II SA/Bk 537/11

II SA/Bk 537/11 P O S T A N O W I E N I E Dnia 10 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2011 r. w Białymstoku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. "E. B." w B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 września 2011 r. odmawiającego S. "E. B." w B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. "E. B." w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych S. "E. B." w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 72). Wskazało, że jego majątek pochodzi wyłącznie ze składek członkowskich i na datę złożenia wniosku nie posiada ono żadnych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych ani kosztów ustanowienia radcy prawnego. Dostępne środki zostały wydatkowane na współorganizację konferencji dotyczącej gospodarki odpadami. Prezes organizacji oświadczył, że w 2010 r. uzyskała ona zysk 802, 39 zł, a na dzień składania wniosku na koncie bankowym posiada kwotę 4, 80 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o bardziej szczegółowe scharakteryzowanie sytuacji majątkowej S. wyjaśniło, że posiada 13 członków, miesięczna wysokość składki członkowskiej wynosi 5 zł, z tym że w 2010r. zostały opłacone składki już za 2011 r., w związku z czym wpływy z tego tytułu wyniosły: 30 zł w maju 2011 r., 165 zł w sierpniu 2011 r. Pozwoliło to na pokrycie bieżących wydatków. Stan kasy na dzień 31.08.2011 r. wynosił 1,21 zł, a rachunku bankowego – 4, 80 zł. W okresie od 01.06.2011 r. do 31.08.2011 r. poniesiono koszty w wysokości 191, 65 zł, w tym na korespondencję – 67, 95 zł oraz zakup papieru – 123, 70 zł. Strona przedłożyła wyciąg z rachunku bankowego za miesiące czerwiec - sierpień 2011 r., potwierdzenia pocztowe i faktury, bilans S. na dzień 31.12.2010 r., rachunek wyników za 2010 r., informację dodatkową do bilansu za 2010 r., zeznanie podatkowe za 2010 r. Postanowieniem z 29.09.2011 r. referendarz tutejszego sądu odmówił skarżącemu S. przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podkreślając, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na skarżącym. Powyższe rozstrzygnięcie referendarz podjął ustalając wpływy za okres maj – sierpień 2011 r. na poziomie 195 zł, wydatki w tym okresie w wysokości 191,65 zł, dodatni wynik finansowy za rok 2010 (802, 39 zł, w tym 510 zł środki pieniężne w banku oraz 292,39 zł środki pieniężne w kasie), przychód w 2010 r. wynoszący 1.395 zł z tytułu składek członkowskich, brak w posiadaniu S. środków trwałych i uzyskiwanie zysków wyłącznie ze składek członkowskich (13 członków po 5 zł miesięcznie) przeznaczonych na realizację celów statutowych, stan konta na dzień 31.08.2011 r. - 4, 80 zł i stan kasy – 1, 21 zł. Referendarz argumentował przede wszystkim, że S. nie może przerzucać kosztów swojej działalności na Skarb Państwa, ale powinno wygospodarować własne środki finansowe oraz majątek, co może uczynić poprzez zwiększenie liczby członków lub przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie rejestrowe, które może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, prowadzenie działalności gospodarczej dla uzyskania środków finansowych na działalność statutową. Przyznał, że może zaistnieć sytuacja, w której z przyczyn niezależnych S. nie będzie w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie – okoliczności te nie zostały jednak, zdaniem referendarza, wykazane w sprawie niniejszej. Nadto skarżący w sierpniu 2011 r. (okres pokrywający się z datą uzyskania wezwania do uiszczenia wpisu, k. 69) dysponował kwotą 165 zł, która mogłaby choć częściowo być przeznaczona na pokrycie kosztów sądowych w sprawie niniejszej. Argumentował, że z akt nie wynika, by S. podejmowało starania o pozyskanie dodatkowych środków finansowych w sytuacji, gdy powinno przewidzieć, że inicjowanie postępowań sadowoadministracyjnych wiązać się będzie z ponoszeniem kosztów. Od powyższego postanowienia wpłynęły dwa identyczne w swej treści sprzeciwy: podpisany przez radcę prawnego umocowanego do reprezentowania S. (k. 119, sprzeciw z 26.10.2011 r.) i podpisany przez prezesa S. (k. 122, sprzeciw z 27.10.2011 r. ). W obydwu sprzeciwach wskazano, że inicjowanie postępowań przed sądem administracyjnym nie jest statutowym celem S., a do złożenia skargi w niniejszej sprawie zostało zmuszone okolicznościami. Zatem nie jest zawiniony przez organizację brak środków finansowych na ten cel i niemożność ich zgromadzenia. Wskazano, że dostępne środki w postaci składek członkowskich zostały wyegzekwowane od członków i w przeważającej części zużyte na wykonanie kilkudziesięciu odpisów skargi, co było jednym z warunków jej merytorycznego rozpoznania. Zdaniem skarżącego odmowa przyznania prawa pomocy świadczy o nierównym traktowaniu stron postępowania, bowiem Miasto B. czy Kolegium jako strona przeciwna w sprawie są finansowane ze środków publicznych, podczas gdy S. skorzystania z tej możliwości się odmawia. Oceniono jako bezpodstawne stwierdzenie referendarza o możliwości przekształcenia struktury S. celem zgromadzenia większej ilości środków finansowych, gdyż miałoby to charakter nieuzasadniony intencją jego powołania i realizowanymi do tej pory celami, a uzasadniony wyłącznie na użytek postępowania sądowoadministracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek podlega oddaleniu. W postępowaniu wpadkowym o przyznanie prawa pomocy wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego powoduje ten skutek, że kwestionowane postanowienie traci moc, a wniosek podlega rozpoznaniu przez sąd od początku w jego całokształcie. Żądanie strony dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych (opłat i wydatków), zatem chodzi o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. s., które jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane gdy wykaże ono, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oznacza to, że to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa ciężar wykazania braku możliwości w powyżej wskazanym zakresie. To on ma za pomocą przedłożonego przez siebie materiału dowodowego przekonać sąd, że znajduje się w trudnej, wyjątkowej sytuacji finansowej, materialnej i nie jest w stanie pokryć wymienionych wyżej kosztów. Te zasady wynikają z obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady odpłatności. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega uznaniowej ocenie sądu. W sprawie niniejszej wnioskodawca nie przedstawił dowodów, które przekonałyby sąd do udzielenia żądanego zwolnienia. Analiza przedłożonych dokumentów pozwala na ustalenie, że S. utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich (13 członków po 5 zł, co daje 65 zł miesięcznie). Taki sposób jego finansowania wynika z § 9 Regulaminu S. z 10.11.2009 r. (k. 78). W 2010 r. z tego tytułu zebrało 1.390 zł, co po potrąceniu kosztów dało wynik finansowy dodatni wielkości 802 zł. Zebrane w 2010 r. składki, w skład których wchodzą również składki opłacone z góry za I kwartał 2011 r., jak również pozostałe środki finansowe zostały spożytkowane na: współorganizację konferencji dotyczącej gospodarki odpadami (k. 73), korespondencję i zakup papieru (k. 83). W konsekwencji na dzień 31.08.2011 r. na kocie S. pozostawała kwota zaledwie 4, 80 zł, a w kasie zaledwie 1,21 zł. Natomiast celami S., określonymi w załączonym Regulaminie (jak słusznie zauważono, organizacja nie posiada statutu), są (według § 5 Regulaminu): podejmowanie działań umożliwiających zachowanie lub przywracanie równowagi przyrodniczej, [...] działań na rzecz zachowania lokalnego krajobrazu w stanie nienaruszonym [...] oraz działań na rzecz przywracania elementów przyrodniczych do stanu właściwego. Środkami działania S. są w szczególności: organizowanie i udział w akcjach społecznych mających na celu ochronę środowiska, udział w postępowaniach administracyjnych w celu zapewnienia ochrony środowiska, organizowanie spotkań, szkoleń mających na celu propagowanie ochrony środowiska naturalnego. Tak szeroko zadeklarowane w Regulaminie cele S., włącznie z "udziałem w postępowaniach administracyjnych" sprawiają, że nie zasługują na uwzględnienie argumenty sprzeciwu o niemożności przewidzenia udziału organizacji w postępowaniu sądowoadministracyjnym i niemożności zgromadzenia na ten cel środków. Jeżeli organizacja jako swój regulaminowy cel wskazuje również udział w procedurze administracyjnej, to założyć należy, kierując się zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że powinna przewidzieć wystąpienie związanych z tym udziałem kosztów, nie wykluczając również kosztów sądowych. Trudno bowiem przyjąć, że S. ograniczyło swoją działalność wyłącznie do pewnego etapu postępowania administracyjnego i z góry wykluczyło możliwość występowania przed sądem. Takie założenie byłoby wbrew logice tworzenia S. Oznaczałoby to bowiem, że już z góry wyłącza ono możliwość działania skutecznego. Dlatego trudno przyjąć, jak argumentuje się w sprzeciwie, iż do udziału w postępowaniu sądowym organizacja została "zmuszona okolicznościami, za które nie ponosi odpowiedzialności". Tym bardziej, że złożenie skargi do sądu administracyjnego nie jest obowiązkiem, a jest wynikiem samodzielnej decyzji podmiotu skarżącego. Jeśli zatem S. zdecydowało się na udział w przedmiotowym postępowaniu środowiskowym na etapie administracyjnym, to – jeszcze raz należy podkreślić - wbrew logice byłoby założenie, że z góry wyłączyło udział w postępowaniu sądowym i nie powinno brać pod uwagę kosztów, jakie mogą powstać w związku z wniesieniem skargi. Szeroko zakreślony przedmiot działalności S. nakazywałby zatem Zastanowienie się nad adekwatnością ustalonego sposobu finansowania (wyłącznie ze składek) lub wysokości udziału finansowego członków w tej organizacji (zaledwie po 5 zł miesięcznie), skoro okazuje się, że te przychody nie zapewniają skutecznej realizacji jego celów poprzez udział w procedurze sądowoadministracyjnej. Również okoliczność, że skarżący nie prowadzi działalności przynoszącej dochód, nie oznacza jeszcze uprzywilejowanej pozycji w uzyskaniu zwolnienia od kosztów sądowych. Prawo pomocy powinno bowiem być przyznawane podmiotom, które z przyczyn od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić koniecznych środków na prowadzenie postępowania sądowego, a nie podmiotom, które nie podejmują żadnych dodatkowych starań o ich pozyskanie. Nie wynika natomiast z akt, by S. podjęło jakiekolwiek działania aby zgromadzić inne niż składki członkowskie środki finansowe na realizację swej działalności, w zakresie której (wobec treści § 5 ust. 2 Regulaminu) należało uwzględnić także postępowanie przed sądem administracyjnym. W takiej sytuacji kilkuzłotowy stan konta bankowego lub kasy organizacji, a nawet ewentualne ujemne jej saldo finansowe, nie stanowi wystarczającej przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych (vide postanowienia NSA z 11.05.2011 r., I OZ 322/11 i z 29.03.2011 r. I OZ 191/11, postanowienie WSA w Warszawie z 21.07.2010 r., I SO/Wa 19/10, postanowienie NSA z 05.08.2010 r., II OZ 752/10 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie jest również uprawniony zarzut naruszenia zasady równości wobec prawa przez odmowę przyznania prawa pomocy, mimo że, jak wskazano, strona przeciwna (organ) jest finansowany ze środków publicznych. Zachowaniu finansowej równowagi stron postępowania sądowoadministracyjnego sprzyja zwolnienie ustawowe zawarte w art. 239 p.p.s.a. Zatem sam ustawodawca zadbał, by pewne kategorie spraw lub pewne kategorie osób nie były już przy wszczynaniu postępowania sądowego dyskryminowane ze względu na status materialny. Jeśli takiego uprzywilejowania nie udzielił stowarzyszeniom non profit – oznacza to, że spoczywa na nich obowiązek wykazania przesłanek do uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Zatem argument o finansowej nierówności stron nie mógł mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia o prawie pomocy w rozpoznawanym przypadku. Reasumując wskazać trzeba, że wniosek S. o uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych podlegał regułom dowodowym, którym wnioskodawca w ocenie sądu nie sprostał. Nie wykazał bowiem, że z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie sprawy sprowadzają się do kwoty 200 zł. Zdaniem sądu analiza akt wskazuje, że przyczyny te leżą po stronie wnioskodawcy i polegają na braku aktywności w zorganizowaniu środków finansowych na realizację celów zakreślonych w regulaminie, w tym na udział jako strona w postępowaniach administracyjnych i sądowych. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.