I SA/Bk 294/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 września 2013 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z [...] marca 2013 r. nr [...], w którym obciążono wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w Z. - kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości 12,60 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na zobowiązanego S. T. W postanowieniu tym wskazano, że w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS na podstawie ww. tytułu wykonawczego powstała opłata za zajęcie wierzytelności pieniężnych, którą przypisano w części "L" tytułu. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi jest następstwem umorzenia przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego (postanowienie z [...] marca 2013 r. nr [...]), które to umorzenie nie podlega ocenie w niniejszym postępowaniu. Zdaniem organu odwoławczego spełniona została zatem przesłanka z art. 64c § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) - dalej w skrócie: "u.p.e.a.". Po umorzeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny nie ma już podstawy do ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego. Stąd zobowiązanym do ich pokrycia jest wierzyciel należności objętej tytułem wykonawczym. Organ odwoławczy zauważył, że w zaskarżonym rozstrzygnięciu nie wyjaśniono, którego zajęcia wierzytelności dotyczą koszty. Z materiału dowodowego oraz zapisów części "L" tytułu wykonawczego i wysokości naliczonej opłaty za zajęcie wierzytelności wynika jednak, że wierzyciela prawidłowo obciążono różnicą pomiędzy opłatą za zajęcie z [...] czerwca 2012 r. nr [...], a opłatą za zajęcie wierzytelności naliczoną przez Dyrektora Oddziału ZUS oraz wydatkami egzekucyjnymi (art. 64 § 5 u.p.e.a.). W skardze złożonej do Sądu pełnomocnik wierzyciela wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie art. 64c § 7 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że możliwe jest rozstrzygnięcie o kosztach egzekucyjnych w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Autor skargi wskazał, że wierzyciel skorzystał z prawa zaskarżenia postanowienia organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania. Na dzień wydania postanowienia o kosztach, postępowanie egzekucyjne nie było zakończone. Obciążanie wierzyciela kosztami jest zatem przedwczesne. Pełnomocnik zwrócił ponadto uwagę, że analiza postanowień wydanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego prowadzi do wniosku, że postanowienie o obciążeniu kosztami powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] było wydane przed postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy nie ustosunkował się do tej kwestii. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, jako niezasadnej. Organ odwoławczy stwierdził, że nadanie wcześniejszego numeru postanowieniu w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, aniżeli postanowieniu o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nie ma znaczenia w sprawie. Dla oceny daty wydania postanowienia przyjmuje się dzień jego wydania, a nie godzinę, czy minutę. Oba postanowienia zostały wydane tego samego dnia. Ponadto, żaden przepis u.p.e.a. nie wymaga, aby postanowienie o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi zostało wydane dopiero po ostatecznym lub prawomocnym umorzeniu postępowania egzekucyjnego. O niemożliwości ściągnięcia od zobowiązanego kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny przesądza na podstawie całokształtu okoliczności konkretnej sprawy. Ustalenie przez organ egzekucyjny, że zobowiązany nie posiada wierzytelności z rachunków bankowych, nieujawnienie innych wierzytelności i praw majątkowych na terenie kraju, brak ruchomości przedstawiających wartość handlową pod adresem zamieszkania, niemożność kontaktu z zobowiązanym z uwagi na jego pobyt za granicą potwierdzają, że nie jest możliwe ściągnięcie od niego kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Okolicznością niesporną w sprawie jest sama możliwość obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, które nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego (art. 64c § 4 u.p.e.a.). Jest to wyjątek od wynikającej z art. 64c § 1 u.p.e.a., zasady obciążania kosztami zobowiązanego. Istota sporu koncentruje się natomiast wokół możliwości obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze prawomocnie zakończone (postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego jest nieostateczne). To spowodowało, że w skardze do sądu jako zasadniczy zarzut podniesiony został zarzut przedwczesnego obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Z brzmienia art. 64c § 4 u.p.e.a, wynika, że wierzyciel może zostać obciążony obowiązkiem poniesienia kosztów egzekucyjnych, gdy zostanie wykazane, że nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego. Ponieważ ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, w orzecznictwie przyjmuje się, że powyższa regulacja znajduje zastosowanie nie tylko wtedy, gdy wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych, ale także i wówczas, gdy ściągnięcie tych kosztów byłoby niemożliwe z innych przyczyn faktycznych lub prawnych (np.: wyroki NSA o sygn.: FSK 2659/04 czy też II FSK 1883/07, LEX nr 524026 oraz wyroki WSA w Krakowie sygn. akt: I SA/Kr 1290/08; I SA/Kr 340/12, dostępne w internetowej centralnej bazie orzeczeń i informacji o sprawach). W ramach kontrolowanego postępowania, ściągnięcie kosztów postępowania egzekucyjnego było niemożliwe z przyczyn natury prawnej z uwagi na zakończenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 2 u.p.e.a., które wyklucza dochodzenie kosztów tego postępowania od zobowiązanego poza tym postępowaniem. Pogląd ten jest zbieżny z linią orzeczniczą w sądownictwie administracyjnym, w myśl której po zakończeniu postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej organ egzekucyjny nie posiada już w stosunku do zobowiązanego wierzytelności o zapłatę kosztów egzekucyjnych, wobec tego nie może ich od niego ściągnąć, co zasadnym czyni obciążenie tymi kosztami wierzyciela (por. wyrok NSA sygn. akt II FSK 400/05, wyroki WSA o sygn. akt: I SA/Kr 1353/10, I SA/Kr 1290/08 , I SA/Po 571/08 oraz wyrok o sygn. akt VIII SA/Wa 379/07, wszystkie dostępne w: Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach). Mając na uwadze powyższą okoliczność, Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej doszedł do przekonania, iż obciążenie wierzyciela tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z., kosztami postępowania egzekucyjnego prawidłowe było. Zaistniała bowiem przesłanka warunkującą zastosowanie rozwiązania prawnego przewidzianego w art. 64c § 4u.p.e.a. Postanowienie umarzające postępowanie egzekucyjne wydane w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. obrazuje sytuację materialną zobowiązanego, potwierdzając brak majątku, z którego możliwe byłoby ściągnięcie kosztów egzekucyjnych. W doktrynie podkreśla się, że dzień wydania postanowienia jest miarodajny nie tylko dla oceny podstawy prawnej ale i faktycznej wydanego aktu administracyjnego (patrz A. Wróbel w: Kodeks Postępowania Administracyjnego. Komentarza. Wyd. II Zakamycze). Skład orzekający w tej sprawie podziela także pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie (patrz: wyrok z dnia 25 września 2009 r. sygn. akt I OSK 81/09, i powtórzony w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie w sprawie o sygn. V SA/Wa 1227/11, oba dostępne w: Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach), zgodnie z którym wydanie aktu administracyjnego (postanowienia, decyzji) powoduje, iż dla organu zostaje w ten sposób załatwiona sprawa a od tego momentu postanowienie (decyzja) rozpoczyna swój byt prawny, doręczenie zaś oznacza zakomunikowanie stronie zawartego w tym akcie rozstrzygnięcia. Podkreślenia wymaga, że postępowanie egzekucyjne toczące się wobec zobowiązanego S. T. zostało umorzone, na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., postanowieniem organu egzekucyjnego z [...] marca 2013 r. nr [...]. Powyższe, wbrew twierdzeniom skarżącego, spowodowało zakończenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że w postępowaniu tym nie będzie możliwe uzyskanie kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tym miejscu zwrócić uwagę należy, że zasadność umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec S. T. była poddana ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z 19 września 2013 r. w sprawie o sygn. I SA/Bk 251/13 oddalił skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego. Sąd przychylił się do stanowiska organu egzekucyjnego, uznając umorzenie egzekucji za dostatecznie usprawiedliwione. Na zakończenie z uwagi na podniesioną przez pełnomocnika strony skarżącej kwestię numeracji postanowienia organu I instancji o obciążeniu wierzyciela kosztami powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym, która zdaniem pełnomocnika wskazuje, że było ono wydane przed postanowieniem o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, Sąd pragnie przypomnieć, że datą wydania aktu administracyjnego (postanowienia, decyzji) jest data jego podpisania, a nie okoliczność nadania numeru. W razie wątpliwości przyjmuje się, że datą wydania jest data uwidoczniona na postanowieniu (podobnie Sąd Najwyższy w sprawie o sygn. III RN 149/01, opubl. ONSP 2003/16/371). Skład orzekający w sprawie podziela powyższy pogląd w całości. W omawianej sprawie zaistniały, więc przesłanki do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi i wydania postanowienia w sprawie kosztów, bowiem w takim przypadku organ egzekucyjny, na mocy art. 64c § 7 u.p.e.a., zobowiązany jest (z urzędu), do wydania postanowienie w sprawie kosztów. Tym samym niezasadnym okazał się zarzut naruszenia art. 64c § 7 u.p.e.a. w zw. z art. 59 § 2 u.p.e.a. Mając powyższe na uwadze w oparciu o postanowienia art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzeczono, jak w sentencji.