I SA/Bk 334/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski, sędzia WSA Wojciech Stachurski (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 19 października 2011 r. sprawy ze skargi S. O. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] października 2009 r., nr [...] w przedmiocie renty strukturalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...].09.2009 r., nr [...], 2. stwierdza, że decyzje wymienione w pkt 1 nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, 3. zasądza od Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. na rzecz skarżącego S. O. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] października 2009 r., nr [...], Dyrektor P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) w Ł., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z [...] września 2009 r., nr [...], wydaną w przedmiocie uchylenia dotychczasowej decyzji i odmowy przyznania Panu S. O. (dalej zwanemu również jako "Skarżący") renty strukturalnej. Z uzasadnienia decyzji organu odwoławczego oraz z przedstawionych Sądowi akt sprawy administracyjnej wynika, że decyzją z [...] maja 2006 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. przyznał Skarżącemu rentę strukturalną od miesiąca kwietnia 2006 r. do marca 2016 r. w związku z przekazaniem przez niego gospodarstwa rolnego na rzecz następcy. Jednak 9 sierpnia 2009 r. organ powziął informację o wystąpieniu nowych, nieznanych w dniu wydania decyzji, okoliczności faktycznych. Ustalano mianowicie, że Pani D. O. - żona beneficjenta, do [...] grudnia 2007 r. była współwłaścicielką w 1/6 części nieruchomości rolnej o powierzchni całkowitej 4,77 ha, w której użytki rolne stanowiły 4,21 ha. Część z tej nieruchomości, o powierzchni 1,68 ha użytków rolnych, została przez ich współwłaścicieli sprzedana 17 grudnia 2007 r. Od [...] grudnia 2007 r. żona beneficjenta pozostawała jednak dalej współwłaścicielką w 1/6 części nieruchomości rolnej o powierzchni całkowitej 3,09 ha, w której, użytki rolne stanowiły 2,53 ha. W związku z powyższym Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B., po wznowieniu postępowania w sprawie wydał [...] września 2009 r. decyzję, nr [...], na mocy której uchylił decyzję z [...] maja 2006 r. i odmówił przyznania Skarżącemu renty strukturalnej. Organ stwierdził bowiem, że Skarżący nie spełniał warunku do przyznania tej renty, tj. nie zgłosił do przekazania i nie przekazał w trybie renty strukturalnej gruntów o pow. większej niż 0,50 ha użytków rolnych, stanowiących odrębną własność małżonki Skarżącego. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. stwierdził, że w sprawie nie zostały wypełnione warunki do przyznania Skarżącemu renty strukturalnej, określone przepisami § 6 ust. 1 pkt 1 i 2 lit. "b", § 9 pkt 1 i § 20 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114 poz. 1191, ze zm.). Organ odwoławczy wskazał, że Skarżący, który otrzymał postanowienie o spełnieniu wstępnych warunków do otrzymania renty strukturalnej, w terminie 6 miesięcy od dnia jego otrzymania powinien przekazać gospodarstwo rolne oraz zaprzestać prowadzenia działalności rolniczej. Termin 6 - miesięczny na wyzbycie się wszystkich użytków rolnych, będących zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, minął 10 października 2006 r. Zebrany w sprawie materiał dowodowy ujawnił bezspornie fakt przekazania - w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia otrzymania przez Skarżącego postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków wymaganych do uzyskania renty strukturalnej - tylko gospodarstwa rolnego stanowiące własność strony i jego małżonki. Użytki rolne stanowiące majątek odrębny Pani D. O. nie zostały przekazane przejmującemu. Organ odwoławczy podniósł, że treść § 6 ust. 1 pkt 1, § 9 pkt 1 i § 20 pkt 7 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. wskazuje na podmiotowy charakter pojęcia "gospodarstwo rolne", co oznacza, że chodzi tu o powierzchnię użytków rolnych stanowiących własność (współwłasność) rolnika i jego małżonki, zarówno majątku dorobkowego jak i majątków odrębnych każdego z małżonków. W związku z tym przekazanie gospodarstwa rolnego nie może dotyczyć tylko wyłącznie jednego gospodarstwa nie uwzględniając przy tym faktu posiadania innego gospodarstwa rolnego przez drugiego z małżonków. Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem, S. O. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Wniósł w niej o uchylenie decyzji organów obu instancji, zarzucając im błędną wykładnię § 6 w zw. z § 9 oraz § 20 ust. 7 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich, poprzez nietrafne przyjęcie, że Skarżący nie przekazał całego gospodarstwa rolnego. Zdaniem strony skarżącej organy naruszyły również art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego, albowiem samo bycie przez małżonkę Skarżącego współwłaścicielką gruntów powyżej 0,5 ha aczkolwiek jest okolicznością nową, nieznaną organowi w momencie wydawania decyzji to jednak nie jest okolicznością istotną tzn. taką, która by miała wpływ na odmienne rozstrzygniecie sprawy w tym przypadka uchylenie decyzji o przyznaniu renty strukturalnej. Skarżący podniósł, że przekazał w całości gospodarstwo rolne wymienione we wniosku, a zatem spełnił kryterium wymienione w art. 6 ust. 1 pkt. 2 lit. "c" cyt. rozporządzenia. Jego zdaniem, ze sformułowania "tego gospodarstwa" użytego w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wynika, że przepis ten dotyczy przekazania jednego gospodarstwa rolnego wymienionego we wniosku, a nie dotyczy wszystkich odrębnych gospodarstw rolnych posiadanych przez rolnika czy też jego małżonkę. Dodał, że jego małżonka będąc jedynie współwłaścicielką w 1/6 gospodarstwa rolnego o pow. 4,21 użytków rolnych, oddalonego o 50 km od miejsca zamieszkania, nie prowadziła z tegoż gospodarstwa rolnego komercyjnej działalności. Co więcej 24 września 2006 r. została zawarta umowa dzierżawy tego gospodarstwa na okres 10 lat. Odpowiadając na skargę Dyrektor P. Oddziału Regionalnego ARMiR w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpoznając po raz pierwszy tę sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wydanym 17 lutego 2010 roku wyrokiem o sygn. I SA/Bk 575/09 oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyraził pogląd, że w świetle § 6 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r., jednym z koniecznych warunków, które musi spełnić rolnik występujący o rentę strukturalną jest przekazanie wszystkich użytków rolnych wchodzących w skład jego gospodarstw rolnych, będących zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności. Może on (jak również jego małżonek) pozostać jedynie posiadaczem (współposiadaczem) użytków rolnych o powierzchni nieprzekraczającej 0,5 ha. Przenosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy Sąd podniósł, że Skarżący i jego małżonka w terminie 6 miesięcy od doręczenia postanowienia o spełnieniu wstępnych warunków do otrzymania renty strukturalnej, nie przenieśli na rzecz następcy wszystkich gruntów. Jak bowiem wynika z akt sprawy żona Skarżącego do [...] grudnia 2007 r. była współwłaścicielką w 1/6 części nieruchomości rolnej o powierzchni całkowitej 4,77 ha, w której użytki rolne stanowiły 4,21 ha, a od [...] grudnia 2007 r. pozostaje współwłaścicielką w 1/6 części nieruchomości rolnej o powierzchni całkowitej 3,09 ha, w której, użytki rolne stanowiły 2,53 ha. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie miała znaczenia okoliczność zawarcia w dniu [...] września 2006 r. umowy dzierżawy między Panią D. O. i J. M. (wydzierżawiający) a Panem Z. M. (dzierżawca), dotyczącej gruntu, którego współwłaścicielką była małżonka Skarżącego. W wyniku skargi kasacyjnej pełnomocnika Skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 7 czerwca 2011 r., sygn. II GSK 592/10 uchylił wymieniony wyżej wyrok WSA w Białymstoku i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu swego wyroku NSA stwierdził, że Sąd I instancji w sposób niedostateczny wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, co stanowiło naruszenie art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., w dalszej części powoływanej w skrócie "u.p.p.s.a."). Dotyczy to dwóch kwestii, które stanowiły istotę i oś sporu w postępowaniu przed WSA w Białymstoku. Pierwszą z nich jest to, czy zgodnie z postanowieniami § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. przekazaniu podlegają wszelkie użytki rolne będące przedmiotem współwłasności rolnika i jego małżonka lub własnością odrębną któregokolwiek z nich, czy też, jak expressis verbis stanowi ten przepis, te użytki rolne, które wchodzą w skład przekazywanego gospodarstwa. Drugą z tych kwestii jest ocena znaczenia prawnego umowy z 24 września 2006 r. Według NSA, Sąd I instancji powinien był w ramach wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku wskazać, jak rozumie pojęcie "gospodarstwo rolne" oraz jego przekazanie, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. W tym celu należy dokonać wykładni tego przepisu ze szczególnym zbadaniem znaczenia użycia przez normodawcę zwrotu "użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa". Stosownie do dokonanych ustaleń Sąd I instancji winien ocenić, czy posiadanie przez małżonka strony skarżącej 1/6 udziału w odległej od przekazanego gospodarstwa rolnego innej nieruchomości rolnej w ogóle podpadało pod ocenę dokonywaną przez pryzmat § 6 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia. W przypadku przyjęcia, że przepis ten jednak miał zastosowanie również do tej nieruchomości, Sąd ten winien dokonać wykładni ust. 2 § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. oraz wzajemnej relacji postanowień wymienionych w punktach a-c celem ustalenia, czy i w jakim zakresie, do zaistniałej sytuacji będzie miał zastosowanie każdy z tych punktów. Zdaniem NSA, dopiero wykonanie powyższych zaleceń pozwoli Sądowi na ocenę, czy istniały podstawy do wznowienia postępowania, a jeżeli tak, to czy prawidłowe jest wydane przez organy obu instancji rozstrzygnięcie. Rozpoznając ponowienie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Skargę należało uwzględnić. W pierwszym rzędzie należy podkreślić, że zgodnie z art. 190 u.p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Co prawda w wydanym w tej sprawie wyroku NSA nie zajął jednoznacznego stanowiska, co do wykładni przepisu § 6 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r., w szczególności jak należy rozumieć użyte w tym przepisie pojęcie "gospodarstwo rolne" oraz jego przekazanie, jednak zawarł w uzasadnieniu tego wyroku szereg przydatnych przy interpretacji tych pojęć wskazówek. Podążając zatem za wytycznymi wyroku NSA należy zauważyć, że stosownie do treści § 6 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. warunek przekazania gospodarstwa rolnego, o którym mowa w § 4 pkt 4, uważa się za spełniony, jeżeli zostały przekazane wszystkie użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa, będące zarówno przedmiotem odrębnej własności rolnika i jego małżonka, jak również przedmiotem ich współwłasności, z zastrzeżeniem § 9 pkt 1. Użyty przez prawodawcę zwrot "użytki rolne wchodzące w skład tego gospodarstwa"(podk. Sądu) może wskazywać, że chodzi to o gospodarstwo rolne w znaczeniu funkcjonalnym, jako zorganizowany zespół składników służących powadzeniu komercyjnej działalności rolniczej. Przemawia za tym również treść przepisu § 4 pkt 4 i 5 cyt. rozporządzenia, z których wynika, że rolnik ubiegający się o rentę strukturalną powinien przekazać gospodarstwo rolne, w którym prowadzi na własny rachunek działalność rolniczą o łącznej powierzchni użytków rolnych wynoszącej co najmniej 1 ha. Chodzi więc tu o gospodarstwo rolne, jako wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która prowadzi komercyjną działalność rolniczą. Podobną definicję "gospodarstwa rolnego" zawiera przepis art. 2 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 1166/2008 z 19 listopada 2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 (Dz. U. UE. L. 08.321.14), a wcześniej przepis art. 5 lit. a) ww. uchylonego rozporządzenia Rady (EWG) nr 571/88 z 29 lutego 1988 r. w sprawie organizacji badań statystycznych Wspólnoty dotyczących struktury gospodarstw rolnych (Dz. U. UE. L. 88.56.1 ze zm.), czy też w pkt. 1.34. tiret 2 Załącznika I do rozporządzenia (WE) NR 138/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z 5 grudnia 2003 r. dotyczącego rachunków gospodarczych dla rolnictwa we Wspólnocie (Dz. U. UE.L.04.33.1 ze zm.). Przez pryzmat tak interpretowanego przepisu § 6 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. należy także odczytywać treść § 9 pkt 1 tego aktu, w którym prawodawca zastrzegł, że po przekazaniu gospodarstwa rolnego łączna powierzchnia użytków rolnych posiadanych (współposiadanych) przez uprawnionego do renty strukturalnej i jego małżonka nie może przekraczać 0,5 ha, a działalność rolnicza prowadzona na tych użytkach służy wyłącznie zaspokajaniu potrzeb własnych uprawnionego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Posłużenie się przez ustawodawcę w § 9 pkt 1 pojęciem "posiadania" związanego z prowadzeniem działalności rolniczej, a nie "własności", oznacza, iż decydujące znaczenie ma kwestia faktycznego władztwa nad gruntami rolnymi, które nie w każdym przypadku jest wykonywane przez właściciela. Należy zatem dojść do wniosku, że rolnik, aby uzyskać rentę strukturalną, winien przekazać w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania postanowienia o spełnieniu warunków do przyznania renty strukturalnej wszystkie użytki rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, w którym prowadzi na własny rachunek działalność rolniczą. Z punktu widzenia wymogów przyznania renty strukturalnej nie ma zaś znaczenia fakt pozostawania właścicielem (współwłaścicielem) użytków rolnych, którymi rolnik, bądź jego małżonek nie władają i nie prowadzą na nich na własny rachunek komercyjnej działalności rolniczej. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w wyrokach: z 5 listopada 2008 r., sygn. akt II GSK 435/08, z 13 listopada 2009 r., sygn. akt II GSK 627/08, z 17 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 765/08, z 13 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 294/09, a także w najnowszym orzecznictwie WSA w Białymstoku (wyrok z 16 lutego 2011 r, sygn. I SA/Bk 734/10). Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy należy zauważyć, że orzekające w tej sprawie organy nie ustaliły i nie stwierdziły, aby nieruchomość rolna, w której małżonka Skarżącego miała 1/6 udziału, była częścią przekazanego przez Skarżącego gospodarstwa rolnego, rozumianego jako wyodrębniona organizacyjnie i ekonomicznie jednostka, wykorzystywana przez Skarżącego do prowadzenia komercyjnej działalności rolniczej. W tej sytuacji organy bezzasadnie przyjęły, że Skarżący nie dopełnił warunków, o których mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. Samo posiadanie przez małżonka Skarżącego 1/6 udziału w odległej od przekazanego gospodarstwa rolnego innej nieruchomości rolnej, nie pozbawia Skarżącego prawa do renty strukturalnej. Skoro nieruchomość ta nie wchodziła skład gospodarstwa rolnego Skarżącego i jego małżonki, to zbędnym staje się dokonywania oceny tej sprawy przez pryzmat zapisów § 6 ust. 2 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. i umowy dzierżawy tej nieruchomości, zawartej 24 września 2006 r. Konkludując, Sąd stwierdził, że orzekające w tej sprawie organy dokonały błędnej wykładni § 6 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z 30 kwietnia 2004 r. Powyższe skutkowało uchyleniem decyzji obu instancji, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 u.p.p.s.a. O niewykonalności uchylonych decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 u.p.p.s.a, zaś o kosztach postępowania na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 3 u.p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Rozpoznając ponownie sprawę organy zastosują się do przedstawionej wyżej jej oceny prawnej.