II SA/Bk 655/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2012 r. w Białymstoku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia "[...]" w B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] listopada 2011 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Stowarzyszenie "[...]" z siedzibą w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podano, że Stowarzyszenie działa m.in. na rzecz ochrony środowiska naturalnego poprzez organizowane wykładów, szkoleń oraz innej działalności służącej popularyzacji ekologii i poszanowania środowiska oraz propagowania proekologicznych metod ograniczania ilości zanieczyszczeń i zagospodarowania odpadów. Stowarzyszenie składa się wyłącznie z woluntariuszy, siedziba stowarzyszenia na podstawie umowy nieodpłatnego użyczenia znajduje się w prywatnym mieszkaniu. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej, dotychczas nie prowadziło również odpłatnej działalności statutowej. Wszelkie gromadzone środki, głównie w postaci składek członkowskich oraz drobnych dotacji celowych i darowizn, są przeznaczane na działalność statutową – w przeważającej mierze na coroczną organizację pikniku ekologicznego w ramach akcji Sprzątanie Świata. Stowarzyszenie wskazało ponadto, iż nie posiada dużych środków na bieżącą działalność, a jedyne stałe koszty, które ponosi są związane z utrzymywaniem konta bankowego. Strona skarżąca nie posiada majątku, kapitału ani środków trwałych. Stan konta bankowego na koniec 2010 r. wynosił 1.607,95 zł, z czego 1.500 zł stanowiła darowizna przeznaczona na organizację konferencji gospodarki odpadami, zorganizowanej w kwietniu 2011 r. Środki finansowe zostały przeznaczone na zwrot kosztów dojazdu prelegentów (1.150 zł) oraz catering (350 zł). Stowarzyszenie na dzień 30 września br. dysponowało kwotą 264,29 zł. Podniesiono, że skarga w sprawie niniejszej dotyczy realizacji celów statutowych organizacji. Stowarzyszenie uzyskuje przychód z tytułu składek członkowskich, w 2010 r. była to kwota 310 zł, za 2011 r. będzie to prawdopodobnie 300 – 350 zł. Środki te w całości wydatkowane są na utrzymanie rachunku bankowego (7 zł miesięcznie) oraz działania statutowe. Zebrane składki, ewentualne darowizny i dotacje są przeznaczane przez darczyńców na konkretne cele np. akcja sprzątania świata i w całości na nie wydatkowane. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Stowarzyszenie oświadczyło, że ilość jego członków wynosi 19 osób, zaś roczna wysokość składki członkowskiej wynosi 30 zł i jest ona wpłacana w dowolnym czasie. W okresie lipiec – wrzesień 2011 r. jedynymi wydatkami była opłata za prowadzenie konta w wysokości 7 zł miesięcznie, pozostałe zaś środki znajdujące się na koncie pochodzą ze składek członkowskich. Do akt sprawy strona dołączyła: zestawienie transakcji na rachunku bankowym za okres lipiec - wrzesień br. i bilans za 2010 r. W świetle tych okoliczności faktycznych referendarza sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podano, że wnioskujące Stowarzyszenie ma zapewnioną w statucie możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową w związku z tym nie może przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków, niskiej składce członkowskiej w rezultacie niskim dochodzie musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności statutowej i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku np. poprzez zwiększenie liczby członków lub przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie rejestrowe, które może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, prowadzić działalność gospodarczą dla uzyskania środków finansowych na działalność statutową. W konkluzji stwierdzono, że faktyczny brak środków finansowych i majątku trwałego w sytuacji niewykorzystywania przez stronę skarżącą możliwości zarobkowych nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sytuacji gdy samo Stowarzyszenie nie stara się o ich pozyskanie. Stowarzyszenie inicjując postępowanie sądowoadministracyjne, a następnie uczestnicząc w nim powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z nim kosztów. Wnioskujące Stowarzyszenie od tego postanowienia złożyło sprzeciw i podało, że powstało w celu działania na rzecz społeczności lokalnej na zasadzie spontanicznej potrzeby wyrażania woli grupy mieszkańców w ważnych sprawach dotyczących ich interesów. Stowarzyszenie prowadzi nieodpłatną działalność na zasadzie wolontariatu, nie prowadzi działalności gospodarczej. Nie posiada wystarczających środków na uiszczenie wpisu ani też nie ma możliwości pozyskania tej kwoty w sposób sugerowany przez Sąd. W związku z tym brak zwolnienia z kosztów sądowych będzie stanowiło przeszkodę w realizacji celów Stowarzyszenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Wniosek podlega oddaleniu. W postępowaniu wpadkowym o przyznanie prawa pomocy wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego powoduje ten skutek, że kwestionowane postanowienie traci moc, a wniosek podlega rozpoznaniu przez sąd od początku w jego całokształcie. Żądanie strony dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych (opłat i wydatków), zatem chodzi o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stowarzyszeniu, które jest jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane gdy wykaże ono, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oznacza to, że to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa ciężar wykazania braku możliwości w powyżej wskazanym zakresie. To on ma za pomocą przedłożonego przez siebie materiału dowodowego musi przekonać sąd, że znajduje się w trudnej, wyjątkowej sytuacji finansowej, materialnej i nie jest w stanie pokryć wymienionych wyżej kosztów. Te zasady wynikają z obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasady odpłatności. Okoliczność, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, podlega uznaniowej ocenie sądu. Przy czym osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także że nie ma ich pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 504.). W sprawie niniejszej wnioskodawca nie przedstawił dowodów, które przekonałyby sąd do udzielenia żądanego zwolnienia. Ze złożonych oświadczeń wynika, że stan konta bankowego Stowarzyszenia na koniec 2010 r. wynosił 1.607,95 zł, z czego 1.500 zł stanowiła darowizna przeznaczona na organizację konferencji gospodarki odpadami, zorganizowanej w kwietniu 2011 r. Środki finansowe zostały przeznaczone na zwrot kosztów dojazdu prelegatów (1.150 zł) i catering (350 zł). Stowarzyszenie na datę 30 września 2011 r. dysponowało kwotą 264,29 zł. Strona skarżąca uzyskuje przychód z tytułu składek członkowskich, w 2010 r. była to kwota 310 zł, za 2011 r. będzie to prawdopodobnie 300 – 350 zł. Środki te w całości wydatkowane są na utrzymanie rachunku bankowego (7 zł miesięcznie) oraz działania statutowe. Stowarzyszenie liczy 19 członków, a roczna składka wynosi 30 zł i jest wpłacana w dowolnym czasie. Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych i żadnego innego majątku. Majątek strony skarżącej powstaje głównie ze składek członkowskich i jest przeznaczony na realizację celów statutowych. Może także składać się z dotacji, darowizn, spadów, zapisów osób prawnych i osób fizycznych w postaci rzeczowej jak i finansowej, dochodów ze zbiórek i imprez publicznych, innych wpływów i dochodów z działalności statutowej oraz odsetek bankowych. Stowarzyszenie może też prowadzić odpłatną działalność statutową oraz działalność gospodarczą na realizację celów statutowych (§ 26 statutu Stowarzyszenia). W przedmiotowej sprawie wnioskujące Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada występowanie do właściwych władz lokalnych, wojewódzkich i krajowych oraz sądów z wnioskami o zastosowanie środków prowadzących do usunięcia zaistniałego zagrożenia środowiska, zaniechania naruszania środowiska, przywrócenia stany poprzedniego lub naprawy zaistniałych szkód (§ 6 pkt 13 statutu), to wiąże są ona także z obowiązkiem uiszczania kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Tymczasem z akt sprawy nie wynika, by Stowarzyszenie podjęło jakiekolwiek działania, aby zgromadzić inne niż składki członkowskie środki finansowe na realizację swojej działalności (poza jedynym przypadkiem otrzymania darowizny która została przeznaczona na konkretny cel – organizacja konferencji). W takiej sytuacji Stowarzyszenie powinno zastanowić się na wykorzystaniem dodatkowych sposobów finansowania swojej działalności nie tylko poprzez składki ale również poprzez prowadzenie odpłatnej działalności statutowej oraz działalności gospodarczej o których mowa § 26 statutu Stowarzyszenia. Nadto Stowarzyszenie powinno rozważyć wysokości udziału finansowego członków w tej organizacji (zaledwie 30 zł rocznie wpłacane w dowolnym okresie). Okoliczność, że Stowarzyszenie aktualnie nie prowadzi działalności przynoszącej dochód, nie oznacza jeszcze uprzywilejowanej pozycji w uzyskaniu zwolnienia od kosztów sądowych. Prawo pomocy powinno bowiem być przyznawane podmiotom, które z przyczyn od siebie niezależnych nie mogą zgromadzić koniecznych środków na prowadzenie postępowania sądowego, a nie podmiotom, które nie podejmują żadnych dodatkowych starań o ich pozyskanie. W takiej sytuacji kilkuzłotowy stan konta bankowego lub kasy organizacji, a nawet ewentualne ujemne jej saldo finansowe, nie stanowi wystarczającej przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych (vide postanowienia NSA z 11 maja 2011 r., I OZ 322/11 i z 29 marca 2011 r. I OZ 191/11, postanowienie WSA w Warszawie z 21 lipca 2010 r., I SO/Wa 19/10, postanowienie NSA z 5 sierpnia 2010 r., II OZ 752/10 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując wskazać trzeba, że wniosek Stowarzyszenia o uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych podlegał regułom dowodowym, którym wnioskodawca w ocenie sądu nie sprostał. Nie wykazał bowiem, że z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania,. Zdaniem sądu analiza akt wskazuje, że przyczyny te leżą po stronie wnioskodawcy i polegają na braku aktywności w zorganizowaniu środków finansowych na realizację celów zakreślonych w statucie, w tym na udział jako strona w postępowaniach administracyjnych i sądowych. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.