I SA/Bk 120/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na R. R. W. i R. "J." w S. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za [...] rok p o s t a n a w i a - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Stowarzyszenie na R. R. W. i R. "J." w S. A. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. We wniosku wskazano, że dochody Stowarzyszenia nie pozwalają na opłacenie kosztów sądowych. Na dzień [...] marca 2010 r. stan kasy Stowarzyszenia wynosił 91,15 zł. Źródłem dochodu strony skarżącej są składki członkowskie - w roku bieżącym nie uzyskano z tego tytułu żadnych środków pieniężnych. Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych, za rok obrotowy 2009. Stan kasy strony skarżącej na dzień [...] grudnia 2010 r. wynosił 91,15 zł (k. 18-19). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 07 kwietnia 2010 r. Stowarzyszenie na R. R. W. i R. "J." w S. A. wskazało, że na dzień [...] marca 2010 r. liczyło 27 członków. Składka członkowska wynosi 10 zł rocznie. Stowarzyszenie nie posiada konta bankowego, gdyż bank rozwiązał z nim umowę na skutek braku obrotów (k. 33). Strona skarżąca dołączyła do akt sprawy zestawienie przychodów i rozchodów za 2009 r. (k. 32); wyciągi z rachunków bankowych (k. 34 – 35). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym następuje - gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Zgodnie z statutem celem Stowarzyszenia jest organizowanie współpracy, niesienie pomocy, stwarzanie optymalnych warunków dla rozwoju cywilizacyjnego, kulturalnego i prawnego członków Stowarzyszenia i osób niezrzeszonych. Majątek Stowarzyszenia stanowią opłaty członkowskie, darowizny, spadki, zapisy, dotacje, dochody z działalności statutowej i z działalności gospodarczej oraz dochody z majątku Stowarzyszenia (k. 20 - 23). Ze złożonych dokumentów (zestawienie przychodów i rozchodów zgodnie z księgą główną za 2009 r. i 2010 r. – k. 32) wynika, że Stowarzyszenie w 2010 r. (do [...] marca) uzyskało 60 zł z tytułu zebranych składek członkowskich, przy stanie kasy 91,15 zł. W tym samym okresie wydatki strony skarżącej wyniosły 60 zł (pokwitowania odpisu KRS), wydatki te są równe kwocie zebranych składek członkowskich. Za rok 2009 Stowarzyszenie uzyskało 150 zł z tytułu wpłaconych składek członkowskich, 60,38 zł pozostało z tytułu dochodu osiągniętego w roku 2008, tym samym w 2009 r. Stowarzyszenie osiągnęło łączny przychód w kwocie 210,38 zł. W tym samym czasie wydatki Stowarzyszenia wyniosły 119,23 zł Stowarzyszenie nie posiada obecnie rachunku bankowego, umowa o prowadzenie tego rachunku została rozwiązana dnia [...] marca 2010 r. (k. 33). Przedstawione powyżej dane uniemożliwiają pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy bowiem zauważyć, iż § 22 statutu Stowarzyszenia stanowi, że majątek Stowarzyszenia stanowią opłaty członkowskie, darowizny, spadki, zapisy, dotacje, dochody z działalności statutowej i z działalności gospodarczej oraz dochody z majątku Stowarzyszenia. Ponadto, zgodnie z treścią § 8 statutu strona skarżąca może prowadzić działalność gospodarczą na ogólnych zasadach określonych w odrębnych przepisach. Dochód z tej działalności służy do realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (k. 20-23). Odnosząc te okoliczności do sprawy niniejszej to należy zatem stwierdzić, że Stowarzyszenie na R. R. W. i R. "J." w S. A. mając zapewnioną w statucie możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową nie może przerzucać całości kosztów prowadzonych przez siebie postępowań sądowoadministracyjnych na rzecz Skarbu Państwa. W szczególności odnosi się to do wysokości i sposobu ściągania składek członkowskich, stanowiących zgodnie z dołączoną do akt sprawy dokumentacją księgową jedynie źródło dochodu Stowarzyszenia. W tym miejscu przypomnienia wymaga, że Stowarzyszenie liczy 27 członków, natomiast roczna wysokość składki członkowskiej wynosi zaledwie 10 zł i jest niewystarczająca do zapewnienia realizacji działań statutowych zwłaszcza, że strona skarżąca przewiduje realizację tych działań w drodze postępowań sądowych. Odnośnie ściągalności składek należy zauważyć, że w 2009 r. wzmiankowane składki wpłaciło jedynie 15 członków Stowarzyszenia (k. 32). Dodatkowego podkreślenia wymaga raz jeszcze, że strona skarżąca ma możliwość prowadzenia działalność gospodarczej w zakresie niezbędnym do pokrycia kosztów realizacji zadań statutowych (w tym również i kosztów prowadzonych postępowań sądowych). Stowarzyszenie na R. R. W. i R. "J." w S. A. rokrocznie składa do tut. Sądu szereg skarg (w zdecydowanej większości w sprawach podatkowych) tj. w roku 2009 do tut. Sądu wpłynęło 6 skarg, natomiast w roku bieżącym (tj. do [...] maja) 4 skargi – k. 36. Jednocześnie jak wykazano wyżej, strona skarżąca nie podejmuje żadnych działań mających na celu zapewnienie środków finansowych na pokrycie kosztów związanych ze wszczętymi w ten sposób postępowaniami. Konkludując należy zatem stwierdzić, że faktyczny brak środków finansowych i majątku trwałego Stowarzyszenia w sytuacji niewykorzystywania przez stronę skarżącą możliwości zarobkowych określonych w statucie (tu: ustalenie odpowiedniej wysokości składki członkowskiej adekwatnej do kosztów prowadzonej działalności statutowej czy też możliwość prowadzenia działalności gospodarczej) nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wyrażony powyżej pogląd znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres, której wchodzą również spory sądowe (postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r. II OZ 317/06 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo pod red. Bogusława Dautera, str. 438, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2007). Stowarzyszenie powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych, jeżeli swoje cele realizuje w drodze postępowań sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 09 listopada 2007 r. sygn. akt. II OZ 1090/07 niepubl.). Dodatkowo w postanowieniu NSA z dnia 06 czerwca 2006 r. sygn. akt II OZ 588/06 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo pod red. Bogusława Dautera, str. 438, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2007 wyrażono pogląd, że w celu uiszczenia kosztów sądowych możliwe jest obciążenie członków stowarzyszenia stosowną składką członkowską. Natomiast rezygnacja z podstawowej formy gromadzenia majątku, jaką jest składka członkowska wymaga przedstawienia racjonalnych przesłanek uzasadniających taką decyzję. W postanowieniu z dnia 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08 NSA stwierdził, że jeśli stowarzyszenie ma możliwość (określoną w statucie i odpisie KRS) prowadzenia działalności gospodarczej z przeznaczeniem zysków na działalność statutową to w sytuacji nieskorzystania przez stowarzyszenie z tej możliwości, nie może ono skutecznie żądać pokrycia kosztów postępowania przez Skarb Państwa. Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.