I SA/Bk 152/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Spółki z o.o. w B. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 8 maja 2017 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Spółki z o.o. w B. na decyzję Zarządu Województwa P. z dnia [...] listopada 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu dotacji p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. Spółka z o.o. z siedzibą w B. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka podała, iż w roku 2016 została poddana restrukturyzacji. Koszty zmniejszone zostały do minimum, całkowicie zredukowano również zatrudnienie. Aktualnie zarząd poszukuje nowych ścieżek rozwoju. Rok obrotowy 2015 spółka zakończyła stratą w wysokości 237.161,71 zł. Strona skarżąca nie posiadała środków trwałych według bilansu za rok 2015. Wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych to 300.000 zł. Firma ma zamknięty rachunek w P.(k. 23 - 26). Do akt sprawy A. Spółka z o.o. w B. dołączyło: rachunek zysków i strat za 2015 r. (k. 18 – 19); bilans na dzień 31 grudnia 2015 r. (k. 19v - 20). Wezwaniem z dnia 17 marca 2017 r. zobligowano skarżącą Spółkę do przedstawienia jej aktualnej sytuacji finansowej poprzez złożenie: bilansu za rok obrotowy 2016; odpisów zeznań podatkowych za 2016 r.; wyciągów z rachunków bankowych za okres trzech ostatnich miesięcy. Dodatkowo wnioskodawca został zobowiązany do wskazania aktualnego stanu zadłużenia oraz środków z jakich pokrywa bieżące wydatki, a także do wskazania posiadanych środków trwałych z określeniem ich wartości, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Na powyższe wezwanie skarżąca Spółka nie udzieliła odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 8 maja 2017 r., referendarz sądowy WSA w Białymstoku odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że Spółka w 2015 r. wykazała stratę w wysokości 237.161,71 zł, przy przychodzie 789.605,09 zł. Strona skarżąca posiadała środki trwałe o wartości łącznej 12.789,30 zł według bilansu za rok 2015, zaś wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych w 2015 r. to kwota 300.000 zł. W związku z brakiem odpowiedzi na ww. wezwanie z dnia 17 marca 2017 r. niemożliwym była ocena aktualnej sytuacji majątkowej strony, a w związku z tym również zdolności ponoszenia kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia, pełnomocnik skarżącej Spółki wniósł sprzeciw, wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy oraz przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 72 § 1 w zw. z art. 67 § 5 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślił, że referendarz sądowy błędnie uznał, że wezwanie do przedłożenia dokumentów finansowych z dnia 17 marca 2017 r. zostało skutecznie doręczone na adres kancelarii adwokackiej pełnomocnika, podczas gdy na zwrotnym potwierdzeniu odbioru widnieje podpis osoby o imieniu i nazwisku P. Ż., która to osoba nie jest znana pełnomocnikowi, nie jest jego pracownikiem ani osobą umocowaną do odbioru korespondencji. Tym samym pełnomocnik, bez swojej winy nie mógł przedłożyć żądanych dokumentów, bowiem nie wiedział o takiej konieczności. W związku z powyższym złożył wniosek o przywrócenie terminu do wykonania wezwania Sądu z dnia 17 marca 2017 r., przedkładając jednocześnie dokumenty, w których był posiadaniu (zeznanie podatkowe za 2016 r. oraz oświadczenia o niesporządzeniu jeszcze bilansu za 2016 r., zniszczeniu środków trwałych i zadłużeniu Spółki). Powyższe, w ocenie pełnomocnika, skutkowało błędną oceną sytuacji majątkowej Spółki i bezpodstawną odmową przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. po. 718 ze zm.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskazać należy że Sąd oceniając sytuację majątkową skarżącej Spółki uwzględnił dołączone do sprzeciwu dokumenty, w szczególności oświadczenia oraz odpis zeznania podatkowego za 2016 r. Zaznaczyć należy, że złożonemu przez pełnomocnika skarżącej Spółki wnioskowi o przywrócenie terminu do wykonania wezwania z dnia 17 marca 2017 r. nie został nadany "procesowy bieg" z uwagi, iż wniosek ten był bezprzedmiotowy. Zakreślony w wezwaniu referendarza sądowego termin na nadesłanie określonych dokumentów nie ma charakteru prekluzyjnego, nie jest zakreślony pod jakimkolwiek rygorem, dlatego też wykonanie takiego wezwania po jego upływie, co do zasady nie rodzi po stronie podmiotu zobowiązanego negatywnych konsekwencji. Przedłożone wraz ze sprzeciwem i wnioskiem o przywrócenie terminu nowe dokumenty (zeznania i oświadczenia) będą poddane ocenie Sądu, w związku z tym, w świetle brzmienia art. 86 § 2 p.p.s.a. niezasadnym, sprzecznym z zasadą szybkości postępowania, byłoby nadawanie złożonemu wnioskowi biegu procesowego. Przechodząc do oceny merytorycznej złożonego wniosku, na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Jedną z przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Spółki przyjąć należy, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Należy wskazać, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym elementem jest zysk, który Spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie ponoszenia przez nią strat w pewnym okresie czasu, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Z przedstawionych dokumentów wynika, iż w roku 2015 Spółka, przy przychodzie netto ze sprzedaży w wysokości 789.605,09 zł, poniosła stratę w wysokości 237.161,71 zł (rachunek zysków i strat za rok 2015). Z kolei z nadesłanego zeznania podatkowego za 2016 r., wynika, że Spółka uzyskała przychód w wysokości 150.212,19 zł, przy kosztach uzyskania przychodu na poziomie 126.636,61 zł. Tym samym, w 2016 r. Spółka wygospodarowała dochód w wysokości 23.575,58 zł, który nie został opodatkowany z uwagi na rozliczenie strat z lat wcześniejszych. Nie może zatem budzić wątpliwości, że mimo zmniejszenia wielkości przychodu kondycja finansowa skarżącej Spółki w 2016 r. uległa poprawie. Zaakcentować w tym miejscu wypada, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy Skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest wyłącznie kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Innymi słowy, powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Porównując wysokość osiąganych przez Spółkę przychodów oraz poniesionych przez nią wydatków z rozmiarem kosztów sądowych, należy stwierdzić, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z dokonanych ustaleń wynika, że dochody jakie Spółka osiągała na przestrzeni ostatnich lat wielokrotnie przewyższyły koszty niniejszego postępowania. Powyższej oceny nie mogą zmienić, podnoszone przez skarżącą Spółkę okoliczności nie posiadania rachunków bankowych oraz środków trwałych czy też wielkości zadłużenia. Jak przyjęto w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. W tych okolicznościach nie jest wiarygodne oświadczenie skarżącej Spółki, jakoby nie posiadała środków na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie, które co trzeba podkreślić nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.