II SA/Bk 459/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce i umorzenia postępowania przed organem I instancji p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. J. N. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (k. 15). Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z powodu trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Poza tym skarżący mieszka poza miastem, co wiąże się z ponoszeniem dodatkowych kosztów. Źródło utrzymania jego rodziny stanowi jego wynagrodzenie w wysokości 3.000 zł oraz dochód z własnej działalności gospodarczej oraz dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę oraz jej wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.000 zł. Łączny dochód rodziny pozwala – zdaniem skarżącego - wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych jego rodziny, w tym pokrycie kredytu zaciągniętego na 20 lat. W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi dom w N. K. o powierzchni [...] m2, mieszkanie o powierzchni [...] m2, nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha oraz samochód osobowy [...]-letni [...] (w leasingu na potrzeby działalności gospodarczej). Ponadto skarżący podkreślił, iż w tym roku przebywał na zwolnieniu lekarskim i musi zbierać środki finansowe na zabiegi i rekonwalescencję. Wnioskodawca dodatkowo wskazał, iż miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem jego rodziny przedstawiają się następująco: energia elektryczna – 200 zł, wywóz nieczystości płynnych – 180 zł dwa razy miesięcznie, wywóz nieczystości stałych – 40 zł, zakup oleju napędowego grzewczego – 3.000 zł kwartalnie (1.000 zł m-cznie), podatek od nieruchomości - 267 zł (22,33 zł m-cznie), telefon, Internet – 300 zł oraz zakup żywności, środków czystości, odzieży – około 1.000 zł. Dodatkowo skarżący płaci kredyt w [...] z ratą 444,22 CHF (około 1.500 zł) oraz ponosi koszty utrzymania dzieci: wyżywienie – 500 zł miesięcznie oraz ubrania i inne przedmioty – około 500 zł (k. 15-17). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego J. N. oświadczył, iż nie prowadzi żadnej działalności rolniczej i nie pobiera dopłat, gdyż grunty rolne zostały nieodpłatnie wydzierżawione. Ponadto aktualnie nie ma dochodów z mieszkania. Koszty utrzymania mieszkania wynosi 700 zł, natomiast domu około 2.000 – 3.000 zł, w zależności od pory roku. Wnioskodawca wskazał także, iż jego działalność gospodarcza polega na sprzedaży artykułów mleczarskich, ale nie uzyskuje z tego aktualnie żadnych dochodów (k. 22). Do akt sprawy J. N. dołączył: kserokopię zeznań podatkowych (k. 23-30) oraz kserokopię raportu miesięcznego osoby ubezpieczonej (k. 31). Końcowo wnioskodawca wskazał, iż nie jest w stanie dostarczyć innych żądanych dokumentów wskazanych w wezwaniu referendarza (k. 22). Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 j.t.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna J. N. uzasadnia tezę, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 100 zł (k. 9 wpis od skargi). W złożonych oświadczeniach wnioskodawca wykazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką oraz dwójką małoletnich dzieci. Źródłem utrzymania ich czteroosobowej rodziny aktualnie pozostaje głównie dochód uzyskiwany z wynagrodzeń za pracę i działalności gospodarczych obu małżonków w łącznej wysokości 6.000 zł (k. 17), przy czym wnioskodawca poza swoim rocznym zeznanie podatkowym nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wysokość posiadanych dochodów przez współmałżonkę. Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza w zakresie sprzedaży artykułów mlecznych w ostatnim okresie nie przyniosła żadnego dochodu. Wnioskodawca zaakcentował, iż uzyskiwane przez jego rodzinę dochody w całości przeznaczane są na bieżące utrzymanie, w tym koszty leczenia i utrzymania dzieci oraz domu znajdującego się za miastem. Do akt sprawy skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki i ich wysokość, a także m.in. dokumentów potwierdzających dochody żony i wyciągów z rachunków bankowych. W skład majątku wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni [...] m2 mieszkanie o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha (k. 16). Poza tym skarżący posiada [...]letni samochód osobowy w leasingu na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej. Podkreślić w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącego oraz przedłożonych do akt dokumentów należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa J. N. budzi uzasadnione wątpliwości, co do jej zgodności ze stanem faktycznym. J. N. przedłożył wprawdzie dokumenty potwierdzające niskie dochody w roku poprzednim z działalności gospodarczej. Niemniej jednak uzyskiwane przez rodzinę skarżącego dochody, co do zasady wystarczają na pokrycie bieżących wydatków rodziny. Skarżący nie wykazał bowiem, aby posiadał jakieś zadłużenie, czy też zaległości w opłacaniu bieżących płatności dotyczących zarówno utrzymania rodziny i domu oraz prowadzenia działalności gospodarczej. Zaakcentować bowiem należy, iż aktualnie rodzina skarżącego utrzymuje się z dochodu brutto w wysokości 6.000 zł,. Natomiast wydatki rodziny skarżącego wraz z ze spłatą zaciągniętego kredytu oraz kosztami utrzymania mieszkania zamykają się kwotą 6.122,33 zł (k. 16,22). W tych okolicznościach niewątpliwie należy wskazać, iż skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe okoliczności prowadzą również do wniosku, iż J. N. bądź to nie wskazał rzeczywistych kwot osiąganych przez jego rodzinę dochodów czy ponoszonych wydatków, bądź posiadane środki przeznacza na cele, którym nie sposób przyznać pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami postępowania sądowego. Przedstawione zatem okoliczności odnośnie dochodów skarżącego oraz jego wydatków przeczą zasadom logiki i życiowego doświadczenia (podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 240/09, postanowieniu z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II OZ 952/08 i postanowieniu z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 272/08). Dodatkowo należy podnieść, iż w podobnym stanie faktycznym Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż oświadczenia skarżącego w zakresie posiadanych dochodów są niewiarygodne, a tym samym skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe (sygn. akt II OZ 614/11, postanowienie z dnia 12 lipca 2011 r. opublikowane w bazie https://cbois.nsa.gov.pl). Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, którego rodzina ma stałe źródło utrzymania oraz majątek. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Powyższe okoliczności, a w szczególności niewiarygodne oświadczenia przede wszystkim w zakresie wysokości osiąganego dochodu w kontekście ponoszonych wydatków oraz posiadanie majątku nie pozwalają na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.