II SA/Bk 577/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.),, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 października 2010 r. sprawy ze skargi L. D. i M. D. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Wojewoda P. zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2010r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] maja 2010r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania L. D. wraz z pełnoletnim synem M. D. i niepełnoletnimi: M. D. i E. D. z pobytu stałego przy ul. K. P. [...] m [...] w B. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne i prawne: G. D. pismem z dnia 12 listopada 2009r. wniósł o wymeldowanie z pobytu stałego w lokalu przy ul. K. P. [...] m [...] w B. byłej żony: L. D. oraz dzieci: M., E. i M. D. Uzasadniając powyższy wniosek podał, że to on jest właścicielem mieszkania, a była żona wyprowadziła się z niego w dniu 9 maja 2009r. zabierając ze sobą: lodówkę, 2 telewizory, maszynę do szycia, pościel, ręczniki sprzęt gospodarstwa domowego (garnki, talerze). Po wszczęciu postępowania administracyjnego organ ewidencyjny I instancji ustalił, że związek małżeński L. i G. D. został rozwiązany wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] kwietnia 2009r. (sygn. alt I[...]), a wcześniej w stosunku do w/w osób orzeczona była separacja (wyrok Sądu Okręgowego w B. z dnia [...] stycznia 2002r. sygn. akt [...]). Przesłuchana w dniu 2 grudnia 2009 r. w charakterze strony L. D. podała, że były mąż ma ograniczoną władzę rodzicielską na dziećmi E. i M. Potwierdziła, że z mieszkania przy ul. P. [...] wyprowadziła się w dniu 9 maja 2009r. z obawy przed byłym mężem, który w tym czasie odbywał karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w H. za znęcanie się fizyczne i psychiczne, za groźby karalne i molestowanie córki. Decyzja o opuszczeniu spornego lokalu związana była również z zachowaniem pełnoletnich synów: K. i Ł., którzy nadużywali alkoholu i grozili jej nożem. Dodatkowo wyjaśniła, że z przedmiotowego mieszkania zabrała tylko najbardziej niezbędne rzeczy, które nabyła w trakcie separacji. Stwierdziła jednocześnie, że nie opuściła spornego lokalu dobrowolnie, ale została do tego zmuszona i oświadczyła, że nie będzie mieszkać w spornym lokalu, ale nie zamierza się z niego wymeldować. Z wyjaśnień samego wnioskodawcy wynikało natomiast, że mieszkanie przy ul. P. otrzymał jako lokal służbowy, a w lutym 2007r. wykupił je na własność. Potwierdził, że od 20 listopada 2008r. do 26 września 2009r. przybywał w Areszcie Śledczym w H. i w tym czasie w spornym lokalu mieszkała L. D. wraz z dziećmi: M., E., M., K. i Ł. Oświadczył, że jak wyszedł na wolność, to w mieszkaniu nie było już byłej żony, która wraz z dziećmi: M., E. i M. wyprowadziła się do konkubenta, zabierając, ze sobą wszystkie rzeczy. Stwierdził, że wyprowadzka żony miała jak najbardziej charakter dobrowolny, albowiem chciała mieszkać z konkubentem, a nie było to możliwe w należącym do mnie – mieszkaniu. W toku postępowania przed organem I instancji przesłuchano w charakterze świadka K. D. (syna G. i L. D.), który oświadczył, że matka wraz z E., M. i M. opuściła mieszkanie przy ul. P. [...] maja 2009r., zabierając ze sobą większość rzeczy, a ojciec opuścił Areszt Śledczy w H. 26 września 2009r. Podał, że przed wyprowadzką matki w spornym lokalu, przez ok. 2 miesiące przybywał również jej konkubent. W charakterze świadka została przesłuchana również E. D. (żona K. D.), która oświadczyła, że wprowadziła się do spornego mieszkania w dniu 6 listopada 2009r. i od tego czasu L. D. dwukrotnie "nawiedziła" sporny lokal w dniu 10 listopada 2009r., a następnie 31 grudnia 2009r. Na podstawie informacji przekazanych z III Komisariatu Policji w B. organ ustalił nadto, że rodzina D. znajduje się w zainteresowaniu dzielnicowego od 2007 roku, a w mieszkaniu przy ul. P. [...] odnotowano szereg interwencji zgłaszanych przez L. D. dot. nadużywania alkoholu przez synów oraz znęcania się psychicznego i fizycznego przez męża G. D. Potwierdzono również, że na początku maja 2009r. L. D. wraz z dziećmi wyprowadziła się z tego mieszkania i obecnie zamieszkuje z konkubentem w B., przy u. Z. [...]. W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] maja 2010r. orzekł o wymeldowaniu L. D. i jej dzieci: M., E. i M. z pobytu stałego w lokalu przy ulicy K. P. [...] w B., uznając, że zostały spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody P. wnieśli L. D. i M. D., zarzucając jej naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 kpa oraz art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Uzasadniając powyższe zarzuty L. D. podała, że do opuszczenia lokalu doszło wbrew jej woli, w wyniku bezprawnych działań podejmowanych przez byłego męża i dwóch dorosłych synów. Nigdy nie miała zamiaru opuścić spornego lokalu na stałe i kilkakrotnie próbowała odzyskać dostęp do niego. Zaprzeczyła, ażeby opuściła w/w lokal w celu zamieszkania w konkubentem. Wskazała, że prawdziwym powodem jej wyprowadzki była obawa o własne zdrowie i życie. Końcowo oświadczyła, że w odzyskania trwałego dostępu do lokalu zamierza w najbliższym czasie wnieść do sądu wniosek o podział majątku wspólnego. Po rozpatrzeniu w/w odwołania Wojewoda P. decyzją z dnia[...] lipca 2010r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozostawia wątpliwości, że skarżąca wraz z dziećmi od 9 maja 2009r przebywa poza miejscem zameldowania na pobyt stały. Wynika to wyjaśnień stron postępowania, zeznań świadków oraz informacji Policji. Badając z kolei, czy opuszczenie w/w lokalu miało charakter dobrowolny, organ wyjaśnił, że G. D. przebywał w Zakładzie Karny w H. w okresie od 20 listopada 2008r. do 26 września 2009r., tymczasem L. D. wyprowadziła się ze spornego lokalu 9 maja 2009r., a więc ponad 4 miesiące wcześniej zanim jej były mąż opuścił Zakład Karny. Ponadto, jak podkreślił organ, sama skarżąca w trakcie postępowania oświadczyła, że nie będzie mieszkać przy ul. P. [...], choć nie zamierza się wymeldować. Powyższe okoliczności, zdaniem Wojewody, dowodzą, że L. D. jakkolwiek w warunkach konfliktu rodzinnego opuściła sporny lokal, w którym jest zameldowana wraz z dziećmi na pobyt stały, jednakże to ona sama podjęła decyzję o wyprowadzce i zrezygnowała z dalszego zamieszkiwana w przedmiotowym mieszkaniu. Od powyższej decyzji skargę do sądu administracyjnego wniosła L. D. wraz z dziećmi: M., M. i E. D., zarzucając jej naruszenie: - art. 15 ust. 2 w zw. z art. 6 ust.1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez przyjęcie, że skarżący opuścili sporny lokal w sposób trwały i dobrowolny; - art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 kpa poprzez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów prowadzące do nieprawidłowego ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia; - art. 10 § 1 i art. 81 kpa w zw. z art. 6 kpa poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu oraz uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego i zgłoszenia wniosków dowodowych przed wydaniem rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu podkreślono, że decyzja o fizycznym opuszczeniu zajmowanego lokalu nie była podyktowana chęcią zmiany centrum życiowego i nie została podjęta w sposób dobrowolny i nieprzymuszony, a skarżąca i jej dzieci wiążą interesy życiowe rodziny właśnie ze stworzonym gospodarstwem domowym w B., przy ul. P. [...]. Zdaniem skarżącej konkluzje organu są rażąco sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, albowiem stosowana w stosunku do niej i jej dzieci przemoc fizyczna oraz psychiczna nie mogła skutkować żadnymi dobrowolnymi działaniami z ich strony. Końcowo skarżąca podkreśliła, że organ odwoławczy uniemożliwił jej udział w postępowaniu w jego decydującym stadium, tj. bezpośrednio przed podjęciem rozstrzygnięcia, a to czyni zebrany materiał dowodowy - niekompletnym. Wojewoda P. w odpowiedzi na skargę podtrzymał w pełni stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Za bezzasadne natomiast uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowaniu, stwierdzając, że skarżąca brała udział w postępowaniu przed organem I instancji i składała wyjaśnienia, organ pismem z dnia 14 kwietnia 2010r. zawiadomił wszystkie strony postępowania o jego zakończeniu i możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego w terminie siedmiu dni, jednakże skarżąca z tego prawa nie skorzystała. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa, w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony, bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle powyższego przepisu, jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji publicznej, czy osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest jednak pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (vide: wyrok NSA z dnia 17 marca 2003r. sygn. akt V SA 2323/02, LEX nr 159183, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005r. sygn. akt IIOSK 302/05, Lex nr 159183, wyrok NSA z dnia 24 lutego 2006r. sygn. akt IIOSK 561/05, Lex nr 194344). Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz, gdy nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (tak m.in. wyrok NSA z dnia 23.04.2001r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 7.12. 2005r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18 grudnia 2001r. sygn. akt II SA/Ka 613/00, niepublik.). Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy bezsprzecznie wynika, iż skarżąca wraz z dziećmi: M., E, i M. opuściła lokal przy ul. P. [...] w dniu 9 maja 2009r i od tego czasu w nim nie zamieszkuje, a zatem doszło do opuszczenia miejsca stałego pobytu. Fakt ten potwierdzają strony postępowania oraz wszyscy przesłuchani w sprawie - świadkowie. Kwestią sporną było natomiast ustalenie, czy opuszczenie przez skarżącą i jej dzieci w/w lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. W ocenie Sądu wywody skarżącej, że opuszczenie przez nią lokalu przy ul. P. nie miało trwałego charakteru i nie było podjęte w sposób dobrowolny, ale z obawy przed byłym mężem, nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Wskazać, bowiem należy, że G. D. przebywał w Zakładzie Karny w H. w okresie od 20 listopada 2008r. do 26 września 2009r., tymczasem skarżąca wraz z dziećmi wyprowadziła się ze spornego lokalu 9 maja 2009r., a więc ponad 4 miesiące wcześniej zanim jej były mąż opuścił Zakład Karny. Sąd nie kwestionuje przy tym, że w gospodarstwie rodziny D. dochodziło do stosowania przemocy fizycznej i psychicznej w stosunku do skarżącej i jej małoletnich dzieci, jednakże to nie przemoc była powodem opuszczenia spornego lokalu. Ponadto, jak wynika ze zebranego materiału dowodowego, skarżąca podczas wyprowadzki zabrała większość swoich rzeczy, które nabyła w czasie separacji – lodówkę, 2 telewizory, maszynę do szycia oraz przedmioty gospodarstwa domowego. W trakcie postępowania administracyjnego skarżąca stwierdziła zaś jednoznacznie, że nie będzie mieszkać przy ul. P. [...], ale nie dokona wymeldowania. Nadto we wniosku o podział majątku dorobkowego pełnomocnik skarżącej podał, że wspólne zamieszkiwanie byłych małżonków nie jest możliwe. Powyższe okoliczności pozostają w sprzeczności z twierdzeniem zawartym w skardze, że L. D. i jej dzieci wiążą interesy życiowe rodziny ze stworzonym gospodarstwem domowym w B., przy ul. P. [...]. Dlatego też, zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że L. D. jakkolwiek w warunkach konfliktu rodzinnego opuściła sporny lokal, jednakże to ona sama podjęła decyzję o wyprowadzce i zrezygnowała z dalszego zamieszkiwana w przedmiotowym mieszkaniu. Odnosząc się do kwestii dobrowolności opuszczenia lokalu podkreślić również należy, iż osoba usunięta z lokalu wbrew swojej woli i bezprawnie do niego niedopuszczona powinna skorzystać we właściwym czasie z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (patrz art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.). Natomiast brak podjęcia jakichkolwiek działań prawnych mających na celu powrót do lokalu dowodzi braku takiego zamiaru. Za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (tak: NSA w wyroku z dnia 12 kwietnia 2001 r., sygn. V SA 3078/00, Lex nr 78937). Należy również wskazać, że dla oceny przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu istotny jest czas, w jakim powództwo posesoryjne zostało wytoczone. Jeżeli dana osoba - pomimo usunięcia jej z lokalu wbrew jej woli - przez długi okres czasu nie podejmuje kroków prawnych w celu przywrócenia jej posiadania tego lokalu, świadczyć to może o opuszczeniu przez nią miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy. Zatem nieskorzystanie we właściwym czasie z tego środka prawnego świadczyć może o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez daną osobę (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 r., V SA 3078/00, Lex nr 78937, wyrok NSA z dnia 26 października 2006 r., II OSK 1244/05, niepubl.). Jak wynika jednak z akt sprawy skarżąca nie podjęła żadnych, skutecznych działań w celu ponownego zamieszkania w tym lokalu. Co prawda w skardze oświadczyła, że podejmowała próby odzyskania dostępu do lokalu, jednakże, jak wynika z akt sprawy nie wystąpiła ze stosownym powództwem o przywrócenie posiadania, a obecnie minął już termin do skorzystania z takiego środka prawnego (art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego). W tych okoliczności uznać należy, że opuszczenie przez skarżącą i jej dzieci mieszkania przy ul. P. miało charakter dobrowolny. Dla kwestii opuszczenia lokalu nie jest, bowiem istotne wyłącznie wewnętrzne przekonanie osoby (subiektywne odczucia, aspiracje, itp.), lecz decydujące znaczenie ma jej uzewnętrznienie w postaci konkretnych działań np. mających przywrócić rzeczywiste zamieszkiwanie w lokalu. Wobec powyższego organy administracji obu instancji słusznie przyjęły, iż zostały spełnione wszystkie przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącej i jej dzieci. Dodatkowo tytułem wyjaśnienia należy podkreślić, że zameldowanie ma charakter jedynie ewidencyjno-porządkowy i odzwierciedla wyłącznie określony stan faktyczny tj. okoliczność stałego lub czasowego przebywania określonej osoby w konkretnym miejscu. Zameldowanie nie daje więc żadnych praw do lokalu, a brak zameldowania nie stoi na przeszkodzie w dochodzeniu praw majątkowych do tego lokalu przed sądem. W ocenie Sądu, również zarzuty natury procesowej dotyczące naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 80 nie zasługują na uwzględnienie, albowiem organy obydwu instancji prawidłowo przeprowadziły postępowanie, a zaskarżona decyzja została wydana po wszechstronnym rozważeniu zebranego w sprawie materiału. Także zarzut naruszenia w postępowaniu odwoławczym przepisu art. 10 § 1 oraz art. 81 kpa nie mógł zostać uwzględnionym, gdyż organ odwoławczy wyjaśnił, że nie gromadził w sprawie żadnych nowych dowodów ani też nie prowadził dodatkowego, czy też uzupełniającego postępowania wyjaśniającego. Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przez organ pierwszej instancji, ponadto skarżąca nie wykazała w swojej skardze konkretnego wpływu wskazanych uchybień na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.