I SA/Bk 309/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok podatkowy 2006 p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. J. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz córką i synem. Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z uwagi na trudną sytuację finansowej swojej firmy. Od ponad roku nie otrzymał bowiem zapłaty od swojego kontrahenta, tj. firmy Z. G. za wykonane roboty w kwocie 2.000.000 zł. Wnioskodawca podkreślił, iż jego działalność gospodarcza jest jedynym sposobem pozyskania przez niego środków na pokrycie własnych długów. Stan finansowy jego przedsiębiorstwa jest jednak na tyle zły, iż w przypadku ewentualnej konieczności uiszczania kosztów sądowych, opłata ta nie zostanie wniesiona lub zostanie wniesiona kosztem uszczerbku utrzymania jego rodziny. Dodatkowo skarżący wskazał, iż ostatnio zmuszony był ponieść dodatkowe koszty związane z założeniem sprawy sądowej o dochodzenie swoich należności od Z. G. Rodzina skarżącego aktualnie uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 4.800 zł brutto. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Natomiast żona S. B. posiada dom jednorodzinny wraz z działką stanowiący odrębną własność majątkową, który jest zajęty przez Komornika Sądowego w drodze egzekucji prowadzonej w sprawie sygn. akt [...]. Wnioskodawca wskazał ponadto, iż zaległe zobowiązania z tytułu działalności gospodarczej wynoszą obecnie ok. 400.000 zł. Miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżący przedstawił następująco: energia elektryczna – 330 zł, gaz – 70 zł, koszt ogrzewania - 583,33 zł (7.000 zł rocznie), koszty z tytułu leczenia – 200 zł, leasing i kredyt – 2.500 zł (k. 23-25). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia [...] lipca 2010 r. (k. 27) J. B. oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą U. i firma nie zatrudnia obecnie żadnych pracowników. Wysokość dochodów brutto z ostatnich trzech miesięcy została przez wnioskodawcę przedstawiona następująco: kwiecień – 3.016,57 zł, maj – 117.548,61 zł, czerwiec - 12.240,82 zł. Ponadto skarżący wskazał, iż poza wskazaną we wniosku nieruchomością jego żona nie posiada żadnych innych nieruchomości i nie uzyskuje żadnego dochodu, gdyż nie pracuje. Posiada natomiast dwa samochody: A. [...], rok produkcji [...] oraz A. [...], rok produkcji [...], ale oba samochody są zepsute i nie są użytkowane. Końcowo skarżący wskazał, iż spłaca zobowiązania z tytułu umowy leasingowej dotyczącej samochodu dostawczego I. D., rok produkcji [...], wysokość raty miesięcznej – 1.392,74 zł netto, zostało 6 rat do spłacenia oraz z tytułu kredytu zaciągniętego w wysokości 97.464,21 zł na zakup samochodu osobowego A. [...], rok produkcji[...], wysokość raty miesięcznej 1.720,39 zł. Dodatkowo posiada zadłużenie u kontrahentów tj. hurtowni "E." W. – 17.647,64 zł, hurtowni "K." M. M. – 52.155,68 zł, hurtowni "L." P." W. – 255.190,26 zł oraz u Komornika Urzędu Skarbowego w K., który prowadzi postępowanie egzekucyjne na kwotę 45.377,91 zł (k. 29-30). Do oświadczenia skarżący dołączył: zaświadczenie o wpisie do ewidencji jego działalności gospodarczej (k. 31), odpis zeznania podatkowego wnioskodawcy za 2009 r. (k. 32-37), wezwanie do zapłaty należności obciążającej nieruchomość żony wnioskodawcy (k. 38), harmonogram spłat umowy kredytowej (k. 39), umowę leasingową ze wskazaniem miesięcznej raty płaconej z tego tytułu na kwotę 1.699,14 zł (k. 40-44), wyciągi z rachunków bankowych wnioskodawcy i jego żony (k. 45-46), odpis zeznania podatkowego żony za 2009 r. (k. 46-49), kserokopię podatkowej księgi przychodów i rozchodów za miesiące kwiecień – czerwiec 2010 r.(k. 50). Zgodnie z art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów postępowania bez wywołania uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). Podkreślenia wymaga również to, iż rozpoznając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy należy oceniać go w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w postępowaniu sądowych, a z drugiej strony wysokości środków, którymi ona dysponuje. Dodatkowo w sytuacji, kiedy skarżący wniosek o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie złoży w kilkunastu sprawach to dopiero łączna suma ciążących na nim wpisów oraz opłat kancelaryjnych powinna stanowić punkt odniesienia, przy rozpoznawaniu takiego wniosku (vide: postanowienie NSA z 8.06.2006 roku, I FZ 239/06). Rozpoznając zatem niniejszy wniosek należało mieć na uwadze, iż w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku w chwili obecnej wnioskodawca jest skarżącym w 2 sprawach, w których łączna suma wpisów sądowych wynosi około 2.005 zł (w niniejszej sprawie 1.704 zł). Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania – kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż źródłem miesięcznego utrzymania czteroosobowej rodziny pozostaje dochód uzyskiwany z prowadzenia działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "U." w zakresie świadczenia usług budowlanych (k. 31) w wysokości 4.800 zł brutto (k. 25). Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie około 4.296,46 zł i przedstawiają się następująco: energia elektryczna – 330 zł, gaz – 70 zł, koszt ogrzewania - 583,33 zł (7.000 zł rocznie), koszty z tytułu leczenia – 200 zł, leasing za samochód– 1.392,74 zł (k. 30, 40) i kredyt za samochód – 1.720,39 zł (k. 30, 39). W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi nieruchomość o powierzchni [...] ha z domem należąca do żony wnioskodawcy, a zajęta przez komornika (k. 38), dwa samochody A.: [...], rok produkcji [...] oraz [...], rok produkcji [...] (nieużytkowane, bo są zepsute), samochód dostawczy I. D., rok produkcji [...] (spłacany w formie leasingu), samochód osobowy A. [...], rok produkcji [...] (spłacany w formie kredytu). Skarżący w okresie od kwietnia do czerwca 2010 roku osiągnął następujący dochód z działalności gospodarczej prowadzonej w formie firmy usługowo - budowlanej: kwiecień – 3.016,57 zł, maj – 117.548,61 zł, czerwiec - 12.240,82 zł (k. 29). Z zeznania podatkowego za 2009 r. wynika natomiast, iż wnioskodawca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął dochód w kwocie 67.345,00 zł, zaś przychód za 2009 r. wynosił 1.389.654,50 zł (k. 32-37). Dodatkowo skarżący posiada zadłużenie u kontrahentów tj. hurtowni "E." W. – 17.647,64 zł, hurtowni "K." M. M. – 52.155,68 zł, hurtowni "L." P." W. – 255.190,26 zł oraz u Komornika Urzędu Skarbowego w K., który prowadzi postępowanie egzekucyjne na kwotę 45.377,91 zł (k. 29-30). Mając powyższe na uwadze w sprawie niniejszej należało stwierdzić, iż treść złożonego przez J. B. oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej rodziny w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Przede wszystkim należy podkreślić, iż u podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legły rozbieżności między deklarowanym dochodem miesięcznym tj. kwotą 4.800 zł brutto, a wykazanymi wydatkami, które wynoszą 4.296,46 zł netto, w tym rata leasingowi i kredytowa wynoszą 3.113,13 zł (k. 30). Niewiarygodne wydaje się zatem to, iż na utrzymanie czteroosobowej rodziny skarżący przeznacza jedynie wykazaną kwotę około 1.200 zł. Tym bardziej, iż zapewne te wydatki są znacznie wyższe. Wnioskodawca bowiem nie przedstawił żadnych dokumentów czy też wyjaśnień na temat innych niezbędnych wydatków i ich wysokości w postaci np. kosztów utrzymania samochodów, wyżywienia, środków czystości, odzieży itp. Zestawiając wykazany dochód z wykazanymi miesięcznymi wydatkami, należało stwierdzić, iż uzyskiwane dochody z działalności gospodarczej są wyższe od deklarowanych. W miesiącu kwietniu 2010 r. skarżący z tytułu działalności gospodarczej uzyskał dochód 3.016,57 zł, w maju – 117.548,61 zł, a w czerwcu - 12.240,82 zł (k. 29). Zsumowanie powyższych kwot i wyciągnięcie średniego dochodu za miesiące kwiecień – czerwiec 2010 r. wskazuje, iż wnioskodawca za ostatnie trzy miesiące średnio osiągnął dochód w wysokości 44.268,67 zł. Z zeznania podatkowego skarżącego za 2009 r. wynika natomiast, iż średni miesięczny dochód w tamtym roku wyniósł 5.612, 08 zł netto (kwota 67.345 zł/12 miesięcy (k. 33). Ponadto skarżący w 2009 r. osiągnął przychód w kwocie 1.389.654, 50 zł (k. 33), a kserokopia księgi przychodów i rozchodów działalności firmy skarżącego za miesiące kwiecień – czerwiec 2010 r. również wskazuje, iż skarżący prowadząc działalność gospodarczą obraca ogromnymi kwotami pieniędzy. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13.06.2008 r. w sprawie II FZ 193/08 NSA wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771) Ponadto w postanowieniu z dnia 24.06.2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08) wskazał, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, iż skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej rodziny, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż dysponuje on środkami finansowymi, które mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych, które w sprawie niniejszej na obecnym etapie kształtują się na poziomie 1.704 zł (k. 15). Tym bardziej, iż wnioskodawca posiada ponadto majątek w postaci dwóch samochodów: A. [...], rok produkcji [...] (spłacany w formie kredytu) oraz I. D., rok produkcji [...] (spłacany w formie leasingu). Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które posiadają stałe dochody i majątek. Niewątpliwie koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, gdyż prawo pomocy stanowi instytucję zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Tym bardziej, iż sprawa dotyczy zobowiązań podatkowych z tytułu prowadzenia tej działalności gospodarczej. Ponadto na uwagę zasługuje pogląd wyrażony w orzecznictwie, że "zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą" (postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/06, LEX 507290). W tych okolicznościach niewątpliwie natomiast należy wskazać, iż skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Zaakcentować również należy, iż fakt zawarcia umowy leasingowej na samochód i umowy kredytowej na drugi samochód oraz bieżące regulowanie miesięcznych rat z tego tytułu w wysokości 3.113,13 zł (k. 30) prowadzi do wniosku, że J. B. – mimo licznego zadłużenia i nieściągalności pewnych dłużników - znajduje się w sytuacji materialnej umożliwiającej uiszczenie kosztów sądowych. Skoro wnioskodawca zdecydował się na taki krok, musiało się to mieścić w jego możliwościach finansowych, tzn. skarżący oceniał swoją sytuację jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacać leasing i kredyt, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem swojej rodziny i prowadzonej działalności gospodarczej. Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, którego rodzina ma stałe źródło utrzymania oraz majątek. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.