I SA/Bk 555/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA (del.) Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 marca 2014 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za 2012 r. oddala skargę. 1. Po rozpatrzeniu wniosku Pana E. D. (dalej powoływany również jako "Skarżący") Wójt Gminy M. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., Nr [...] odmówił umorzenia zaległości z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego za 2012 r. w łącznej kwocie 473,00zł. Zdaniem Organu I instancji, w odniesieniu do Skarżącego nie wystąpiły okoliczności noszące znamiona "ważnego interesu podatnika" ani też nie występują przesłanki o charakterze "interesu publicznego". Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 9,48 ha, a zatem powinien czynić starania, aby gospodarstwo to przynosiło mu dochód, czego nie czyni. Skarżący nie korzysta też z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, a zatem jego sytuacja materialna nie jest aż tak zła jak przestawił to we wniosku o umorzenie zaległości podatkowych. 2. Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., decyzją z dnia [...] września 2013 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium, przytaczając przepisy regulujące możliwość umorzenia zaległości podatkowych, wyjaśniło, że należą one do rozstrzygnięć uznaniowych. Oznacza to, że nawet jeżeli podatnik spełni przesłanki wynikające z art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej powoływana jako o.p.), nie obliguje to organu orzekającego do pozytywnego załatwienia wniosku podatnika. Podkreślenia wymaga, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny okoliczności, ale w możliwości negatywnego dla podatnika rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu ważnego interesu podatnika. Organ odwoławczy zaznaczył, że z akt sprawy wynika, że Skarżący posiada gospodarstwo rolne o pow. 9,48 ha (przeliczeniowych 2,1875 ha) oraz las o pow. 4,36 ha. Dochód roczny (statystyczny) z tego gospodarstwa wynosi 4.983,12 zł. Skarżący nie korzysta ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej, nie ubiega się również o przyznanie płatności do gruntów rolnych. Z protokołu przesłuchania świadka z [...] listopada 2012 r. dołączonego do akt sprawy wynika, że Skarżący wydzierżawia nieodpłatnie użytki rolne o pow. 1,80 ha na podstawie ustnej umowy. Dzierżawca, zobowiązał się do opłacenia podatku rolnego za dzierżawioną cześć. W dniu [...].02.2013 r. w kasie Urzędu Gminy w M. został opłacony podatek rolny - IV rata za 2012 r. w kwocie 57,00 zł oraz podatek rolny z 2013 r. w kwocie 225,00 zł. W takiej sytuacji nie można mówić o ważnym interesie podatnika, rozumianym jako sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków, podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości wskutek utraty możliwości zarobkowania lub utraty majątku, bądź w sytuacji znacznego obniżenia zdolności płatniczej. Owszem, Skarżący wprawdzie wskazuje na trudne warunki bytowe jak również brak sprzętu rolniczego, jednakże taka sytuacja trwa od dłuższego czasu, a Skarżący nie podjął żadnych starań w kierunku zmiany takiej sytuacji. Wręcz przeciwnie, w ubieganiu się o umorzenie zaległości podatkowych Skarżący widzi sposób ich stałego regulowania, bowiem jak wynika a akt sprawy w latach 2002-2009 Skarżącemu były umarzane zaległości w łącznym zobowiązaniu na kwotę 1 457,60 zł. 3. Na powyższą decyzję Skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o jej uchylenie. Skarżonej decyzji zarzucił naruszenie "prawa i przepisów, dającą podstawę do wznowienia postępowania". Zdaniem Skarżącego, wydana decyzja jest oparta na nieaktualnym stanie faktycznym, co ma wpływ na wynik sprawy. Roczny dochód z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego wynosi 4.983,12 zł, co daje 415,26 zł miesięcznie. Nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych ani sprzętu rolniczego, nie pobiera też dopłat unijnych. Znajduje się na skraju ubóstwa, a dom w którym mieszka wymaga remontu. Skarżący wyjaśnił, iż w dniu oględzin miał wizytę w poradni chirurgicznej o czym poinformował organ umieszczając na drzwiach kartkę. Dodał również, iż zobowiązania pieniężne w podatku rolnym za lata 2002-2009 częściowo zapłacił, a częściowo zostały mu umorzone. Podkreślił, również, że organ l instancji zobowiązując dzierżawcę do zapłaty podatku rolnego za cały rok 2013, powinien zobowiązać go również do zapłaty zobowiązania za 2012 r. 4. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. 5. Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu podatkowym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i czy nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, iż uchylenie decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika jednoznacznie z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). W zakresie tak określonej kognicji Sąd stwierdza, iż zaskarżone decyzje Organu I i II instancji nie naruszają prawa a skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 6. Przepisy regulujące możliwość umorzenia zaległości podatkowych, w tym art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej powoływana jako O.p.) należą do rozstrzygnięć uznaniowych. Uznanie administracyjne sprowadza się do tego, że organ podatkowy jest zobligowany do ustalenia, czy w danej sprawie mają miejsce przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości podatkowych. Organ zatem nie tylko powinien, ale wręcz musi wszechstronnie wyjaśnić okoliczności faktyczne po to, aby na tej podstawie stwierdzić, czy występuje "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny", o którym mowa w art. 67a § 1 O.p.. Ustalenie istnienia tych przesłanek nie wiąże organu podatkowego w tym sensie, że nie musi on podjąć korzystnej dla podatnika decyzji (por. L. Etel, Komentarz do art. 67a i 48 O.p., w: J. Brolik, R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, M. Popławski, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, W. Stachurski, Ordynacja podatkowa. Komentarz LEX 2013). Jak podkreśla R. Dowgier organ, w świetle przyjętej w przepisach ordynacji podatkowej koncepcji uznania administracyjnego, jest zatem skrępowany w zakresie oceny przesłanek zastosowania ulgi, ale pozostaje nieskrępowany w zakresie tego, jak postąpić w przypadku ich stwierdzenia (por. R. Dowgier, Ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych (w:) System Prawa Finansowego, t. III, Prawo daninowe, red. L. Etel, Warszawa 2010, s. 569). Może bowiem - w ramach swojego uznania - zadecydować o odmowie umorzenia zaległości podatkowej, nawet wówczas, gdy istnieje np. "ważny interes podatnika". Decyzja taka wymaga stosownego uzasadnienia, gdyż jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 marca 2012 r., "Nawet w przypadku ustalenia przesłanek "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego" organ podatkowy nie ma obowiązku prawnego umorzenia zaległości podatkowych (sygn. II FSK 1717/10, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, źródło: www.cbois.nsa.gov.pl). Z kolei w wyroku z dnia 18 maja 2005 r. NSA podkreślił, iż "Negatywne rozstrzygnięcie, szczególnie podjęte w ramach uznania administracyjnego, powinno być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. W przypadku decyzji uznaniowej organ podatkowy zobowiązany jest w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. Istotą uznania jest to, że ustawodawca, wprowadzając do przepisu pojęcie nieostre, przerzuca na władzę wykonawczą konieczność wypełnienia hipotezy normy prawnej konkretną treścią. Odmienne postępowanie, a w szczególności brak argumentów przemawiających za odmową umorzenia zaległości podatkowych, narusza zasady postępowania podatkowego, a zwłaszcza: zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz zasadę przekonywania strony" (sygn. FSK 2211/04, orzeczenie dostępne w bazie, j.w.). 7. Interes podatnika lub publiczny nie ma definicji ustawowej i jak słusznie zauważa L. Etel, trudno jest oczekiwać, aby kiedykolwiek ustawodawca zdecydował się na jej wprowadzenie (por. L. Etel, op. cit.). Zasadniczy wpływ na sprecyzowanie tych pojęć ma orzecznictwo sądowe. I tak w wyroku NSA z dnia 22 kwietnia 1999 r., Sąd wskazał, że "Ważny interes podatnika to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Będzie to utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku. Interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości podatkowych spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych" (sygn. SA/Sz 850/98, POP 2000, z. 6, poz. 168). Z kolei w wyroku NSA z dnia 26 listopada 1999 r., Sąd podkreślił, że "Przesłanki umorzenia (a więc ważny interes podatnika i interes publiczny) należy oceniać nie tylko w kontekście osobistej sytuacji majątkowej podatnika, lecz także z uwzględnieniem związku zachodzącego pomiędzy obniżeniem zdolności płatniczej a zajściem wypadków powodujących i uzasadniających niemożność zapłaty" (sygn. I SA/Łd 13/98 orzeczenie dostępne w bazie CBOIS). Co jednak istotne, "Przesłanka "ważnego interesu podatnika" wymaga ustalenia sytuacji majątkowej podatnika, skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla niego i jego rodziny. Jednak organ podatkowy musi mieć na uwadze i to, że między innymi względy społeczne wymagają również, żeby zobowiązanie podatkowe było realizowane, a podatnik pochopnie nie był z nich zwalniany" (tak: wyrok NSA z dnia 21 marca 2001, I SA/Ka 577/00, orzeczenie dostępne w bazie CBOIS). Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 5 czerwca 2013 (sygn. II FSK 2130/11, orzeczenie dostępne w bazie CBOIS), podejmując "wolicjonalną" decyzję w przedmiocie ulgi w wykonaniu podatku, organ podatkowy dokonuje jej subsumcji pod dyspozycję art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej wyrażoną w jego treści zwrotem "organ może". Wynika z tego, że organ podatkowy podejmuje i wydaje decyzję w przedmiocie zastosowania przywoływanej ulgi podatkowej, co oznacza, że w przypadku stwierdzenia realizacji przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego może, to jest uprawniony, także odmówić jej zastosowania, jeżeli podejmie taką decyzję i w obszarze okoliczności rozpoznanej indywidualnej sprawy stanowisko to uzasadni w sposób spełniający rygory i standardy art. 210 § 4 O.p.. Decyzja o odmowie zastosowania ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych jest decyzją w przedmiocie jej zastosowania, a więc mieści się w granicach uprawnienia udzielonego organom podatkowym w art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej (zob. J.Brolik "Postępowanie podatkowe w przedmiocie ulg w spłacie zobowiązań podatkowych z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej", Przegląd podatkowy nr 8/2012 s. 45.). 8. Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy zauważyć należy, że słusznie Organ odwoławczy zwrócił Skarżącemu uwagę na uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Mając zatem to na uwadze Sąd wskazuje, że prawidłowo Organ II instancji skonstatował, że nawet stwierdzenie istnienia "ważnego interesu podatnika" nie stanowi podstawy do umorzenia zaległości podatkowej i nie powoduje również przekroczenia przez organ uprawnień wynikających z uznania administracyjnego. W ocenie Sądu Organ I instancji przeprowadził analizę sytuacji finansowej i rodzinnej Skarżącego oraz rozważył wszystkie argumenty przedstawione we wniosku z [...] stycznia 2012 r.; uwzględnił także cały materiał dowodowy zebrany w trakcie toczącego się postępowania, do którego rzeczowo odniósł się w uzasadnieniu decyzji. Organy obu instancji podkreśliły, że wprawdzie Skarżący wskazuje na trudne warunki bytowe oraz brak sprzętu rolniczego, jednak już Organ I instancji wskazał, że sytuacja taka trwa od dłuższego czasu a Skarżący nie podjął żadnych starań w kierunku jej zmiany., Należy się zgodzić także z konstatacją Kolegium, że Skarżący w ubieganiu się o umorzenie podatku widzi sposób na regulowanie swoich zobowiązań, co zdecydowanie nie leży w interesie publicznym. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, w latach 2002-2009 Skarżącemu były umarzane zaległości w łącznym zobowiązaniu pieniężnym na kwotę 1.457,60 zł. W tym miejscu Sąd pragnie podkreślić, co sądy administracyjne wielokrotnie wskazywały, że ważnego interesu podatnika, będącego jedną z przesłanek udzielenia ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem podatnika o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. Przeciwnie, przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika i że umorzenie zaległości podatkowych lub odsetek uzasadnione będzie jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały działaniem czynników, na które podatnik nie może mieć wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. To po stronie podatnika, który ubiega się o przyznanie ulgi w postaci umorzenia zaległości, jako tego, kto występuje o określone uprawnienie, leży obowiązek wykazania, że w dotyczącej go sprawie spełnione są przesłanki, o których mowa w art. 67a § 1 O.p. (tak np. wyrok WSA w Łodzi z dnia 29 maja 2009 r., I SA/Łd 173/09, orzeczenie dostępne w bazie CBOIS). W tej sprawie zatem uznać należy, iż do podatnika należy inicjatywa w zdobyciu środków na pokrycie swoich zobowiązań podatkowych i to Skarżący powinien aktywnie poszukiwać wyjścia z trudnej sytuacji finansowej czy płatniczej bez udziału budżetu gminy. Natomiast poszukiwanie wyjścia ze swojej trudnej sytuacji finansowej nie może sprowadzać się każdorazowo i wyłącznie do wnioskowania o umorzenie zaległości podatkowych. Zgodzić należy się z Organem II instancji, który wskazuje, że przyznanie ulgi w spłacie przedmiotowego zobowiązania postawiłoby Skarżącego w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do tych, którzy wywiązują się ze swoich obowiązków podatkowych mimo podobnych problemów. Skoro za przyznaniem ulgi, jak słusznie wykazały Organy obu instancji nie przemawia jego ważny interes ani także ważny interes publiczny, gdyż okoliczności przywołane przez Skarżącego nie mają charakteru, o jakim mowa w art. 67a § 1 O.p. przyjąć należy, że Organy obu instancji swoim działaniem i wydanymi aktami administracyjnymi prawa nie naruszyły. 9. Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).