II SA/Bk 346/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), asesor WSA Małgorzata Roleder, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 października 2008 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i orzeczenia o wymeldowaniu z pobytu stałego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi I. B. D. –S. od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku) kwotę 309,80 (trzysta dziewięć złotych osiemdziesiąt groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Wojewoda P. zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2008r. Nr [...] uchylił decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] stycznia 2008r. Nr [...] i orzekł o wymeldowaniu A. T. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym przy ul. J. T. [...] w S. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny: Wnioskiem z dnia [...] lipca 2007r. T. T. wystąpiła do Wójta Gminy S. o wymeldowanie A. T. z pobytu stałego w lokalu położonym w S. przy ul. J. T. [...] podając, że nie mieszka on w tym lokalu od dwóch lat. Wyprowadził się sam, po rozprawie rozwodowej, która odbyła się w dniu [...] sierpnia 2005r. Wójt Gminy S. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia [...] stycznia 2008r. Nr [...]orzekł o odmowie wymeldowania A. T. z pobytu stałego w w/w lokalu. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż przedmiotowy lokal stanowi współwłasność T. T. i A. T. Związek małżeński ww. osób został rozwiązany przez rozwód na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Ł. z dnia [...] września 2006r. (sygn. akt [...]). W wyroku tym Sąd oddalił jednocześnie wniosek o eksmisję A. T. z lokalu przy ul. T. [...] w S., uznając, iż ww. osoba już wcześniej opuściła przedmiotowy lokal oraz odstąpił od ustalenia sposobu korzystania z tego lokalu, uzasadniając, że nie jest możliwe ustalenie bezkolizyjnego sposobu korzystania. Na podstawie protokołów rozprawy rozwodowej organ ustalił również, że A. T. nie mieszka w lokalu przy ul. T. [...] w S. od roku 2005. Okoliczność tą potwierdził A. T., zeznając, że zmuszony był opuścić dom, ponieważ była żona i najstarszy syn znęcali się nad nim psychicznie, zabronili używać kuchni, lodówki, telefonu. Od 2005 roku nie był w domu ani razu, ponieważ bał się o swoje życie. W momencie opuszczenia domu zabrał ze sobą tylko dokumenty i złoto, natomiast pozostawił rzeczy osobiste, ubrania i bieliznę. Z zeznań natomiast T. T. wynikało, iż opuszczenie domu przez byłego męża miało charakter dobrowolny, ponieważ to jego adwokat poradziła mu ażeby nie wracał do domu i unikał agresywnych zachowań wobec rodziny. Od tego czasu był tylko raz w domu po swojego rzeczy osobiste. Organ ustalił dodatkowo, iż w dniu [...] sierpnia 2007r. A. T. złożył w Sądzie Rejonowym w W. M. wniosek o zniesienie współwłasności nieruchomości przy ul. J. T. [...] w S. wnosząc o przyznanie jej na wyłączną własność T. T. z obowiązkiem spłaty na jego rzecz. W toku tej sprawy zwracał się też z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia dochodzonego roszczenia poprzez nakazanie T. T. przywrócenia mu posiadania kuchni, łazienki i pokoju w domu. Wniosek ten prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w W. M. z dnia [...] listopada 2007r. został jednak oddalony. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy organ administracji uznał, iż w sprawie nie zaszły podstawy do wymeldowania, albowiem A. T. nie opuścił przedmiotowego lokalu dobrowolnie. Został on zmuszony do opuszczenia domu nagannym traktowaniem przez byłą żonę i najstarszego syna, zatem to sytuacja rodzinna zmusiła go do wyprowadzenia się z domu. Końcowo organ stwierdził, iż skoro A. T. nie ma innego miejsca pobytu, gdzie koncentrowałoby się jego życie osobiste, to można mówić jedynie o nieprzybywaniu w miejscu stałego zameldowania, a nie opuszczeniu lokalu w rozumieniu art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody P. wywiodła T. T., argumentując, iż A. T. nie mieszka w domu przy ul. T. [...] od 2005 roku. Od czasu wyprowadzki nie interesuje się dziećmi, nie płaci alimentów. Zdaniem odwołującej opuszczenie przez niego lokalu miało charakter trwały i dobrowolny, o czym świadczy chociażby fakt założenia sprawy o podział majątku dorobkowego i domaganie się spłaty za dom. Zaskarżoną decyzją Wojewoda P. uchylił w całości decyzję Wójta Gminy S. z dnia [...] stycznia 2008r. i orzekł o wymeldowaniu A. T. z pobytu stałego w lokalu położonym w S., przy ul. T. [...]. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż opuszczenie lokalu - stosownie do art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – winno być trwałe i dobrowolne, uznając jednocześnie, iż Wójt Gminy S. nie uwzględnił istniejącego orzecznictwa sądów administracyjnych, które za równoznaczną z dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu przyjmuje taką sytuację, w której osoba nie mieszka w domu z powodu stawianych jej przeszkód, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie świadczy, iż A. T. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania, tj. w lokalu przy ul. J. T. [...] w S. , od przeszło dwóch lat i wyprowadził się z niego dobrowolnie. W trakcie trwania sprawy rozwodowej sam, bowiem przyznał, że opuścił przedmiotowy lokal za radą adwokata, aby unikać konfliktów z byłą żoną i najstarszym synem. Z domu zabrał swoje wartościowe rzeczy i od tamtej pory nie było go tam ani razu. Nie skorzystał też ze środków prawnych umożliwiających mu powrót do ww. lokalu. Domagał się, co prawda przywrócenia mu posiadania części domu, ale jedynie jako zabezpieczenia jego roszczeń w sprawie o podział majątku dorobkowego, a wniosek ten został prawomocnie oddalony. W opinii organu istotnym jest również, że to A.T. był inicjatorem zarówno sprawy rozwodowej, jak i o podział majątku, w której wnioskował o przyznanie przedmiotowego lokalu na rzecz byłej żony ze spłatą na jego rzecz. Powyższe, zdaniem organu potwierdza, iż również w przekonaniu A.T. zerwane zostały w sposób trwały więzy łączące go z byłą żoną mieszkającą wraz z dziećmi w lokalu przy ul. T. [...] w S. Na podstawie przedstawionych okoliczności organ II instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki uzasadniające wymeldowanie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku A. T. zarzucił, że decyzja organu II instancji jest krzywdząca i niesprawiedliwa, a w jej wyniku został on osobą bezdomną, pomimo, że jest współwłaścicielem domu. Podkreślił, że nigdy nie wyprowadził się z lokalu przy ul. T. [...] w S., cały czas ma tam swoje rzeczy i chce tam mieszkać. Nigdy też nie miał zamiaru opuszczenia domu, ponieważ nie ma innego miejsca zamieszkania. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, że stanowią one jedynie polemikę z ustaleniami organu i nie mogą wpływać na ocenę zasadności zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że niewątpliwym jest, że A. T. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania od blisko 3 lat, a decyzja nie kreuje tego faktu, ale jedynie go uwzględnia, bowiem ma charakter deklaratywny, a nie konstytutywny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej cytowanej: p.p.s.a. (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy. Sąd nie może jednak opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Jednocześnie zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a., sąd nie jest są związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle powołanych kryteriów wniesiona przez A. T. skarga jest nieuzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony, bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle powyższego przepisu, jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji publicznej, czy osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podziela również Sąd w niniejszym składzie, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz, gdy nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (tak m.in. wyrok NSA z dnia 23.04.2001r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 7.12. 2005r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18 grudnia 2001r. sygn. akt II SA/Ka 613/00, niepublik.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest także stanowisko, zgodnie z którym za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych w postaci: powództwa cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania albo o eksmisję, umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (tak m.in.: wyrok NSA z dnia 25.10.2005r. sygn. II OSK 127/05, LEX nr 201427, wyrok NSA z dnia 18.04.2000r. sygn. akt V SA 1424/99, LEX nr 79243, wyrok NSA z dnia 12.04.2001r. sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937, wyrok WSA w Lublinie z 299.11.2007r., III SA/Lu 332/07, niepublik.). Nie skorzystanie z tych środków prawnych, ewentualnie oddalenie powództwa przez sąd powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej. Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany według kryteriów obiektywnych. Nawet, jeśli osoba zameldowana na pobyt stały zostanie z lokalu usunięta wbrew jej woli, ale nie podejmuje żadnych kroków umożliwiających powrót do lokalu, faktycznie zaś mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe w innym lokalu, odmowa wymeldowania stałaby się utrzymywaniem fikcji, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności. W rozpatrywanej sprawie za niesporne należy uznać, iż skarżący wyprowadził się z lokalu przy ul. J. T. [...] w S. w 2005 roku i od tego czasu w nim nie zamieszkuje, a zatem doszło do opuszczenia miejsca stałego pobytu. Tego faktu nie kwestionuje żadna ze stron postępowania, jak również organy obu instancji. Kwestią sporną było natomiast ustalenie, czy opuszczenie przez skarżącego ww. lokalu miało charakter dobrowolny. Stanowiska stron w tym zakresie były rozbieżne. Wnioskodawczyni T. T. podała, że były mąż opuścił przedmiotowy lokal dobrowolnie w dniu 1 sierpnia 2005r., za radą swojego adwokata, aby w ten sposób unikać agresywnych zachowań wobec rodziny. Po sprawie rozwodowej nie wrócił już do domu, zabrał też garnitur, buty, koszule. Z kolei A. T. potwierdził, co prawda, że wyprowadził się z domu przy ul. J. T. [...] w 2005 roku i od tamtej pory nie był tam ani razu, jednocześnie zaznaczył, że nie wyprowadził się z niego z własnej woli. Został do tego zmuszony przez byłą żonę i najstarszego syna, którzy znęcali się nad nim psychicznie, zabronili używać kuchni, lodówki i telefonu. Ostatecznie w obawie o swoją wolność i życie wyprowadził się z domu, ale zabrał ze sobą tylko dokumenty i złoto, pozostawiając rzeczy osobiste, tj. ubrania i bieliznę. W ocenie Sądu podnoszone przez skarżącego okoliczności nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Po pierwsze z pisma samego skarżącego złożonego do akt administracyjnych w dniu [...] września 2007r. wynika jednoznacznie, iż opuścił on dom po pierwszej rozprawie rozwodowej, za radą swojego adwokata, aby unikać konfliktów z rodziną. Trudno jest, zatem uznać, że został do tego zmuszony przez byłą żonę i najstarszego syna. Tym bardziej, że od momentu opuszczenia domu, jak sam przyznaje, nie był w nim ani razu. Nie podjął też żadnej próby powrotu do domu, o czym mogą świadczyć zeznania skarżącego, w których przyznaje, że "nie wie, czy żona zmieniła zamki w domu". Nie bez znaczenia dla oceny przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu przy ul. T. [...] w S. pozostaje również fakt złożenia przez skarżącego w dniu [...] sierpnia 2007r. do Sądu Rejonowego w W. M. wniosku o zniesienie współwłasności tej nieruchomości przez przyznanie jej w całości na rzecz T. T. ze spłatą pieniężną na rzecz skarżącego. Skarżący składając wniosek tej treści sam, zatem zdecydował, że nie chce dalej mieszkać w ww. lokalu. Powyższe, zdaniem Sądu potwierdza również, jak słusznie zauważył organ II instancji, iż w przekonaniu także skarżącego zerwane zostały w sposób trwały więzy łączące go z byłą żoną mieszkającą wraz z dziećmi w lokalu przy ul. T. [...] w S. Co prawda na rozprawie sądowej w dniu 16 października 2008r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, iż skarżący zmienił swój pierwotny wniosek i żąda aktualnie przyznania mu części domu do zamieszkania, ale w ocenie Sądu modyfikacja tego roszczenia podyktowana była w głównej mierze toczącym się postępowaniem administracyjnym o wymeldowanie. Rozważając przesłankę dobrowolności podkreślić jednocześnie należy, że skarżący po wyprowadzeniu się przez okres ponad 3 lat nie podjął żadnej próby powtórnego w nim zamieszkania, nie skorzystał też z przysługujących mu środków zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania, jak powództwo posesoryjne czy żądanie eksmisji z należnego mu lokalu zajmujących go osób. W trackie postępowania o podział majątku domagał się, co prawda zabezpieczenia jego roszczeń w sprawie poprzez przywrócenie mu posiadania części domu, ale wniosek ten prawomocnym postanowieniem z dnia [...] listopada 2007r. został oddalony. Skarżący nie wykazał też w sposób przewidziany prawem, tj. orzeczeniem właściwego organu, iż został zmuszony do opuszczenia spornego lokalu. Sytuacja ta jest, zatem równoznaczna z dobrowolnym opuszczeniem miejsca stałego pobytu. W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił dostateczną podstawę do przyjęcia, iż skarżący miejsce stałego pobytu przy ul. J. T. [...] w S. opuścił trwale i dobrowolnie, a tym samym do wydania przez Wojewodę P. decyzji o wymeldowaniu A. T. w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ podjął, bowiem wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Rzetelnie zabrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które jest trafne, spójne i logiczne. Wbrew zarzutom skargi, nie ma znaczenia w sprawie o wymeldowanie również fakt, iż skarżący jest współwłaścicielem spornego lokalu. Zameldowanie ma, bowiem charakter jedynie ewidencyjno-porządkowy i odzwierciedla wyłącznie określony stan faktyczny tj. okoliczność stałego lub czasowego przebywania określonej osoby w konkretnym miejscu. Podobnie wymeldowanie ma to tylko znaczenie, iż ewidencjonuje trwałą i dobrowolną zmianę miejsca przebywania oznaczonego podmiotu. Zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie nie wywierają jakichkolwiek skutków w sferze prawnej, w tym w zakresie uprawnień właścicielskich podmiotu, którego dotyczą: ani fakt zameldowania nie powoduje nabycia własności lub szczególnych przywilejów, co do określonego przedmiotu, ani wymeldowanie nie powoduje utraty do niego uprawnień. Tytuł prawny do lokalu stanowi okoliczność zupełnie odrębną, niepozostającą w związku z zameldowaniem lub wymeldowaniem z lokalu (por. wyrok NSA - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 25.06.2002r. II SA/Wr 134/2000). Skoro, zatem ustalono w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżący nie przebywa od ponad trzech lat pod adresem zameldowania na pobyt stały, to brak jest uzasadnienia do dalszego utrzymywania fikcji meldunkowej w tym przedmiocie. Na marginesie należy wyjaśnić, iż obecne wymeldowanie nie zamyka dla skarżącego prawa do ponownego zameldowania na pobyt stały w domu przy ul. J. T. [...] w S. w przypadku faktycznego w nim ponownego zamieszkania (np. w wyniku orzeczenia w sprawie o podział majątku). Z tych powodów zarzuty skargi nie mogły odnieść oczekiwanego skutku i skargę należało oddalić, na mocy art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 19 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).