II SA/Bk 786/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 maja 2010 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] września 2009 roku numer [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.- Decyzją z [...] września 2009 r. nr [...] Wójt Gminy C. orzekł o wymeldowaniu W. P. z pobytu stałego w lokalu pod adresem C. – W. [...]. Organ oparł powyższe rozstrzygnięcie na ustaleniu, że w/w od dnia 17 czerwca 2009 r. nie mieszka pod wskazanym adresem, co potwierdził materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w szczególności zeznania wnioskodawczyni Z. P. – byłej partnerki W. P. oraz sąsiadów: J. G., N. S. i M. S. W trakcie postępowania wyjaśniającego ustalono, że lokal pod adresem C. – W. [...] należy do Z. P. W. P. był w nim zameldowany na pobyt stały od 21 listopada 2003 r. Z uwagi na psychiczne i fizyczne znęcanie się nad Z. P. został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w B. P. z [...] lutego 2009 r., VII K [...], którym na podst. art. 72 § 1 pkt 7 "b" K.k. zobowiązano go również do opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi w terminie dwóch miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia. Obecnie, jak wynika z materiału dowodowego, W. P. przebywa w domu należącym do brata w miejscowości P. [...], gdzie opiekuje się matką, natomiast w mieszkaniu w C. pozostawił rzeczy osobiste i meble. Nie posiada klucza do tego mieszkania, bowiem właścicielka po wyprowadzeniu się w/w wymieniła zamek. Organ ocenił, że co prawda W. P. podał, iż nie opuścił mieszkania w C., często tam jeździ, jednak okoliczności sprawy wskazują na opuszczenie przez w/w dotychczasowego miejsca pobytu, zatem spełnione zostały przesłanki do wymeldowania wynikające z art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Odwołanie od powyższej decyzji złożył W. P. wskazując, że nie opuścił dobrowolnie lokalu w C., a jedynie okresowo przebywa w P., gdzie opiekuje się matką. Zamierza, po umieszczeniu matki w Zakładzie Pielęgnacyjnym w C., wrócić do dotychczasowego miejsca pobytu, w którym zamieszkał z wnioskodawczynią w 2002 r., pomagając jej przez kilka lat urządzić mieszkanie. Podał, że większość znajdujących się w lokalu rzeczy należy do niego. Wskazał, że Wójt, wydając decyzję o wymeldowaniu, powinien zapewnić mu lokal zastępczy, bowiem jest osobą niepełnosprawną zakwalifikowaną do II grupy inwalidzkiej – stopień umiarkowany niepełnosprawności. Podniósł również w odwołaniu osobiste zarzuty wobec wnioskodawczyni, w tym dotyczące znęcania się i nadużywania alkoholu. Decyzją z [...] października 2009 r. nr [...] Wojewoda P. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy, bazując na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu pierwszoinstancyjnym oraz w postępowaniu odwoławczym, dokonał identycznych ustaleń okoliczności faktycznych sprawy. Wskazał na fakt opuszczenia przez stronę lokalu w C. – W., który to stan trwa, według zeznań świadków i wnioskodawczyni, od maja/czerwca 2009 r. Nie dano wiary zeznaniom W. P., który twierdził, iż nie opuścił lokalu i nadal tam jeździ, bowiem z akt i zeznań świadków wynika, że ostatni pobyt strony pod dotychczasowym adresem miał miejsce 17 czerwca 2009 r. Nadto organ odwoławczy podał, że W. P., jak wynika z materiału dowodowego, własnym działaniem poddał się nakazowi opuszczenia lokalu zawartemu w wyroku skazującym z 02 lutego 2009 r., bowiem w terminie 2 miesięcy od jego uprawomocnienia się, co nastąpiło 04 maja 2009 r., zamieszkał u matki. W ten sposób, zdaniem organu, spełniona została przesłanka dobrowolnego opuszczenia lokalu. Fakt nieprzebywania w/w pod adresem w C. – W., który ma miejsce na skutek samodzielnego wykonania wyroku nakazującego wyprowadzenie się, poddaje w wątpliwość oświadczenie strony o zamiarze powrotu. W kwestii zarzutu dotyczącego pozostawienia rzeczy osobistych w lokalu organ wskazał, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu nie musi być połączona z opróżnieniem zajmowanego lokalu. Dodatkowo wskazano na uzyskaną od Z. P. informację, iż W. P. nadal nie przebywa w spornym lokalu oraz fakt prowadzenia przez Prokuraturę Rejonową w H. postępowania przeciwko w/w o groźby karalne kierowane do wnioskodawczyni i jej małoletniej córki. Skargę na powyższą decyzję złożył do sądu administracyjnego W. P. Podał, że Wojewoda źle zrozumiał treść odwołania. Wskazał, że w dniu 17 czerwca 2009 r. przebywał w C., gdzie odbierał dodatek do renty. Następnie w C. był dwa razy we wrześniu, co może potwierdzić miejscowa Policja, do której zajeżdżał każdorazowo celem złożenia skargi. Jednocześnie, kwestionując podniesione przez Z. P. zarzuty gróźb karalnych, wskazał, że od wyjazdu z C. nie przebywał w P. Podniósł, że jest osobą niepełnosprawną, ma prawo do miejsca zamieszkania, a wymeldowanie pozbawi go możliwości wykonywania uprawnień obywatelskich w postaci np. prawa do głosowania, bowiem nie może się zameldować w innym miejscu. Wskazał, że wystąpił do Rzecznika Praw Obywatelskich o wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku skazującego go za znęcanie się nad Z. P. i jej córką. Podnosił zarzuty osobiste pod adresem byłej partnerki. Podał, że powołany przez Wojewodę wyrok w sprawie SA/Bk 1218/01 z 12 grudnia 2001 r. nie dotyczył jego osoby, ale byłego męża Z. P. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Pismem z 11 marca 2010 r. pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu, sprecyzował zarzuty skargi jako naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy wnioskując o uchylenie zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik podniósł, że opuszczenie przez W. P. dotychczasowego miejsca pobytu w C. – W. nie nosi cech trwałości i dobrowolności w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Decyzja o czasowym przeniesieniu się do domu matki w P. podyktowana była okolicznościami zewnętrznymi i niezależnymi od skarżącego, co potwierdzają zeznania skarżącego i oświadczenie sołtysa miejscowości P., wskazujące na fakt zapewnienia opieki starszej osobie ze strony skarżącego, którego rodzeństwo przebywa za granicą. Opuszczenie przez W. P. lokalu w C., zdaniem pełnomocnika, nie miało cech trwałości, a jest wyłącznie wyznaczone potrzebą czasową oraz nie jest związane ze zmianą ośrodka interesów życiowych w/w, który znajduje się nadal w C. – W. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne prowadzona jest pod względem zgodności z prawem wydanych aktów administracyjnych (art. 1 § 1 i 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 z późn. zm. oraz art. 3 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwanej dalej p.p.s.a.). Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia oceniając, czy jest ono zgodne z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z mocy art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W sprawie niniejszej kontrola zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji Wójta Gminy C. prowadzi do wniosku, że zostały one podjęte z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i które, zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" p.p.s.a. skutkowało uchyleniem zaskarżonego aktu, a z mocy art. 135 tejże ustawy także uchyleniem rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. Organy administracyjne prawidłowo za podstawę rozstrzygnięcia przyjęły art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10.04.1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, ale nie przeprowadziły należytego postępowania wyjaśniającego co do zaistnienia lub braku przesłanek powołanego przepisu. Stanowi on o uprawnieniu organu gminy do wydania decyzji w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się. Zatem w niniejszym postępowaniu obowiązkiem prowadzących postępowanie organów było wyjaśnienie czy W. P. opuścił miejsce stałego pobytu w miejscowości C. – W. [...] bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Zarówno w orzecznictwie, jak i doktrynie pozostaje utrwalony pogląd, iż przesłanka opuszczenia miejsca pobytu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (vide: wyrok z 8 października 2009 r. w sprawie II OSK 1908/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach; wyrok z 27 października 2005 r. w sprawie II SA/Bk 517/05, dostępny w powyższej Bazie; A. Kaźmierczyk-Henzelmann, CASUS 2000/4/26 artykuł "Przesłanki zastosowania przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych."). O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić wówczas, gdy łącznie zaistniały dwa elementy: dana osoba fizycznie (faktycznie) nie przebywa już w spornym lokalu oraz zaistniał u niej zamiar wyprowadzenia się na stałe z tego lokalu co wiąże się z planami założenia centrum życiowego w innym miejscu (vide: wyrok z 29 kwietnia 2010 r. w sprawie III SA/Łd 109/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach; wyrok z 20 maja 2009 r. w sprawie III SA/Łd 172/09 Lex nr 562870; wyrok z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie IV SA/Wa 1417/08 Lex nr 555261). Nie stanowi opuszczenia miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych sytuacja, gdy dana osoba co prawda fizycznie (faktycznie) nie przebywa w lokalu, ale ma to charakter przejściowy, bowiem nie miała zamiaru opuszczenia i koncentracji podstawowych czynności życiowych w innym lokalu. Opuszczenie miejsca pobytu stałego musi być bowiem, jak wyżej zauważono, dobrowolne i trwałe. Samo przebywanie w innym lokalu nie świadczy o zamiarze trwałego opuszczenia miejsca pobytu stałego (wyrok z dn. 20 maja 2009 r. w sprawie II SA/Łd 172/09, Lex nr 562870). Również sama deklaracja, iż przebywanie w innym miejscu ma charakter tylko czasowy, bez zamiaru opuszczenia miejsca stałego zamieszkania, nie jest wystarczające. Ustalenie przesłanek wymeldowania z pobytu stałego musi być efektem postępowania administracyjnego przeprowadzonego z zachowaniem wszelkich wymogów proceduralnych, w szczególności dotyczących wyjaśniania okoliczności faktycznych sprawy. Innymi słowy organ administracji publicznej może wydać decyzję o wymeldowaniu, jeżeli na podstawie wszechstronnej analizy całego dostępnego materiału dowodowego w sprawie dojdzie do przekonania, że zaistniały okoliczności świadczące o trwałym i dobrowolnym opuszczeniu lokalu przez osobę, której decyzja dotyczy. Wszelkie błędy w tym zakresie, powodujące pozostawienie niewyjaśnionymi istotnych okoliczności w sprawie skutkują możliwością popełnienia błędu w subsumcji i w konsekwencji nieprawidłowego zastosowania normy prawnej do sytuacji nie objętej jej hipotezą. Odnosząc powyższe uwagi do stanu zaistniałego w przedmiotowej sprawie i oceniając czynności organów zmierzające do ustalenia istnienia przesłanek wymeldowania, sąd stwierdza, że organy obydwu instancji nie dochowały w pełni wymogów proceduralnych. Pozostawiły niewyjaśnionymi istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, jak również nie zebrały i nie oceniły prawidłowo całego materiału dowodowego w sprawie. W ten sposób naruszyły podstawowe zasady postępowania dowodowego: zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), zasadę oficjalności postępowania dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) i zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 K.p.a.), co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W szczególności nie zbadały w należyty sposób istotnych dla spełnienia przesłanek art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych okoliczności tj. czy skarżący opuścił mieszkanie Z. P. i wprowadził się do matki i czy jedynie – jak twierdzi – przebywa u matki w celu sprawowania nad nią opieki, natomiast nie powziął zamiaru opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Organy nadmierną wagę przyłożyły do orzeczenia sądu w sprawie karnej, gdzie w pkt. IV wyroku w sprawie VII K [...] Sądu Rejonowego w B. P. Sądu Grodzkiego Zamiejscowego VII Wydziału Grodzkiego w H. zobowiązano W. P. do opuszczenia domu w C. W. [...], zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonymi w terminie 2 (dwóch) miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia. W uzasadnieniu decyzji Wojewody podkreślono: "Istotnym w sprawie jest fakt, że w sprawie karnej prowadzonej przeciwko skarżącemu Sąd zobowiązał skarżącego do opuszczenia przedmiotowego lokalu w terminie dwóch miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia uznając przy tym, że dalsze zamieszkiwanie skarżącego w przedmiotowym lokalu z Z. P. i jej córką stanowi realne zagrożenia dla ich zdrowia i życia, a skarżący ma możliwość zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych w innym miejscu. Wyrok Sądu w powyższej sprawie uprawomocnił się z dniem 4 maja 2009 r. Fakt, iż w ciągu następnych dwóch miesięcy skarżący zamieszkał z matką w P. [...] nakazuje przyjąć, iż skarżący własnym działaniem poddał się nakazom Sądu i opuścił przedmiotowy lokal. Opuszczenie zaś lokalu w wyniku realizacji prawomocnego orzeczenia sądowego spełnia przesłankę warunkującą wymeldowanie." Powyższe wskazuje, że podstawowym faktem uznania w sprawie niniejszej zaistnienia przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych była zbieżność terminu do opuszczenia lokalu wynikająca z wyroku skazującego z przebywaniem u matki i utratą, w ocenie organów, prawa zamieszkiwania w C. – W. [...]. Natomiast trzeba zauważyć, że przepis art. 15 ust. 2 cyt. ustawy – w wersji obowiązującej w dacie orzekania w sprawie niniejszej nie zawierał przesłanki utraty tytułu prawnego do lokalu, a jedyną przesłankę – opuszczenia miejsca pobytu stałego – jak wyżej wyłożono trwałego i dobrowolnego. Zatem organy ewidencyjne nie są uprawnione do badania tytułów prawnych do zamieszkiwania pod danym adresem, czy do rozstrzygania sporów o prawo własności lub inne prawo do przebywania w danym lokalu (vide: wyrok z dnia 2 lipca 2009 r. w sprawie III SA/Po 507/08, Wspólnota 2009/34/38). Brak uprawnienia organów meldunkowych do badania faktu posiadania bądź utraty prawa do spornego lokalu wynika z wyłącznie ewidencyjnego charakteru zameldowania i wymeldowania. Fakt zameldowania nie świadczy w żaden sposób o uprawnieniu do danego lokalu. W kontekście wszystkich materiałów zebranych w sprawie budzi wątpliwości wniosek wyprowadzony przez organy, że skoro skarżący w okresie związanym z terminem realizacji obowiązku nałożonego wyrokiem karnym zamieszkiwał z matką, to opuścił sporne mieszkanie. Sama Z. P. podała, że W. P. wyjeżdżając w miesiącu czerwcu 2009 r. nie tylko pozostawił meble i rzeczy osobiste, ale zabrał klucze od mieszkania, a nadto zamknął garaż na klucz, którego ona nie ma, czyniąc brak jej dostępu do garażu. Wymiany zamków dokonała po wyjeździe konkubenta. W. P. konsekwentnie dowodził, iż mieszkania w C. nie opuścił, a wyjechał czasowo do miejscowości P. celem sprawowania opieki nad matką. W dotychczasowym mieszkaniu – co jest niesporne – pozostały meble skarżącego oraz jego rzeczy osobiste. Skarżący, jak dowodzi, przyjeżdża do C. i melduje ten fakt Policji, aby uniknąć awantur. Te okoliczności wymagają bezwzględnego wyjaśnienia co uczynią obecnie organy. Dotychczasowe wyjaśnienie sprawy nie jest pełne, a wyprowadzone wnioski mogą budzić wątpliwości. Obecnie minął już dłuższy okres czasu, który pozwoli na ewentualną weryfikację twierdzeń skarżącego co do charakteru jego przebywania w miejscowości P. Będzie również można ocenić, czy W. P. podjął kroki związane z wymianą zamków przez Z. P., co świadczyłoby o jego deklarowanym zamiarze dalszego zamieszkiwania w C. Wyjaśniając obecnie (ponownie – na skutek niniejszego wyroku) sprawę należy także uzyskać materiały z Policji potwierdzające lub obalające twierdzenia skarżącego co do przyjazdów i przebywaniu po okresie maj-czerwiec 2009 r. w miejscowości C. Celowym wydaje się ponowne przesłuchanie skarżącego i Z. P. Reasumując – sąd uznał, iż zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy C. zapadły z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego co mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Badanie faktu opuszczenia miejsca stałego zameldowania jak i dobrowolności, czyli zamiaru opuszczenia nie może opierać się tylko na oświadczeniu zainteresowanych, lecz na stwierdzeniu, że oświadczenia te znajdują potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych wynikających z zebranych dowodów. Szczególnie ostrożnie należy oceniać sprzeczne oświadczenia zainteresowanych osób przy widocznym konflikcie, jak w sprawie niniejszej i tam poszukiwać należy obiektywnych, postronnych dowodów. Tej staranności zebrania pełnego materiału dowodowego nie dopełniły w sprawie niniejszej organy obydwu instancji. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 p..p.s.a. orzeczono jak w pkt I wyroku. Orzeczenie w pkt II zapadło na podstawie art. 152 p.p.s.a., a o kosztach postępowania związanych z przyznanym prawem pomocy Sąd orzekł w oparciu o art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszonych przez Skarb państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Na marginesie dodać należy, odnośnie powoływania się skarżącego na orzeczenie w sprawie SA/Bk 1218/01 mające dotyczyć Z. P. – że powołany wyrok obejmuje zupełnie inne strony postępowania.