II SA/Bk 656/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II Tomasz Oleksicki po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "E. B." z siedzibą w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "E. B." z siedzibą w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] czerwca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego p o s t a n a w i a - odmówić Stowarzyszeniu "E. B." z siedzibą w B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Stowarzyszenie "E. B." z siedzibą w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 93). Stowarzyszenie działa na rzecz ochrony środowiska naturalnego. Majątek strony skarżącej powstaje wyłącznie ze składek członkowskich. Na dzień [...] marca 2012 r. Stowarzyszenie nie posiada środków finansowych w związku ze współorganizowaniem (obsługa medialna) konferencji dotyczącej gospodarki odpadami. Zgromadzone ze składek środki finansowe zostały przeznaczone na zorganizowanie tej konferencji. Skarga w sprawie niniejszej dotyczy realizacji celów statutowych organizacji. Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych. Na koniec 2011 r. strona skarżąca posiadała 802,39 zł (majątek obrotowy). Na koniec [...] br. stan konta Stowarzyszenia wynosił 18,22 zł. Sądy administracyjne orzekając w sprawie nie uwzględniły Konwencji o Dostępie do Informacji, Udziale Społeczeństwa w Podejmowaniu Decyzji oraz Dostępie do Sprawiedliwości w Sprawach Dotyczących Środowiska podpisanej 25 czerwca 1998 r. w Aarhus w Danii (k. 92 - 95). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 13 czerwca 2012 r. (k. 119) oświadczono, że ilość członków stowarzyszenia wynosi 13 osób, zaś miesięczna wysokość składki członkowskiej to 5 zł. W okresie od [...] marca do [...] maja br. strona skarżąca nie miała dochodów, bowiem składki członkowskie za cały 2012 r. zostały opłacone przez członków Stowarzyszenia w okresie wcześniejszym (k. 137). Do akt sprawy strona skarżąca dołączyła: wyciąg z rachunku bankowego w A. B. za miesiące: marzec - maj 2011 r. (k. 150 - 154); potwierdzenia pocztowe (k. 138 - 139); bilans Stowarzyszenia na dzień 31 grudnia 2011 r. (k. 142); rachunek wyników za 2011 r. (k. 141); informację dodatkową do bilansu za 2011 r. (k. 139 – 140); zeznanie podatkowe za 2011 r. (k. 143 - 149). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270, tekst jednolity) przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa, zatem ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Ze złożonych oświadczeń wynika, że w okresie od marca do maja br. stan konta Stowarzyszenia wynosił 18,22 zł (k. 150 - 154). Na dzień 31 grudnia 2011 r. majątek obrotowy Stowarzyszenia wynosił 256,58 zł, w tym 18,22 zł środki pieniężne w banku oraz 238,36 zł środki pieniężne w kasie. W roku 2011 r. przychód strony skarżącej wyniósł 4.220 zł (składki członkowskie). W tym samym okresie poniesione wydatki wyniosły 4.765,81 zł, w tym materiały 389,03 zł oraz usługi obce – 4.376,78 zł. Rok 2011 został zakończony ujemnym wynikiem finansowym - strata 545,81 zł (k. 139 - 140). Stowarzyszenie nie posiada środków trwałych. Majątek strony skarżącej powstaje wyłącznie ze składek członkowskich i jest przeznaczony na realizację celów statutowych (§ 9 Regulaminu Stowarzyszenia k. 24). Skarżąca organizacja ma 13 członków, miesięczna wysokość składki członkowskiej wynosi 5 zł (k. 137). Odnosząc te okoliczności do sprawy niniejszej to należy, zatem stwierdzić, że Stowarzyszenie "E. B." z siedzibą w B. mając zapewnioną w statucie możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową nie może przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby, bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Odnośnie zarzutów strony skarżącej dotyczących nieuwzględnienia przez sądy administracyjne Konwencji z Aahus przy orzekaniu w zakresie prawa pomocy, to należało stwierdzić, że art. 9 ust. 5 tej Konwencji nie przewiduje generalnego obowiązku zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach dotyczących ochrony środowiska, a wyłącznie zobowiązuje strony do rozważenia stworzenia odpowiedniego mechanizmu udzielania pomocy, aby zlikwidować lub zredukować ograniczenia m.in. finansowe do wymiaru sprawiedliwości (vide postanowienie NSA z dnia 02 czerwca 2005, sygn. akt II OZ 503/05, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Stowarzyszenie o niewielkiej liczbie członków, niskiej składce członkowskiej w rezultacie niskim dochodzie musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności statutowej i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku np. poprzez zwiększenie liczby członków lub przekształcenie stowarzyszenia zwykłego w stowarzyszenie rejestrowe, które może zwiększyć swój majątek poprzez otrzymywanie darowizn, spadków, zapisów, prowadzić działalność gospodarczą dla uzyskania środków finansowych na działalność statutową. (vide. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 411/10, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Konkludując należy zatem stwierdzić, że faktyczny brak środków finansowych i majątku trwałego w sytuacji niewykorzystywania przez stronę skarżącą możliwości zarobkowych nie stanowi przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w przypadku gdy samo Stowarzyszenie nie stara się o ich pozyskanie. Stowarzyszenie "E. B." z siedzibą w B. inicjując postępowanie sądowoadministracyjne, a następnie uczestnicząc w nim powinno przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z nim kosztów (podobnie postanowienia NSA z dnia 09 listopada 2007 r. sygn. akt. I OZ 1090/07 i z dnia 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08, publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Na marginesie jedynie trzeba wskazać, że postanowieniem z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II OZ 1374/11 (zapadłym w sprawie niniejszej) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Stowarzyszenia na odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W trakcie trwania przedmiotowego postępowania wpadkowego strona skarżąca nie wykazała żadnych nowych okoliczności pozwalających na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, dlatego też należało powtórzyć argumentację zawartą we wzmiankowanym orzeczeniu. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.