I SA/Bk 565/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. W. wobec postanowienia referendarza sądowego z dnia 12 października 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] czerwca 2018 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2010, 2014 i 2015 p o s t a n a w i a: 1. zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że zwolnić skarżącego T. W. od kosztów sądowych ponad kwotę 200 (dwustu) zł, 2. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego. T. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką M. W. Źródło miesięcznego utrzymania rodziny stanowią: wynagrodzenie za pracę otrzymywane przez M. W. w wysokości 1.530 zł oraz emerytura skarżącego w kwocie 1.590,85 zł. Wykazane wydatki to: spłata kredytu – 3.707,39 zł; potrącenia komornicze z emerytury – 700 zł; telefon – 60 zł; koszty leczenia – 400 zł; opłata za mieszkanie – 160 zł; media – 230 zł; ubezpieczenie – 100 zł. W skład majątku rodziny wchodzą należące do skarżącego jako wspólnika S. s.c. w B.: współwłasność działki przy ul. [...] w B. (budynek z dwoma lokalami mieszkalnymi o powierzchni 116,2 m2 i 118,4 m2 o łącznej wartości 879.750 zł); współwłasność lokalu mieszkalnego i garażu (w części) przy ul. [...] w B., zabezpieczone hipoteką umowną na łączną kwotę 4.060.393 zł. Współmałżonka skarżącego jest właścicielką mieszkania o powierzchni 64 m2 (wartość 300.000 zł) oraz samochodu osobowego B. rok prod. 2007. Skarżący jest osobą schorowaną, cierpi na schorzenia kardiologiczne (pozostaje pod stałą kontrolą kardiologiczną) oraz chorobę nowotworową, leczy się onkologicznie. Małż. W. nie posiadają zgromadzonych oszczędności. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, Skarżący nadesłał: informację z CEIDG na temat zawieszenia działalności gospodarczej s.c. S. w B.; dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych miesięcznie opłat; potwierdzenie zajęcia nieruchomości; zaświadczenie ZUS o wysokości otrzymywanej emerytury i dokonywanych z niej potrąceń; dokumenty poświadczające wysokość wynagrodzenia M. W. za okres trzech miesięcy; zeznania podatkowe za 2017 r. oraz dokumentację medyczną. Wnioskodawca oświadczył, że działalność prowadzona przez S. s.c. z siedzibą w B. została zawieszona z dniem 1 grudnia 2017 r., dlatego też nie dołączył do akt sprawy wymaganych dokumentów w zakresie wyniku finansowego spółki za okres styczeń – sierpień 2018 r. Postanowieniem z dnia 12 października 2018 r., referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazując na miesięczne wydatki rodziny Skarżącego w wysokości ok. 5300 zł, w tym ratę kredytu w wysokości ok. 3700 zł, stwierdził brak możliwości określenia faktycznej wysokości dochodu Wnioskodawcy oraz ustalenia źródeł tego dochodu. Podkreślił, że wskazany miesięczny dochód rodziny Skarżącego stanowi kwota 3.063,85 zł. Deklarowane wydatki miesięczne związane z bieżącym utrzymaniem wynoszą około 5.300 zł, tym samym przekraczają one osiągany dochód o kwotę co najmniej 2.200 zł. W tych okolicznościach brak jest możliwości ustalenia źródeł finansowania wszystkich tych wydatków zwłaszcza, że T. W. oświadczył, że nie posiada zgromadzonych oszczędności. Ustalenia te nasuwają wątpliwość, co do rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy i rzeczywistych źródeł finansowania wykazanych wydatków. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się Skarżący i w złożonym sprzeciwie zarzucił błędne ustalenie, że złożone przez niego oświadczenie oraz przedłożone dokumenty nie obrazują rzeczywistej sytuacji finansowej. Zaznaczył, że wskazana w formularzu PPF kwota 3707,39 zł odnosiła się do całej kwoty kredytu a nie jak przyjął referendarz do jego miesięcznej raty. Dodatkowo wskazał, że kredyt ten został już w całości spłacony i nie stanowi obciążenia jego budżetu. Zaznaczył, że od chwili zawieszenia działalności gospodarczej przez S. s.c. nie uzyskuje z tego tytułu żadnych dochodów, jego podstawowym źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 1590,85 zł z której potrącana jest kwota 692,36 zł tytułem postępowania egzekucyjnego. Skarżący wyjaśnił również, że w związku z ustanowioną z żoną rozdzielnością majątkową ponosi w równych częściach koszty związane z utrzymaniem wspólnego majątku, w ty opłacanymi rachunkami. Tym samym ponosi on koszt opłat za media w wysokości 124,68 zł zaś za mieszkanie 167,44 zł. Skarżący wyjaśnił, że po potrąceniu niezbędnych wydatków i zakupu leków pozostaje mu miesięcznie na życie ok. 740 zł, dlatego też jeżeli dokonałby zapłaty opłaty sądowej w kwocie 500 zł nie byłby w stanie zaspokoić swoich niezbędnych, codziennych potrzeb. Podkreślił, że nie posiada nieujawnionych środków finansowych, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 -8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze. zm). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową, finansową oraz rodzinną Skarżącego oraz jego małżonki, w tym również okoliczności podniesione w sprzeciwie, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych zasługiwał na częściowe uwzględnienie. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów i oświadczeń wynika, że aktualnym źródłem utrzymania Skarżącego i jego rodziny jest emerytura Skarżącego w wysokości 1590,85 zł netto oraz kwota 1473 zł netto miesięcznie uzyskiwana przez małżonkę Skarżącego z tytułu zatrudnienia. Prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza nie przynosi obecnie żadnych dochodów, zaś nieruchomości w postaci dwóch działek przy ul [...] w B. (zabudowanej dwoma lokalami mieszkalnymi) oraz lokalu mieszkalnego i garażu przy ul. [...] w B., stanowiących współwłasność Skarżącego jako wspólnika S. s.c., są zabezpieczone hipotecznie. Skarżący jest osobą schorowaną - leczy się kardiologicznie oraz onkologicznie. Wydatki miesięczne rodziny Skarżącego, po uwzględnieniu okoliczności podniesionych w sprzeciwie związanych ze spłata kredytu w wysokości 3700 zł, kształtują się w wysokości ok. 1600 zł miesięcznie. Mając na uwadze powyższe Sąd przyjął, że Skarżący wspólnie z małżonką nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wpis sądowy w sprawie kształtuje się w wysokości 500 zł, co stanowi znaczną kwotę pozostającą Skarżącym po uregulowaniu niezbędnych wydatków związanych z własnym utrzymaniem. W ocenie Sądu, uiszczenie tej kwoty, w powiązaniu z koniecznością ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania i zakupem żywności i leków niewątpliwie spowodowałoby istotny uszczerbek dla koniecznego utrzymania Skarżącego i jego rodziny. Nie oznacza to jednak, jak twierdzi Skarżący, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, sytuacja majątkowa strony skarżącej pozwala przynajmniej na częściowe poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowym. W ocenie Sądu, Skarżący ma możliwość wygospodarowania kwoty 200,00 zł na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Wskazać bowiem należy, że fakt posiadania rozdzielności majątkowej z małżonką, nie oznacza, że jej majątek, czy też dochody nie mogą być uwzględniane przez ocenie sytuacji majątkowej Skarżącego i jego zdolności do ponoszenia kosztów sądowych. Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozdzielność majątkowa małżeńska odnosi się wyłącznie do majątków współmałżonków (kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania majątkiem, zobowiązań małżonków wobec osób trzecich), a nie do ich wzajemnych obowiązków. W praktyce oznacza to, iż rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonka z pomocy finansowej, w tym również i w zakresie pokrywania kosztów związanych z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązek ten istnieje niezależnie od łączącego małżonków ustroju małżeńskiego (vide. postanowienia NSA z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt I FZ 199/09; z dnia 19 maja 2009 r., sygn. akt I FZ 113-116/09; I FZ 125-126/09; z dnia 26 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 243/09; z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt I FZ 336/09; z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 – orzeczenia publikowane www.cbois.nsa.gov.pl). W sprawie nie bez znaczenia ma również to, że oceniając sytuację majątkową Skarżącego bierze się pod uwagę nie tylko rzeczywiste czy deklarowane przez Skarżącego dochody, ale również jego możliwości zarobkowe. A te, jak wynika z akt sprawy były i są znaczne. Skarżący, w okresie prowadzenia działalności gospodarczej uzyskiwała przychody rzędu kilku tysięcy złotych miesięcznie, dlatego też nie może aktualnie zasłaniać się brakiem źródeł dochodów dla konieczności poniesienia kosztów sądowych, w sprawie związanej właśnie z prowadzoną działalnością gospodarczą. Końcowo podkreślić należy, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł dochodów i bez majątku. Zdaniem Sądu, z uwagi na wysokość comiesięcznych dochodów Skarżącego i jego małżonki, uiszczenie kwoty 200 zł nie powinno narazić Skarżącego na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego samego oraz rodziny. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.