I SA/Bk 152/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), po rozpoznaniu w dniu 25 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Spółki z o.o. w B. od postanowienia referendarza sądowego WSA w Białymstoku z dnia 29 września 2017 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od wpisu od zażalenia w sprawie ze skargi A. Spółki z o.o. w B. na decyzję Zarządu Województwa P. z dnia [...] listopada 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu dotacji p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. A. Spółka z o.o. w B. (dalej powoływana także jako skarżąca Spółka) wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od zażalenia na postanowienie tut. Sądu z dnia 17 sierpnia 2017 r. w przedmiocie odrzucenia skargi strony skarżącej. Spółka nie prowadzi działalności handlowej, boryka się z problemami finansowymi. Firma poszukuje nowych dróg rozwoju i dywersyfikacji działań, dokłada starań, by w 2018 r. uzyskać przychody i ponownie uruchomić sprzedaż. Rok obrotowy 2016 spółka zakończyła stratą w wysokości 39.917,56 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy za 2016 r. to 459.184,68 zł. Przedsiębiorstwo na dzień 31 grudnia 2016 r. ma ujemny stan funduszu własnego (kapitału) tj. – 494.370,54 zł. Firma nie dysponuje rachunkami bankowymi. W aktach sprawy znajduje się rachunek zysków i strat skarżącej Spółki za 2015 r. (k. 18 – 19) oraz bilans na dzień 31 grudnia 2015 r. (k. 19v - 20). Postanowieniem z dnia 29 września 2017 r., referendarz sądowy WSA w Białymstoku odmówił przyznania Spółce prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od zażalenia. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że spółka mimo problemów finansowych prowadzi działalność gospodarczą. Przedsiębiorstwo za 2016 r. uzyskało dochód w wysokości 23.575,58 zł, przy przychodzie 150.212,19 zł (zeznania podatkowe za 2016 r.). Ponadto, strona skarżąca posiada środki trwałe o wartości 459.184,68 zł. W ramach posiadanych zasobów spółka powinna zatem zapewnić środki na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej (w tym także wnioskowanego wpisu od zażalenia), szczególnie że wynosi on 100 zł. Od powyższego postanowienia, skarżąca Spółka wniosła sprzeciw, wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy oraz przyznanie prawa pomocy we wskazanym zakresie. Zdaniem Spółki błędnie uznano, że nie wykazała ona braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, w sytuacji gdy przedstawiła dokumenty obrazujące jej sytuację finansową, z której wynika, że nie dysponuje środkami pieniężnymi na dokonanie opłaty od zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, oceniając wniosek po raz drugi na gruncie tej sprawy nie znalazł podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 września 2017 r. Podkreślić przede wszystkim należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm.). Jedną z przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., jest brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Zdaniem Sądu, oceniając możliwości płatnicze Spółki przyjąć należy, że są one wystarczające do poniesienia kosztów sądowych, w szczególności wpisu od zażalenia, który wynosi jedynie 100 zł. Należy wskazać, że o kondycji finansowej Spółki decyduje wiele elementów. Podstawowym elementem jest zysk, który Spółka uzyskuje z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że w razie ponoszenia przez nią strat w pewnym okresie czasu, zasadnym jest automatyczne uznanie o potrzebie przyznania jej wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego, lecz nie jest równoznaczne z brakiem środków finansowych. Ze znajdujących się aktach dokumentów wynika, iż w roku 2015 Spółka, przy przychodzie netto ze sprzedaży w wysokości 789.605,09 zł, poniosła stratę w wysokości 237.161,71 zł (rachunek zysków i strat za rok 2015). Z kolei z nadesłanego zeznania podatkowego za 2016 r., wynika, że Spółka uzyskała przychód w wysokości 150.212,19 zł, przy kosztach uzyskania przychodu na poziomie 126.636,61 zł. Tym samym, w 2016 r. Spółka wygospodarowała dochód w wysokości 23.575,58 zł, który nie został opodatkowany z uwagi na rozliczenie strat z lat wcześniejszych. Nie może zatem budzić wątpliwości, że mimo zmniejszenia wielkości przychodu kondycja finansowa skarżącej Spółki w 2016 r. uległa poprawie. Zaakcentować w tym miejscu wypada, że w przypadku przedsiębiorców (a do takich niewątpliwie należy Skarżąca) miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest wyłącznie kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejszy zatem jest fakt uzyskiwania przychodów i poziom, na jakim przychody te się kształtują (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10). Innymi słowy, powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. W orzecznictwie podnosi się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (vide postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, lecz musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (vide postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Porównując wysokość osiąganych przez Spółkę przychodów oraz poniesionych przez nią wydatków z rozmiarem kosztów sądowych, należy stwierdzić, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia środków na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, w tym wpisu od zażalenia. Z dokonanych ustaleń wynika, że dochody jakie Spółka osiągała na przestrzeni ostatnich lat wielokrotnie przewyższyły koszty niniejszego postępowania. Powyższej oceny nie mogą zmienić, podnoszone przez skarżącą Spółkę okoliczności nie posiadania rachunków bankowych oraz środków trwałych czy też wielkości zadłużenia. Jak przyjęto w orzecznictwie, ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (zob. postanowienie NSA z dnia 9 kwietnia 2009 r., I FZ 66/09, LEX nr 564255). Dla oceny istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa strony na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja strony we wcześniejszym okresie, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności strony w istocie występują i jaki mają charakter. W tych okolicznościach nie jest wiarygodne oświadczenie skarżącej Spółki, jakoby nie posiadała środków na uiszczenie kosztów sądowych w sprawie, które co trzeba podkreślić nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania. Końcowo należy wskazać, że analizowany wniosek jest kolejnym złożonym przez skarżącą Spółkę w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2017 r. WSA w Białymstoku utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych. Na przestrzeni ostatnich kilku miesięcy sytuacja majątkowa i finansowa skarżącej Spółki nie uległa istotnym zmianom, dlatego też brak było podstaw, aby obecnie zwolnić skarżącą Spółkę od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia. Mając na uwadze powyższe, uznając że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego odpowiada prawu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.