I SA/Bk 593/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2019 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi Polskiego K. S.A. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych p o s t a n a w i a odmówić przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej. P. Spółka akcyjna w P., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] sierpnia 2018 r. w przedmiocie udzielenia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 14 listopada 2018 r. sygn. akt I SA/Bk 593/18 oddalił powyższą skargę. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczono pełnomocnikowi skarżącej Spółki w dniu 14 grudnia 2018 r. W dniu 11 stycznia 2019 r. (k. 81 akt) pełnomocnik skarżącej Spółki wniósł skargę kasacyjną, adresując ją bezpośrednio do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarga ta wpłynęła do Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 14 stycznia 2019 r., a w dniu 17 stycznia 2019 r. NSA przekazał skargę kasacyjną, zgodnie z właściwością, Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Następnie, po otrzymaniu skargi kasacyjnej wraz z aktami sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 marca 2019 r., sygn. akt II GSK 199/19 odrzucił skargę kasacyjną jako wniesioną po terminie. Postanowienie to doręczono pełnomocnikowi Spółki w dniu 9 kwietnia 2019 r. (k. 111 akt sądowych). W dniu 16 kwietnia 2019 r. (k. 134 akt) pełnomocnik skarżącej Spółki złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Wskazał, że w skardze kasacyjnej prawidłowo określono adresata skargi, tj. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku jako pośredniczący w przekazaniu skargi kasacyjnej do NSA. Autor wniosku przywołał pogląd wyrażony w piśmiennictwie prawniczym, że w sytuacji, gdy adres widniejący na kopercie jest błędny, a pismo znajdujące się w kopercie i będące częścią przesyłki jest oznaczone (zaadresowane) prawidłowo, to takie pismo złożone w terminie w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu Prawa pocztowego jest pismem złożonym w terminie w rozumieniu art. 83 § 3 P.p.s.a., mimo że zostało doręczone podmiotowi błędnie wskazanemu na kopercie. Podniesiono, że przepis ten stanowi o oddaniu pisma, a nie o oddaniu przesyłki pocztowej zawierającej pismo. Strona skarżąca złożyła więc skargę w terminie, a jedynie nośnik tej skargi został nieprawidłowo zaadresowany. Pełnomocnik podniósł ponadto, że odrzucenie skargi kasacyjnej z uwagi na jej wniesienie wprost do Naczelnego Sądu Administracyjnego narusza prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy w toku dwuinstancyjnego postępowania sądowego oraz prawo do sądu przez jego niewspółmierne ograniczenie, a więc art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP. O nieproporcjonalności regulacji art. 178 i 180 p.p.s.a. świadczy to, że sankcjonuje ona drobną omyłkę osoby nadającej pocztę. Tymczasem zasada sprawiedliwości proceduralnej wymaga ukształtowania postępowania odwoławczego w sposób, który nie ogranicza nadmiernie możliwości merytorycznego rozpatrzenia sprawy w toku postępowania odwoławczego. Zdaniem pełnomocnika, aktualne przepisy i orzecznictwo umożliwiają odrzucenie skargi kasacyjnej bez merytorycznego jej rozpoznania w sytuacji, gdy nieprawidłowe skierowanie skargi wynika z oczywistej omyłki w zaadresowaniu koperty. Do wniosku pełnomocnik dołączył skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - przywoływanej dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Przepis ten jednoznacznie wskazuje, że prawidłową drogą do złożenia skargi kasacyjnej jest dokonanie tego za pośrednictwem wojewódzkiego sądu administracyjnego, który wydał zaskarżony wyrok. Stosownie zaś do treści art. 86 § 1 p.p.s.a, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Stosownie natomiast do art. 87 § 1, 2 i 4 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w okresie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Przyjmuje się, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i może być zastosowana jedynie wtedy, gdy wszystkie określone w przywołanych przepisach przesłanki zostaną spełnione. Odnośnie uprawdopodobnienia przez wnioskodawcę, że nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu w orzecznictwie podkreśla się, że brak winy w uchybieniu terminowi powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy największym w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (vide: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 20 stycznia 2015 r. sygn. akt II GZ 896/14 – Lex nr 1628828, 12 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ 91/15 – Lex nr 1643289, 9 września 2014 r. sygn. akt II GZ 499/14 – Lex nr 1530525, 24 października 2016 r. sygn. akt I FZ 267/16 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Nie uzasadniają natomiast przywrócenia terminu takie przeszkody, które doprowadziły do uchybienia terminowi, jak: zaniedbanie pracownika odpowiedzialnego za sprawy napływającej korespondencji w zakładzie osoby prawnej (wyrok NSA z dnia 9 marca 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 1288/99), nieznajomość prawa (wyrok NSA z dnia 6 listopada 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 153/97), czy niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw (postanowienie NSA z 10 lutego 2000 r., sygn. akt SA/Sz 1117/99 – wszystkie dostępne w CBOSA). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przywrócenie terminu został złożony z zachowaniem terminu przewidzianego w art. 87 § 1 p.p.s.a. Termin ten należało liczyć poczynając od dnia następnego po dniu, w którym pełnomocnikowi Spółki doręczono postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego odrzucające skargę kasacyjną (9 kwietnia 2019 r.). Złożenie wniosku w dniu 16 kwietnia 2019 r. nastąpiło więc w wymaganym terminie 7 dni. Wraz z wnioskiem pełnomocnik skarżącej Spółki złożył skargę kasacyjną, a więc dokonał czynności, której nie dokonał w terminie. Ocena przedstawionych we wniosku okoliczności mających uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej nie pozwala jednak na jego uwzględnienie. Sąd zauważa przede wszystkim, że pełnomocnik nie wskazuje żadnej okoliczności wskazującej na brak winy w uchybieniu terminowi, sugeruje, że do takiego uchybienia w ogóle nie doszło i przedstawia argumenty na potwierdzenie tej tezy sprowadzające się do krytyki nadmiernego rygoryzmu i formalizmu przepisów procesowych. Z wniosku wynika, że przyczyną uchybienia terminowi było omyłkowe zaadresowanie przesyłki. Ta okoliczność nie może jednak, zdaniem Sądu, zostać uznana za wystarczającą do uznania braku winy. Spółka działała przez profesjonalnego pełnomocnika, na którym ciąży szczególny obowiązek dbałości o terminowość i prawidłowość dokonywanych czynności procesowych. W sytuacjach, gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy, zasadnym jest wymaganie od pełnomocnika maksimum staranności. Rzetelność wykonania czynności procesowych przekładać się będzie bowiem na prawo strony do obrony swoich interesów i ochrony jej praw (vide: postanowienie NSA z dnia 26 października 2016 r. sygn. akt II OZ 1223/16). Od profesjonalnego pełnomocnika należy w szczególności oczekiwać znajomości procedury sądowej i prawidłowego jej stosowania. Niewłaściwe zaadresowanie przesyłki nie może zostać potraktowane jako zdarzenie losowe uzasadniające przywrócenie terminu. Jak już wskazano, o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, to jest w sytuacji, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Odnosząc się do przytoczonego przez pełnomocnika poglądu wyrażonego w doktrynie, że "w sytuacji, gdy adres widniejący na kopercie jest błędny, a pismo znajdujące się w kopercie i będące częścią przesyłki jest oznaczone (zaadresowane) prawidłowo, to takie pismo złożone w terminie w placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu Prawa pocztowego jest pismem złożonym w terminie w rozumieniu art. 83 § 3 P.p.s.a., mimo że zostało doręczone podmiotowi błędnie wskazanemu na kopercie" Sąd stwierdza, że poglądu tego nie podziela. Zdaniem Sądu, dla prawidłowego złożenia pisma, jeżeli strona nie składa tego pisma osobiście, ale za pośrednictwem operatora pocztowego, konieczne jest prawidłowe jego zaadresowanie. Oddzielanie adresata wskazanego w piśmie i adresata wskazanego na kopercie jest zabiegiem sztucznym i wypaczającym prawidłowe rozumienie art. 83 § 3 P.p.s.a., zgodnie z którym oddanie pisma w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, albo polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Oczywistym jest, że oddanie pisma w placówce pocztowej odbywa się zawsze w kopercie i dla prawidłowości wniesienia takiego pisma konieczne jest prawidłowe jego zaadresowanie, czyli umieszczenie prawidłowego adresu na kopercie. Nie mogły odnieść oczekiwanego skutku tj. przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej, argumenty pełnomocnika wskazujące na zbytni rygoryzm i nazbyt formalistyczne odrzucanie skarg kasacyjnych. Niewątpliwie w konkretnych sytuacjach może istnieć rozdźwięk pomiędzy zapewnieniem stronie prawa do sądu a realizowaniem celu w postaci sprawności postępowania. Ustawa wprowadza jednak instytucje mające ów rozdźwięk łagodzić. Z oczywistych względów możliwość łagodzenia formalizmu w znacznie mniejszym stopniu odnosi się do profesjonalnych pełnomocników, od których należy oczekiwać podwyższonej staranności, która wymaga od profesjonalisty zapewnienia takich warunków organizacyjnych, które pozwolą zapobiec sytuacji kierowania pism do niewłaściwej instytucji. Podsumowując: wskazane powody, dla których pełnomocnik skarżącej Spółki nie złożył skargi kasacyjnej w terminie nie miały charakteru nadzwyczajnego i nie były spowodowane żadną przeszkodą niemożliwą do usunięcia. Tym samym - w ocenie Sądu - pełnomocnik nie wskazał okoliczności, które uprawdopodobniałyby brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając na uwadze przedstawioną argumentację, Sąd postanowił jak w sentencji na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.