I SA/Bk 440/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki, po rozpoznaniu w dniu 03 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za [...] r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. S. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką J. K. Źródło utrzymania rodziny stanowią emerytury w łącznej kwocie 3.667,70 zł brutto (3.062,70 zł netto) w tym: emerytura S. K. w wysokości 1.953,51 zł brutto (1.623,69 zł netto) oraz J. K. w kwocie 1.724,19 zł brutto (1.439,01 zł netto). Uzyskiwany dochód miesięczny wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz na częściowe dofinansowanie prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w formie warsztatu samochodowego. Dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za [...] rok wyniósł 7.856,04 zł. W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi: dom o powierzchni [...] m2, mieszkanie, w którym zamieszkuje siostra jego żony o powierzchni [...] m2, działki przylegające do prowadzonego przez niego warsztatu o łącznej powierzchni [...] m2 oraz samochód osobowy marki T. [...]., rok produkcji [...]. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż z powodu trudnej sytuacji finansowej nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe w sprawie niniejszej. Dodatkowo wnioskodawca nie jest w stanie określić swoich miesięcznych wydatków, gdyż nigdy nie gromadził rachunków za zakupy spożywcze, ubranie, czy też inne artykuły codziennego użytku. Skoro jednak przez wiele lat nie zgromadził żadnych oszczędności, przy prowadzeniu zwykłego, niewystawnego trybu życia, oznacza to, że jego wydatki w ostatnim okresie są równe dochodom bądź je przekraczają. S. K. cierpi na c., co dodatkowo zwiększa ponoszone wydatki. Końcowo skarżący podkreślił, iż obecnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Białymstoku toczą się trzy jego sprawy za zobowiązania w podatku od towarów i usług za lata [...]-[...], opiewające na łączną kwotę ponad pół miliona złotych. Brak zwolnienia od wpisów sądowych w tych sprawach może zatem doprowadzić do pozbawienia go prawa do sądu (k. 185 – 189). Do akt sprawy S. K. dołączył: zaświadczenia z ZUS o wysokości osiąganych dochodów (k. 190), rozliczenie deklaracji na podatek dochodowy za miesiąc [...] 2010 r. (k. 191 - 192), rozliczenie działalności gospodarczej za rok [...] (k.193 - 194) oraz kserokopię książeczki chorego na c. (k.195 - 202). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna S. K. uzasadnia tezę, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 2.312 zł (k. 160 wpis od skargi kasacyjnej) pomimo tego, iż skarżący jest aktualnie zobowiązany również do uiszczenia jeszcze dwóch innych wpisów od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł i 844 zł (sprawa sygn. akt I SA/Bk 439/10 oraz I SA/Bk 441/10). W złożonych oświadczeniach wnioskodawca wykazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką. Źródłem utrzymania dwuosobowej rodziny pozostaje głównie dochód uzyskiwany z otrzymywanych świadczeń emerytalnych w łącznej wysokości 3.062,70 zł netto (k. 190). Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza w formie warsztatu samochodowego w [...] r. przyniosła dochód w wysokości 7.856,04 zł (k. 191), przy wykazanym przychodzie w kwocie 111.969,28 zł. (k. 193). Wnioskodawca zaakcentował również, iż uzyskiwane przez jego rodzinę dochody w całości przeznaczane są na bieżące utrzymanie, w tym koszty jego leczenia. Do akt sprawy skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki i ich wysokość, wskazując, że ich nie posiada. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi: dom o powierzchni [...] m2, mieszkanie o powierzchni [...] m2, działki o łącznej powierzchni [...] m2 oraz samochód osobowy marki T. [...], rok produkcji [...]. Poza tym skarżący nie posiada żadnych innych nieruchomości oraz przedmiotów wartościowych. Do dnia złożenia wniosku wnioskodawca uiścił wszystkie koszty sądowe, które powstały w trzech sprawach, a zamknęły się łączną kwotą 6.717 zł. Ponadto, S. K. ponosi koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Podkreślić w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07, niepublikowane). U podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legła przede wszystkim wysokość przychodu uzyskanego przez skarżącego w roku [...] tj. 111.969,28 zł, przy osiągniętym dochodzie w wysokości 7.856,04 zł (k. 193). Powyższy wynik finansowy wskazuje, iż przedsiębiorstwo wnioskodawcy posiada płynność finansową. Ponadto uzyskiwane przez rodzinę skarżącego stały dochód (emerytury), co do zasady wystarcza na pokrycie bieżących wydatków, a nawet czasem na pokrycie straty z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. S. K. nie wykazał bowiem, aby posiadał jakieś zadłużenie, czy też zaległości w opłacaniu bieżących płatności dotyczących zarówno utrzymania rodziny i domu oraz prowadzenia działalności gospodarczej. Dodatkowo małż. K. posiadają znaczny majątek tj. dom, mieszkanie, działki, samochód osobowy oraz składniki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08) wskazał, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Ponadto w postanowieniu z dnia 13 czerwca 2008 r. w sprawie II FZ 193/08 NSA wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771). Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, którego rodzina ma stałe źródło utrzymania, prowadzi przynoszącą dochody działalność gospodarczą oraz majątek. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepublikowane). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Odnosząc powyższe okoliczności do sytuacji finansowej wnioskodawcy to raz jeszcze podkreślenia wymaga, iż osiąga on znaczny przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pozwalający na zachowanie płynności finansowej przedsiębiorstwa, co w zestawieniu z wysokością otrzymywanych przez małż. K. emerytur oraz posiadanym majątkiem nie pozwala na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Końcowo należy bowiem jeszcze wskazać, iż zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (postanowienie NSA z 09 lipca 2008 r., sygn. I FZ 256/08, LEX nr 494324). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.