II SA/Bk 36/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 marca 2012 r. sprzeciwu S. F. Z. w B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 lutego 2012 r. odmawiającego przyznania S. prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi S. F. Z. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. S. F. Z. w B. (powoływane dalej jako: S.) wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. S. działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, nie jest nastawione na osiąganie zysków, działa dla dobra publicznego oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Za rok 2006 strata finansowa z działalności Stowarzyszenia wyniosła 1.085,71 zł, w 2007 r. - 10.178,47 zł, w 2008 r. – 6.296,18 zł, natomiast w 2009 r. wynik finansowy stowarzyszenia zamknął się stratą w wysokości 1.557,12 zł. Stowarzyszenie nie ma środków finansowych na koncie bankowym od około trzech miesięcy. Konto to zostało zablokowane tytułem prowadzonej egzekucji komorniczej kwoty 20.000 – 30.000 zł. Wnioskodawca wykazał również, iż nie zatrudnia ani nie wynagradza żadnej osoby, członkowie Stowarzyszenia nie otrzymują żadnych świadczeń, wszystkie prace wykonywane są nieodpłatnie w ramach wolontariatu. S. nie ponosi wydatków związanych z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi, podatkami od osób fizycznych, obecnie także z powodu braku środków nie ponosi wydatków związanych z wynajęciem pomieszczenia, energią elektryczną i tym podobnych opłat eksploatacyjnych - korzysta z pomieszczeń użyczonych bezpłatnie do spotkań i przechowywania dokumentów, telefon S. z powodu zaległości na kwotę około 300 zł został odłączony. Przejściowy fakt obecności pewnych sum pieniężnych na koncie wynikał z opóźnienia rozliczenia zobowiązań i zadłużenia. Poniesiona strata to nieopłacone faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia. Strona skarżąca nie ma możliwości pokrycia narastającego zadłużenia, gdyż dochody i składki członkowskie są od niego niższe. S. nie ma również możliwości (z powodu braku środków finansowych) wysyłania korespondencji pocztowej w wyznaczonych terminach (k. 19; k. 67; k. 70; k. 71 – 75; k. 91; k. 120). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 22 grudnia 2011 r. (k. 105) pełnomocnik S. oświadczył, że z powodu zablokowania rachunków bankowych i braku środków finansowych nie jest w stanie nadesłać wymaganych wyciągów z rachunku bankowego. Strona skarżąca nie posiada na koncie żadnych środków finansowych. Dochody i składki członkowskie są niższe od zadłużenia S. Zgodnie z przepisami prawa bilans za 2011 r. S. może przedstawić w marcu 2012 r. W pozostałym zakresie strona skarżąca powtórzyła informacje zawarte w uprzednio złożonych wnioskach o przyznanie prawa pomocy (k. 110 - 117), dołączając do akt sprawy jedynie sprawozdanie finansowe za 2010 r. (k. 121). W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z 21 lutego 2012 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podał, że przedmiotowy wniosek nie mógł być pozytywnie rozpatrzony w związku nienadesłaniem wymaganych wyciągów z kont bankowych i aktualnych dokumentów dotyczących zadłużenia z tytułu prowadzonych egzekucji komorniczych, co skutkowało brakiem możliwości potwierdzenia oświadczenia strony zarówno w zakresie posiadanych środków finansowych jak i wysokości zadłużenia, a w konsekwencji uniemożliwiło pełną ocenę sytuacji majątkowej strony skarżącej. Sprzeciw od tego postanowienia wywiodło S. W uzasadnieniu nie wskazano żadnych nowych okoliczności mogących mieć wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd. Przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach podmiotów charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W ocenie Sądu S. nie wykazało w sposób rzetelny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze złożonych oświadczeń wynika, że S. obecnie nie ma na koncie bankowym zgromadzonych środków finansowych. Za rok 2006 strata finansowa z działalności strony skarżącej wyniosła 1.085,71 zł, w 2007 r. - 10.178,47 zł, w 2008 r. – 6296,18 zł, natomiast w 2009 r. wyniosła 1.557,12 zł, zaś w 2010 r. 30.907,01 zł. Z rachunku zysków i strat za 2010 rok wynika, iż przychody z działalności statutowej wyniosły 16.761 zł, zaś składki brutto 0 zł. S. F. Z. w B. nie posiada majątku, jest zadłużone z tytułu egzekucji komorniczych na kwotę 20.000- 30.000 zł. Nadto S. podnosi, że jest organizacją pożytku publicznego, działa dla dobra publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej. W pierwszej kolejności podać należy, że analiza oświadczeń składanych przez S. prowadzi do wniosku, że strona nie podaje rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji. O takiej postawie skarżącego S. świadczy fakt nieprzedłożenia dokumentacji świadczącej o jego aktualnej sytuacji majątkowej. W konsekwencji uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto bilans i rachunek zysków i strat za 2010 r. , sporządzony przez pełnomocnika S., nie zostały zatwierdzone przez stosowne organy, a zatem nie mają waloru dokumentu urzędowego. Podkreślenia wymaga, iż Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 września 2008 roku w sprawie sygn. akt II OZ 903/08 wskazał, iż "stowarzyszenie (...) nie przedstawiając żądanych przez Sąd dokumentów i oświadczeń nie wykazało, aby było uprawnione do skorzystania z prawa pomocy. Skoro Sąd, uprawniony na podstawie art. 255 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznał złożone oświadczenia za niepełne, niepozwalające rzetelnie ocenić sytuacji majątkowej skarżącego, to bez przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów potwierdzających sytuację S. przyznanie prawa pomocy było rzeczywiście niemożliwe" (analogicznie NSA w postanowieniu z dnia 29 października 2009 r. sygn. akt II OZ 934/09 oraz w postanowieniu z dnia 2 lutego 2010 r. sygn. akt II OZ 41/10). Należy tez wskazać, iż S., prowadząc statutową działalność, powinno liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział za celowy oraz mieć przygotowane odpowiednie środki finansowe (postanowienie NSA z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1284/11). Końcowo wyjaśnić trzeba, że to, iż S. jest organizacją pożytku publicznego, działa dla dobra publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej nie stanowi podstawy do przyznania mu prawa pomocy. Stanowisko to potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, który stwierdził, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres, której wchodzą również spory sądowe (postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r. II OZ 317/06 i podobnie postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2006 r. II OZ 588/06 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo pod red. Bogusława Dautera, str. 438, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2007). Stowarzyszenie nie może przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.