają się wzajemnie zarówno z powodu konkurencyjności zawartych w nich wniosków zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Złożenie wniosku o przywrócenie terminu uwarunkowane jest przede wszystkim tym, by termin do podjęcia czynności procesowej upłynął. Dopiero wówczas czynność taka staje się bezskuteczna w świetle art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."), zaś zgodnie z art. 86 § 2 tej ustawy przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji w sytuacji, gdy strona złożyła środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia terminowi do dokonania czynności procesowej, początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie złożenia środka zaskarżenia. Zatem wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej należy uznać za niedopuszczalny z mocy samej ustawy i z tej przyczyny podlegający odrzuceniu. Wniesienie w sprawie zażalenia stworzyło procesową przeszkodę dla merytorycznego rozpoznania wniosku. Wniosek o przywrócenie terminu, o którym stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a., jest aktualny dopiero wówczas, gdy zostanie rozstrzygnięta kwestia, czy termin do dokonania czynności procesowej upłynął, czy też nie, przed jej dopełnieniem. Z powyższych względów, na podstawie art. 88 p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji odrzucił przedmiotowy wniosek. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie, bowiem jako nietrafne należało uznać przyjęte przez Sąd pierwszej instancji stanowisko o niedopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi, złożonego wraz z zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu skargi. Wskazany przez ten Sąd sposób liczenia terminu przewidzianego na złożenie wniosku o przywrócenie terminu niewątpliwie znajduje zastosowanie w przypadku, gdy strona uzyskuje wiedzę o przekroczeniu konkretnego terminu z postanowienia wydanego w przedmiocie odrzucenia skargi. Nieuwzględnienie zażalenia na odrzucenie skargi sprawia, że aktualny staje się interes strony w złożeniu wniosku o przywrócenie terminu, o ile nie złożyła go wcześniej. Zauważyć należy, że stosownie do art. 88 p.p.s.a. na postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu przysługuje zażalenie. W rezultacie koncepcja o niedopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu złożonego jednocześnie ze środkiem zaskarżenia powoduje, że wydawane jest dodatkowe orzeczenie zaskarżalne, co zwykle prowadzi do uruchomienia kolejnego postępowania wpadkowego, wywołującego zbyteczne wydłużanie postępowania. Dlatego uzasadnione jest opowiedzenie się za rozwiązaniem utrwalonym w praktyce orzeczniczej, zgodnie z którym w przypadku jednoczesnego złożenia zażalenia na orzeczenie o odrzucenie pisma procesowego (skargi) oraz wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej - powinien być nadany bieg w pierwszej kolejności zażaleniu, a dopiero po stwierdzeniu bezskuteczności czynności procesowej wskutek upływu terminu rozpoznaniu podlegałby wniosek o jego przywrócenie. Na gruncie p.p.s.a. uprawniony jest pogląd o dopuszczalności jednoczesnego złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu pisma procesowego oraz ewentualnego wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej. Jak trafnie wypowiedziano się w doktrynie co do kolizji obu środków: "rozwiązania analizowanego problemu należy szukać nie na płaszczyźnie niedopuszczalności jednoczesnego dokonania dwóch czynności procesowych, lecz na płaszczyźnie niedopuszczalności ich jednoczesnego rozpoznania. Stwierdzenie, że przesłanki środka odwoławczego i wniosku o przywrócenie terminu wzajemnie się wykluczają, oznacza tylko tyle, iż obie te czynności nie mogą okazać się skuteczne. Jeżeli zatem obie czynności procesowe spełniają przewidziane dla nich wymagania formalne, konieczne jest nadanie im właściwego biegu. Wojewódzkie sądy administracyjne w pierwszej kolejności powinny nadawać bieg zażaleniu, a w przypadku jego oddalenia przystąpić do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Proponowane wyjście rozwiązuje liczne problemy będące konsekwencją konieczności odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu jako przedwczesnego oraz - co istotne - wydatnie przyczyni się do zapewnienia sprawności postępowania przez wyeliminowanie konieczności wydawania wpadkowych orzeczeń, które jako zaskarżalne niepotrzebnie angażują Naczelny Sąd Administracyjny." (v. D. Lebowa, Kolizja wniosku o przywrócenie terminu i środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 3 (54)/2014, str. 87 - 88). Z praktyki orzeczniczej wynika, że nierzadkie są przypadki łącznego składania zażalenia na odrzucenie pisma procesowego (skargi) oraz wniosku o przywrócenie terminu przewidzianego na wykonanie danej czynności procesowej. Z przyczyn omówionych wyżej, krytycznie należy ocenić takie działanie sądu, gdy w pierwszej kolejności rozpoznawany jest wniosek o przywrócenie terminu. Dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminowi do dokonania czynności procesowej, rozpoznaniu podlega wniosek o przywrócenie terminu. Natomiast w przypadku uwzględnienia zażalenia i uchylenia orzeczenia o odrzuceniu pisma, wniosek o przywrócenie terminy staje się bezprzedmiotowy. Wobec powyższego należało przyjąć, że jednoczesne złożenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi oraz wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi, nie powinno prowadzić do odrzucenia tego wniosku na podstawie art. 88 p.p.s.a., jako niedopuszczalnego. Stanowisko takie jest powszechnie ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 16 października 2013 r., sygn. akt I OZ 805/13; z 12 maja 2017 r., sygn. akt II OZ 449/17; z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OZ 405/18; z 27 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OZ 426/18; orzeczenia dostępne w https://sip.lex.pl). Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.