I SA/Bk 149/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki o rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2010 r. wniosku E. S. i A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi E. S. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lutego 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2005 i 2006 p o s t a n a w i a - odmówić E. S. i A. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. Małżonkowie E. i A. S. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego podając, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z córką H. A. S. Skarżący nie posiadają wolnych środków finansowych, którymi mogliby pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej. Wnioskodawcy nie posiadają także przedmiotów, które mogliby spieniężyć. Ponadto, małż. S. nie mają możliwości pozyskania środków finansowych, gdyż nie byliby w stanie spłacić ewentualnie zaciągniętego kredytu. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowią emerytury otrzymywane przez: A. S. - 1.162,55 zł (po odliczeniu kwoty potrącanej z tytułu zobowiązań podatkowych) i E. S. - 1.348,06 zł, a także wynagrodzenie za studia doktoranckie uzyskiwane przez H. A. S. w wysokości 1.000 zł. Wyszczególnione wydatki miesięczne stanowią: energia elektryczna – 191,05 zł; opłata za wodę – 142,77 zł kwartalnie; wywóz śmieci – 96,90 zł, ogrzewanie – 380 zł; żywność – około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę, koszty leczenia -130 zł. Wnioskodawcy są osobami schorowanymi. A. S. pozostaje pod opieką poradni c. oraz k. w Ł., ponosi wydatki związane z zakupem lekarstw - około 150 zł miesięcznie. E. S. leczy się w poradni onkologicznej w Ł., co wiąże się z dodatkowymi kosztami dojazdu i leków. H. A. S. pozostaje na częściowym utrzymaniu skarżących (wynagrodzenie za studia doktoranckie przeznacza na swoje bieżące utrzymanie tj. wyżywienie, zakup książek oraz materiałów potrzebnych do nauki), wnioskodawcy natomiast pokrywają opłatę za akademik w kwocie 345 zł. W skład majątku rodziny wchodzi współwłasność w [...] części domu o powierzchni [...] m² (pozostałą cześć nieruchomości zajmuje rodzina syna, prowadząca oddzielne od skarżącego gospodarstwo domowe) oraz dwa garaże w użytkowaniu wieczystym o powierzchni [...] m² i [...] m² (k. 32 – 36 i k. 38 - 42). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 25 maja 2010 r. małż. S. oświadczyli, że dnia [...] kwietnia 2008 r. A. S. przekazał prowadzoną działalność w zakresie stacji paliw synowi S. A. S., w związku z czym od dnia [...] maja 2008 r. przestał być wspólnikiem spółki, obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Wnioskodawca od dnia [...] sierpnia 2008 r. przeszedł na emeryturę. Małż. S. podnieśli również, iż nie uzyskują żadnych dochodów z tytułu posiadania dwóch garaży i obecnie są to pustostany, gdyż nie posiada samochodów (k. 48 i k. 54). Do wniosku skarżący dołączyli: umowę darowizny z dnia [...] kwietnia 2008 r. na rzecz syna ogółu praw i obowiązków w spółce "Stacja Paliw S. i Wspólnicy Spółka jawna" z siedziba w K. o wartości 1.035.323,94 zł (k. 52 i k. 58), dokumenty poświadczające wysokość emerytur uzyskiwanych przez małż. S. (k. 49 – 50 i k. 55 - 56) oraz zaświadczenie o stypendium doktoranckim otrzymywanym przez H. A. S. (k. 51 i k. 57). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżący wykazali, iż źródłem miesięcznego utrzymania trzyosobowej rodziny pozostaje kwota 4.663,04 zł brutto tj. emerytura A. S. w kwocie 2.006,89 zł brutto (1.165,55 zł netto - kwota która zostaje po potrącenia na poczet zaległości podatkowych – k. 55), emerytura E. S. w wysokości 1.612,15 zł brutto (1.348,06 zł netto - k. 56) oraz wynagrodzenie córki z tytułu odbywania studiów doktoranckich 1.044 zł brutto – k. 57. Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie około 2.690,54 zł i przedstawiają się następująco: energia elektryczna – 191,05 zł; opłata za wodę – 47,59 zł (142,77 zł kwartalnie); wywóz śmieci – 96,90 zł, ogrzewanie – 380 zł; żywność – około 300 zł na osobę; ubrania i środki czystości – około 200 zł na osobę, koszty leczenia – 130 zł, opłata za akademik - 345 zł. W skład majątku małż. S. wchodzi: [...] udziału w domu jednorodzinnym o powierzchni [...] m², drugą część domu zajmuje syn wraz ze swoją rodziną. Obie rodziny prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe, zaś przedmiotowy dom został zabezpieczony na poczet zobowiązań podatkowych. Ponadto, wnioskodawcy posiadają dwa garaże w użytkowaniu wieczystym o powierzchni [...] m² i [...] m², które obecnie są pustostanami, gdyż skarżący nie ma samochodu osobowego. Skarżący nie mają zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. W tym miejscu należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponadto na uwagę zasługuje pogląd wyrażony w orzecznictwie, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/06, LEX 507290). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna małż. E. i A. S. uzasadnia tezę, iż są oni w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej mimo, iż aktualnie uzyskiwane dochody są stosunkowo nieduże i odpowiadają ponoszonym wydatkom. Podkreślić przy tym należy, iż analizując sytuację majątkową wnioskodawców wzięto pod uwagę, iż aktualnie A. S. jest zobowiązany do uiszczenia wpisów sądowych w sprawach sygn. akt I SA/Bk 580/09, I SA/Bk 13/10, I SA/Bk 14/10, I SA/Bk 21/10, I SA/Bk 30/10, I SA/Bk 43/10, I SA/Bk 77/10, I SA/Bk 243/10, I SA/Bk 247/10, I SA/Bk 248/10, I SA/Bk 289/10 w których łączna wysokość wpisów sądowych od skarg wynosi 7.480 zł (k. 60), wpis w sprawie niniejszej wynosi 636 zł (k. 22). U podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legł przede wszystkim fakt, iż skarżący do [...] kwietnia 2008 roku prowadził działalność gospodarczą w postaci stacji paliw. Wnioskodawca z dniem [...] maja 2008 r. przekazał na rzecz syna S. A. S. darowiznę w postaci przysługującego mu ogółu praw i obowiązków w spółce "Stacja Paliw S. i Wspólnicy Spółka jawna" z siedzibą w K., wpisanej do rejestru przedsiębiorców KRS pod numerem [...] o wartości 1.035.323,94 zł (k. 52 i k. 58). Zbycie tego przedsiębiorstwa oznaczało faktycznie rezygnację A. S. ze zdolności ponoszenia kosztów sądowych. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż działalność gospodarcza prowadzona przez A. S. nie uległa całkowitej likwidacji i nadal funkcjonuje, a uprawnienia i obowiązki skarżącego w spółce jawnej zostały przejęte w drodze darowizny przez syna, na którym to ciąży ustawowy obowiązek udzielania pomocy rodzicom. Z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) wynika, bowiem, że rodzice i dzieci są zobowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się (postanowienie NSA z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 152/10, niepubl.). W postanowieniu z dnia 16 kwietnia 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż strona, która wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądem (II OZ 326/08, LEX nr 479105). Okoliczność, że skarżący zrezygnował z możliwości uzyskiwana dochodów z działalności gospodarczej nie może powodować przeniesienia kosztów postępowania wynikających z tej działalności na Skarb Państwa, a tym samym ogół społeczeństwa. Zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie i doktrynie strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych ( vide: T. Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632; postanowienie NSA z dnia 06 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8). Stawiając taką samą tezę w postanowieniu z dnia 09 lipca 2008 r. NSA dodatkowo podkreślił, iż zwolnienie od ponoszenia takich kosztów stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP, zaś skarżący przed zakończeniem prowadzenia działalności gospodarczej winien był zabezpieczyć ze środków z niej uzyskiwanych ewentualność ponoszenia kosztów sądowych (sygn. akt I FZ 265/08, LEX nr 494324). Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 22 marca 2005 r. wskazując, iż bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt likwidacji działalności gospodarczej, skoro postępowanie podatkowe, toczyło się w czasie kiedy skarżący osiągał dochody z prowadzonej działalności (sygn. akt FZ 815/04, podobnie postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2005 r. sygn. akt I GZ 94/05). Powyższe okoliczności, a w szczególności posiadanie stałych źródeł dochodów, charakter powstałych zobowiązań wynikających de facto z prowadzonej działalności gospodarczej, zbycie w drodze darowizny na rzecz osoby bliskiej (na której to ciąży ustawowy obowiązek udzielania pomocy rodzicom) tej działalności, nie pozwalają na obciążanie kosztami prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej Skarbu Państwa, a w konsekwencji na przyznanie małz. E. i A. S. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.