II SA/Bk 357/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 01 października 2009 r. sprawy ze skargi E.L. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie kary wydalenia ze służby celnej - oddala skargę.- Naczelnik Urzędu Celnego w S. po rozpoznaniu w postępowaniu dyscyplinarnym sprawy skarżącego E.L., orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...].02.2009r. uznał skarżącego młodszego dyspozytora celnego – kontrolera celnego, winnym naruszenia obowiązków służbowych, polegającego na tym, że przez okres miesiąca maj 2008r. skarżący nie stawił się na służbę w komórce, w której wykonywał obowiązki służbowe oraz nie zawiadomił pracodawcy o przyczynie swojej nieobecności. Takie zachowanie stanowiło naruszenie obowiązków służbowych określonych § 1 i 2 Rozporządzenia MIPS z 15.05.1996r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy w związku z § 7 Rozporządzenia MF z 6.04.2000r. w sprawie szczegółowych zasad rozkładu czasu służby funkcjonariuszy celnych, a także § 44 i § 45 regulaminu służby/pracy w Urzędzie Celnym w B. i uregulowaniami rozdziału II ust. 5 pkt 27 indywidualnej karty zakresu obowiązków i uprawnień z dnia 20.04.2006r. Jednocześnie orzeczeniem powyższym wymierzono skarżącemu na podstawie art. 63 ust. 1 pkt 7 ustawy z 24.07.1999r. karę dyscyplinarną wydalenia ze Służby Celnej. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał na następujące ustalenia. Skarżący w okresie od 1.04.2008r. do 30.04.2008r. przebywał na urlopie bezpłatnym. W dniu 30.04.2008r. wpłynęło do Dyrektora Izby Celnej w B. podanie skarżącego o udzielenie urlopu bezpłatnego od 1.05.2008r. do 31.05.2008r. z powodu planowanego dłuższego wyjazdu za granicę. Dyrektor Izby Celnej w B., po zasięgnięciu opinii Naczelnika Urzędu Celnego w B., w dniu 5.05.2008r. odmówił udzielenia wnioskowanego urlopu bezpłatnego. Pismo zawierające odmowną odpowiedź na wniosek doręczone zostało skarżącemu w dniu 8.05.2008r., o czym świadczy podpis strony na potwierdzeniu odbioru. Skarżący w maju 2008r. nie stawił się do pracy. W dniu 21 maja 2008r. złożył podanie o przeniesienie go z dniem 1.06.2008r. do Oddziału Celnego w B. lub innej jednostki organizacyjnej, które nie zostało uwzględnione Wykonywanie obowiązków w dotychczasowym miejscu pracy (w Narewce) skarżący wznowił w czerwcu 2008r. Niestawienie się na służbę przez okres miesiąca oraz niepowiadomienie przełożonego o przyczynie niestawiennictwa, stanowi jednorazowy, ale długotrwały przypadek naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, określonych powołanymi w orzeczeniu przepisami. Skarżący tłumaczył swoje zachowanie błędnym odczytaniem treści pisma przełożonego stanowiącego odpowiedź na wniosek o bezpłatny urlop w maju 2008r., tj. niezauważeniem wyrazu "nie". Tłumaczeniu skarżącego organ dyscyplinarny nie dał wiary zważywszy na jasność pisma oraz nienasuwające zastrzeżeń kwalifikacje strony. Zachowanie skarżącego zostało przez organ dyscyplinarny ocenione w kategoriach rażącego niedbalstwa. Organ stwierdził, że przy odpowiedzialności dyscyplinarnej nie ma znaczenia to, czy działanie funkcjonariusza było zamierzone, czy nie. Jeżeli dochodzi do przewinienia służbowego, wówczas samo naruszenie obowiązków służbowych może skutkować zastosowaniem odpowiedzialności dyscyplinarnej. Ocena wagi naruszenia obowiązku służbowego i dobór adekwatnej do niego kary, należy do organów dyscyplinarnych. Zważywszy na rodzaj i wagę naruszenia obowiązków, okoliczności naruszenia, fakt, że naruszenie obowiązków miało charakter długotrwały oraz mając na uwadze opinię służbową, okoliczność pozostawania w służbie, pobudki działania oraz zachowanie się przed i po popełnieniu czynu, organ dyscyplinarny wymierzył skarżącemu karę dyscyplinarną wydalenia ze służby. W odwołaniu od tego orzeczenia skarżący wniósł o zmianę kary wydalenia ze służby na inną karę dyscyplinarną, mniej dotkliwą w skutkach. Podkreślił długotrwałość służby, swój wiek utrudniający znalezienie pracy, konieczność alimentowania córki oraz konieczność opieki nad chorą matką, a także brak narażenia zakładu pracy na jakiekolwiek straty finansowe, przy jednoczesnym ponoszeniu przez siebie strat finansowych i moralnych. Dyrektor Izby Celnej w B. po rozpatrzeniu tego odwołania orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...].03.2009r. orzekł o utrzymaniu w mocy orzeczenia organu dyscyplinarnego I instancji. Dyrektor Izby Celnej powtórzył za organem I instancji, że nieusprawiedliwiona nieobecność w pracy przez okres 1 – go miesiąca stanowi poważne naruszenie obowiązków służbowych. Sytuacja rodzinna obwinionego nie pozostaje w związku przyczynowo – skutkowym istotnym dla oceny wagi naruszenia obowiązków pracowniczych i doboru adekwatnej w tej sytuacji kary dyscyplinarnej. Brak podjęcia przez obwinionego jakichkolwiek czynności w celu upewnienia się, czy jego wniosek o bezpłatny urlop został zaakceptowany przez przełożonego, jest nacechowany rażącym niedbalstwem, Również sytuacja na rynku pracy i ewentualne trudności ze znalezieniem zatrudnienia nie stanowią okoliczności wpływających na stosowanie kar za przewinienia dyscyplinarne. Organ nie podzielił oceny strony, co do braku narażenia zakładu pracy na straty finansowe. Stwierdził, iż materiał dowodowy wskazuje, że nieobecność strony w pracy powodowała znaczną dezorganizację w pracy komórki organizacyjnej, w której skarżący pełnił służbę. Potwierdza to okoliczność ustalona w toku przesłuchania Kierownika Referatu Szczególnego Nadzoru Podatkowego w Urzędzie Celnym w B., który zeznał, że z uwagi na małą obsadę osobową sekcji SNP OLPP w N., wyrażenie zgody na urlop bezpłatny byłoby niezasadne, gdyż wymagałoby przeniesienia służbowego innego funkcjonariusza do sekcji. Swoim postępowaniem obwiniony "postawił przed faktem dokonanym" swoich przełożonych, uniemożliwiając racjonalne zorganizowanie pracy w komórce. Tym samym spowodował ujemne następstwa dla służby. Za niezasadne, w kontekście wniosku samej strony o urlop bezpłatny, organ uznał zarzut narażenia skarżącego na straty finansowe, jak też nie dopatrzył się narażenia strony przez pracodawcę na straty moralne. Organ odwoławczy zgodził się z organem I instancji, że podstawowym obowiązkiem funkcjonariusza celnego jest świadczenie przez niego pracy w przydzielonym mu miejscu służby. Podejmując pracę w Służbie Celnej funkcjonariusz godzi się na obowiązki i związane z nimi ograniczenia, w tym dyspozycyjność i powinność wykonywania zadań w miejscu i czasie podyktowanym dobrem służby. Jednorazowa, lecz długotrwała nieusprawiedliwiona nieobecność na służbie uzasadnia zastosowanie najsurowszej kary w postaci wydalenia z niej. Podzielając merytoryczną ocenę sprawy i nie dopatrując się nieprawidłowości w procedurze postępowania dyscyplinarnego, organ odwoławczy utrzymał w mocy orzeczenie dyscyplinarne. W wywiedzionej do sądu administracyjnego skardze na powyższe orzeczenie E.L. wniósł o jego uchylenie ze względu – jak ujął - "na rażące naruszenie przepisów prawa z uwagi na rozwiązanie umowy o pracę z datą wsteczną oraz w okresie przebywania na zwolnieniu lekarskim". Zarzucił orzeczeniu dyscyplinarnemu: naruszenie przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 1 kpa, naruszenie art. 32 ust. 1 pkt 1, 2 i 5 oraz 62 ust. 1 ustawy z 24.07.1999r. o Służbie Celnej oraz rażącą niewspółmierność kary, polegającą na wymierzeniu najsurowszej kary bez uwzględnienia okoliczności łagodzących. Dyrektor Izby Celnej w B. wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej, w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa. Na wstępie podnieść należy, iż zadaniem sądu administracyjnego w sprawach związanych z postępowaniem dyscyplinarnym jest sprawdzenie zgodności tego postępowania z obowiązującymi przepisami prawa. Sąd zatem bada czy postępowanie zostało wszczęte i toczyło się zgodnie z przepisami Rozdziału 12 ustawy z dnia 24 lipca 1999r. o Służbie Celnej (tekst jedn. Dz. U. z 2004r., Nr 156, poz. 1641 ze zm.) oraz rozporządzenia ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego i dyscyplinarnego przyspieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz. U. Nr 156, poz. 1520), a także czy zastosowana wobec funkcjonariusza kara mieści się w katalogu kar dyscyplinarnych zawartym w art. 63 ust. 1 ww. ustawy o Służbie Celnej. Stosownie do treści art. 62 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, funkcjonariusze celni ponoszą odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie obowiązków służbowych. W szczególności ich nierzetelne wykonywanie może stanowić podstawę do zastosowania tej odpowiedzialności (art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy). Zgodnie z art. 63 cytowanej ustawy, funkcjonariuszowi celnemu mogą być wymierzane kary dyscyplinarne: 1) upomnienie; 2) nagana; 3) nagana z ostrzeżeniem; 4) przeniesienie na niższe stanowisko lub obniżenie stopnia służbowego; 5) zakaz podwyższania stopnia służbowego przez 2 lata; 6) zakaz zajmowania stanowisk kierowniczych przez 2 lata; 7) wydalenie ze Służby Celnej. Powyższa gradacja kar jest swego rodzaju stopniowaniem środków, jakie mogą być zastosowane w konkretnej sprawie. Ustawodawca nie określił jednak, jakiemu przewinieniu służbowemu odpowiada każdy z nich. Pozostawił to do uznania właściwego organu. Warunkiem zastosowania powyższych przepisów jest jednoznaczne ustalenie faktu naruszenia przez funkcjonariusza celnego ciążących na nim obowiązków. Ustalenie to musi być konkretne, tzn. wskazywać na czas, miejsce i sposób naruszenia obowiązków przez funkcjonariusza celnego. W żadnym wypadku przesłanką zastosowania art. 62 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej nie może być przypuszczenie czy prawdopodobieństwo naruszenia przez funkcjonariusza jego obowiązków, przy równoczesnym braku konkretnych ustaleń w tym zakresie (vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 maja 2006r., II SA/Wa 549/06, Lex nr 257171, wyrok WSA w Opolu z dnia 9 marca 2006r., II SA/Op 223/05, niepubl.). Ocena wagi naruszenia obowiązku służbowego i dobór adekwatnej do niego kary należy do organów dyscyplinarnych. Sąd Administracyjny nie ma prawnych możliwości do ingerowania w kwestie wymiaru kary. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych sprowadza się w istocie do oceny, czy organ rozstrzygający badał sprawę w zakresie dyrektyw ustawowych, jak również, czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy w danej sprawie. Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie wskazuje na popełnienie przez obwinionego E.L. zarzucanego mu czynu. Dowodzą temu m.in. okoliczności niesporne – jego nieobecność w pracy w miesiącu maju 2008r., a nadto wyjaśnienia złożone w dniu 9 czerwca 2008r. przyznające, że był błędnie przekonany o udzieleniu przez przełożonego urlopu bezpłatnego na maj 2008r. Zmylił go tekst pisma z dnia 5 maja 2008r. informującego o negatywnym ustosunkowaniu się Dyrektora Izby Celnej w B. do jego wniosku o przedłużenie urlopu bezpłatnego. Skarżący – jak wyjaśniał - nie dostrzegł wyrazu "nie", przez co błędnie zinterpretował akceptację przełożonego na prośbę o dalszy urlop. W okolicznościach przedmiotowej sprawy brak jest także podstaw do kwestionowania pozostałych ustaleń. Zgodnie z ewidencją przydziału zadań służbowych skarżący miał w miesiącu maju 2008r. wykonywać czynności służbowe z zakresu kontroli w Sekcji Stałego Nadzoru Podatkowego "Operator Logistyczny Paliw Płynnych" w N., których to czynności nie wykonał, bez jakiegokolwiek poinformowania osób przełożonych o przyczynach niestawienia się na służbie. Z lektury akt wynika bezspornie, że skarżący otrzymał pismo Dyrektora Izby Celnej informujące o nieudzieleniu urlopu bezpłatnego w maju 2008r., czego dowodem jest jego podpis na zwrotnym potwierdzeniu odbioru korespondencji (k. 7 akt adm.). Okoliczności niestawienia się na służbie podane przez E.L., organ przeanalizował w postępowaniu wyjaśniającym umożliwiając obwinionemu złożenie wyjaśnień w sprawie i zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, przydzielając mu także obrońcę z urzędu. Prawidłowo organy obu instancji przyjęły, że E.L. jako funkcjonariusz celny podlega regulacjom zawartym w ustawie o Służbie Celnej i jej przepisów wykonawczych. Zgodnie z § 7 rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 6 kwietnia 2000r. sprawie szczegółowych zasad ustalania rozkładu czasu służby funkcjonariuszy celnych (Dz. U. Nr 29, poz. 363) w zakresie usprawiedliwiania nieobecności w służbie oraz udzielania zwolnień od służby, przepisy prawa pracy stosuje się odpowiednio. Terminy i sposób powiadamiania pracodawcy o przyczynie i przewidywanym okresie nieobecności w pracy został określony w przepisie § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 15 maja 1996r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielaniu pracownikom zwolnień od pracy (Dz. U. Nr 60, poz. 281 ze zm.), zgodnie z którym pracownik powinien uprzedzić pracodawcę o przyczynie i przewidywanym okresie nieobecności w pracy (ust. 1), i zobowiązany jest niezwłocznie zawiadomić pracodawcę o przyczynie swojej nieobecności i przewidywanym okresie jej trwania, nie później jednak niż w drugim dniu nieobecności w pracy (ust. 2). Zgodnie z art. 32 ustawy o Służbie Celnej funkcjonariusz jest obowiązany rzetelnie i bezstronnie, sprawnie i terminowo wykonywać powierzone zadania, zaś za naruszenie obowiązków służbowych ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną. W ocenie Sądu, organy obu instancji prawidłowo oceniły dowody i słusznie przyjęły, że skarżący dopuścił się naruszenia obowiązków służbowych. Postawione zarzuty, w sposób nie budzący wątpliwości, wskazują na konieczność zastosowania środka dyscyplinarnego. Formułowany przez skarżącego zarzut naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 kpa nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem nie można zgodzić się ze skarżącym, że w trakcie prowadzonego postępowania dyscyplinarnego został on pozbawiony możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi materiałami i dowodami. Ponadto zarzut naruszenia w sprawie ww. przepisów jest pozbawiony podstaw, albowiem przepisy te nie znajdują w sprawie zastosowania. Zgodnie z art. 79 cyt. ustawy o Służbie Celnej, w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy celnych stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, a te nie zostały w sprawie naruszone. Przy okazji wypada zauważyć, że organy obu instancji w wyczerpujący sposób zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy, a uzasadnienia obu orzeczeń są obszerne, wyczerpujące i odnoszą się do okoliczności przemawiających zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść skarżącego. Zaskarżone akty organów obu instancji posiadają rzetelne uzasadnienia, z których wyczytać można zarówno faktyczne jak prawne podstawy wydania takiego, a nie innego orzeczenia w sprawie. Zaskarżone orzeczenie Dyrektora Izby Celnej w B. jak i orzeczenie Naczelnika Urzędu Celnego w S. w przedmiocie nałożenia na funkcjonariusza celnego kary dyscyplinarnej w postaci wydalenia ze służby zawierają w sobie wszystkie elementy orzeczenia dyscyplinarnego zawarte w § 11 ust. 1 -3 ww. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 sierpnia 2003r. Są też prawidłowe pod względem merytorycznym. Nie można również odnieść się pozytywnie do zarzutu skarżącego w kwestii rażącej niewspółmierności kary w stosunku do przewinienia. Przy odpowiedzialności dyscyplinarnej nie ma znaczenia to, czy działanie lub zaniechanie konkretnej osoby było zamierzone czy też nie. Jeśli dochodzi do przewinienia służbowego, wówczas samo naruszenie obowiązków służbowych może skutkować zastosowaniem tej odpowiedzialności. Dla przypomnienia, wskazać jeszcze raz należy, że Sąd Administracyjny nie może wnikać merytorycznie w wymiar nałożonej przez organ dyscyplinarny kary, o ile zachowane zostały reguły prawne zawarte w przepisach szczególnych dotyczących prowadzenia postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy celnych. Z lektury akt administracyjnych Sąd nie zauważył dowolności organów w powyższym zakresie, albowiem zastosowana wobec skarżącego kara, choć najsurowsza z możliwych, to mieści się w katalogu kar z art. 63 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej. Organy celne mając możliwość nałożenia kary wydalenia ze służby, skorzystały z niej w sposób dozwolony prawem, przez co nie można im postawić zarzutu naruszenia prawa w tym względzie. W ocenie Sądu, niezasadny jest też zarzut skargi, odnośnie zwolnienia z pracy E.L. z datą wsteczną. W sprawach dotyczących wydalenia ze służby na podstawie orzeczenie dyscyplinarnego nie mają zastosowania przepisy Kodeksu pracy w przedmiocie okresów, w ciągu których nie można pracownika zwolnić z pracy. Orzeczenie dyscyplinarne pierwszoinstancyjne zapadło w stosunku do skarżącego w dniu [...] lutego 2009r. i zostało mu doręczone 4 lutego 2009r. (k. 170 akt adm.). Orzeczenie organu odwoławczego z dnia [...] marca 2009r. zostało doręczone ze skutkiem na dzień 18 marca 2009r. (tzw. doręczenie zastępcze - art. 79 ustawy o Służbie Celnej w zw. z art. 133 kpk). Nie ma przy tym znaczenia, że skarżący przebywał wówczas na zwolnieniu lekarskim, albowiem doręczenie orzeczenia dyscyplinarnego nie jest równoznaczne z doręczeniem wypowiedzenia umowy o pracę w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. W grę wchodzą tu reguły kodeksu postępowania karnego (art. 133), zgodnie z którymi doręczenie pisma należy uznać za dokonane w dniu jego odebrania, a gdy adresat pisma nie podjął - w ostatnim dniu wskazanego w ustawie terminu, w którym należało pismo odebrać (vide: SN: VI KZP 60/70, OSNKW 1971, nr 2, poz. 16; V KRN 230/71, OSPiKA 1972, z. 3, poz. 55; V KKN 358/02, LEX nr 50993, glosa aprobująca, S. Stachowiak, Prok. i Pr. 2001, nr 10, s. 103). Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.