II SA/Bk 838/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia WSA Marek Leszczyński, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, st. sekretarz sądowy Marta Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 2 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Rektora Politechniki B. z dnia [...] czerwca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie rejestracji z długiem punktów zaliczeniowych na II semestr w roku akademickim 2013/2014 p o s t a n a w i a odrzucić skargę , Prodziekan ds. Studenckich i Dydaktyki Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska Politechniki B., decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...], zarejestrował E. P. (studentkę I roku niestacjonarnych studiów II stopnia na kierunku budownictwo) na drugi semestr z długiem punktów zaliczeniowych. Za powtarzanie niezaliczonego przedmiotu (brak zaliczenia projektu i wykładu z mechaniki konstrukcji inżynierskich), zgodnie z § 3 ust. 3 Załącznika nr 1 do Uchwały Senatu Politechniki B. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...], w sprawie określenia zasad pobierania i trybu oraz warunków zwalniania z opłat za usługi edukacyjne świadczone Politechnice B., została naliczona opłata w wysokości 620 zł. E. P. odwołała się do Rektora Politechniki B. od wyżej wskazanej decyzji, twierdząc że organ I instancji wydał decyzję nie biorąc pod uwagę obiektywnej przyczyny niezaliczenia przedmiotu, jaką jest długotrwała choroba oraz braku uzasadnienia naliczenia opłaty za powtarzanie przedmiotu w sytuacji braku obiektywnej możliwości jego zaliczenia zgodnie z ustalonym harmonogramem studiów. Nadto podniosła, że należy jej umożliwić podejście do zaliczenia przedmiotu w terminie późniejszym, bez obciążania jakimikolwiek opłatami. W toku rozpatrywania sprawy przez organ II instancji ustalono, że E. P. dnia [...] stycznia 2014 r. złożyła do Prodziekana ds. Studenckich i Dydaktyki Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska podanie z prośbą o przedłużenie zaliczenia zimowej sesji egzaminacyjnej w roku akademickim 2013/2014 do końca sesji poprawkowej, motywując to pobytem w szpitalu i złym stanem zdrowia. Do podania dołączyła zaświadczenie lekarskie wystawione dnia [...] stycznia 2014 r. przez specjalistę chirurgii urazowo – ortopedycznej. W dniu [...] stycznia 2014 r. dostarczyła kolejne zaświadczenie lekarskie wystawione przez lekarza chorób wewnętrznych stwierdzające, że studentka jest niezdolna do zajęć w dniach [...] stycznia – [...] luty 2014 r. Studentka uzyskała zgodę na przedłużenie terminu zaliczenia przedmiotów niekończących się egzaminem do [...] lutego 2014 r. oraz zaliczenia wykładów do [...] lutego 2014 r. W dniu [...] lutego 2014 r. do dziekanatu Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska wpłynął kolejny wniosek studentki z prośbą o wydłużenie terminu zaliczenia przedmiotów niekończących się egzaminem, ustalonego na [...] lutego 2014 r. oraz terminu zaliczenia egzaminów, wyznaczonego na [...] lutego 2014 r. Prośbę swoją umotywowała chorobą potwierdzoną zaświadczeniem lekarskim lekarza chorób wewnętrznych, który w zaświadczeniu stwierdził niezdolność do nauki w terminie [...] lutego - [...] lutego 2014 r. Prodziekan przyjął do wiadomości zwolnienia lekarskie i stwierdził, że dalsze przesunięcie terminu zaliczenia zostanie ustalone po powrocie studentki ze zwolnienia lekarskiego. W dniu [...] lutego 2014 r. do dziekanatu Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska wpłynęła informacja od E. P., że nadal przebywa na zwolnieniu lekarskim; do informacji dołączone było zaświadczenie lekarskie wystawione przez lekarza chorób wewnętrznych, stwierdzające, że studentka jest niezdolna do nauki w dniach [...] lutego - [...] lutego 2014 r. W dniu [...] marca 2014 r. E. P. zwróciła się z prośbą o wyznaczenie terminu sesji egzaminacyjnej; w załączeniu przedstawiła zaświadczenie lekarskie specjalisty chirurgii urazowo - ortopedycznej z dnia [...] marca 2014 r., że po przebytej rehabilitacji może przystąpić do zaliczeń egzaminacyjnych. Prodziekan ustaliła termin zaliczenia do [...] marca 2014 r. z jednoczesną możliwością uczęszczania na zajęcia w semestrze drugim. W lutym i w marcu 2014 r. E. P. zdobyła większość zaliczeń, uzyskując 25 punkty ECTS. Dnia [...] marca 2014 r. podeszła do zaliczenia z przedmiotu mechanika konstrukcji inżynierskich i nie uzyskała zaliczenia. Nie przystąpiła do zaliczenia poprawkowego, zaś na egzamin nie umówiła się. W dniu [...] marca 2014 r. do Prodziekana ds. Studenckich i Dydaktyki Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska studentka dostarczyła prośbę o umożliwienie zaliczenia projektu i wykładu z przedmiotu mechanika konstrukcji inżynierskich. Do prośby zostały załączone zaświadczenia lekarskie lekarza chorób wewnętrznych z dnia [...] marca 2014 r., że w dniach [...] marca –[...] kwietnia 2014 r. pacjentka jest w trakcie leczenia oraz specjalisty ortopedy traumatologa z dnia [...] lutego 2014 r., że pacjentka zwolniona jest z zajęć dydaktycznych na okres 1 miesiąca. Prodziekan wyznaczył ostateczny termin zaliczenia na [...]-[...] kwietnia 2014 r. W dniu [...] kwietnia 2014 r. do E. P. z dziekanatu zostało wysłane przypomnienie drogą mailową, że dnia [...] kwietnia 2014 r. upłynął termin zwolnienia lekarskiego, zaś w dniu [...] kwietnia 2014 r. wysłano drogą mailową przypomnienie, o terminie ostatecznego zaliczenia przedmiotu mechanika konstrukcji inżynierskich, który przypadał na [...] kwietnia 2014 r. Tego samego dnia studentka dostarczyła zwolnienie lekarskie z zajęć w dniach [...] marca -[...] kwietnia 2014 r. ze względu na zabiegi rehabilitacyjne odbywające się od poniedziałku do piątku w godzinach 9-12. W związku z tym, że harmonogram zabiegów nie kolidował z planem zajęć na studiach niestacjonarnych E. P., mimo dostarczonego zaświadczenia, mogła uczestniczyć i uczestniczyła w zajęciach realizowanych w ramach odbywającego się w dniach [...]-[...] kwietnia 2014 r. zjazdu dla studentów studiów niestacjonarnych, co potwierdzają listy obecności na następujących zajęciach: metody numeryczne, podstawy budownictwa przemysłowego, teoria sprężystości i plastyczności. Do zaliczenia i egzaminu jednak nie przystąpiła. W dniu [...] kwietnia 2014 r. wpłynęła prośba od E. P. o ustalenie terminu egzaminu podstawowego i poprawkowego z wykładu mechanika konstrukcji inżynierskich oraz terminu zaliczenia projektu po [...] kwietnia 2014 r., ponieważ nadal przebywa na zwolnieniu lekarskim; do podania studentka dołączyła zaświadczenie lekarskie (z dnia [...] marca 2014 r., które wpłynęło na Wydział [...] kwietnia 2014 r.) specjalisty rehabilitacji medycznej, że rozpoczęła leczenie w Ośrodku Dziennym Rehabilitacyjnym w dniach [...] marca - [...]kwietnia 2014. Organ stwierdził, że E. P. przedłożyła łącznie siedem zwolnień lekarskich od czterech różnych specjalistów medycyny. Uczestniczyła w zaliczeniach i egzaminach w sesji zimowej roku akademickiego 2013/2014, także w tych okresach, za które przedstawiała zwolnienie lekarskie. Będąc na zwolnieniu lekarskim w terminie [...] lutego - [...] marca 2014 r. wystawionym przez lek. med. J. W. (które studentka przedstawiła do dziekanatu Wydziału Budownictwa i Inżynierii Środowiska w dniu [...] marca 2014 r.), w dniu [...] marca 2014 r. uzyskała zaświadczenie lekarskie od lek. med. B. F., że jest zdrowa i może przystąpić do zaliczeń egzaminacyjnych. Zwolnienie wystawione przez lek. med. J. W. studentka dostarczyła do dziekanatu dopiero [...] marca 2014 r., przystępując w wyżej wskazanym okresie do zaliczeń. W oparciu o powyższe okoliczności, decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...], Prorektor ds. Studenckich i Dydaktyki działając z upoważnienia Rektora Politechniki B., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Od powyższej decyzji E. P. złożyła skargę do sądu administracyjnego i zarzuciła naruszenie: - przepisów prawa materialnego, a mianowicie § 15 ust. 3 pkt 1 Regulaminu Studiów Politechniki B., poprzez przyjęcie, że wobec studenta, który z powodu choroby nie zaliczył przedmiotu we właściwym czasie, uzasadnione jest wydanie decyzji o rejestracji z długiem punktów zaliczeniowych i naliczenie opłaty za powtarzane zajęcia, podczas gdy choroba studenta, jako przesłanka obiektywna i niezależna od jego woli, powinna skutkować umożliwieniem mu zaliczenia przedmiotu niezwłocznie po zakończeniu leczenia bez pobierania jakiejkolwiek opłaty z tego tytułu; - przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, a mianowicie art. 107 § 3 Kpa, poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji, w tym niewystarczające ustosunkowanie się do okoliczności faktycznych sprawy oraz brak prawidłowego odniesienia się przez organ do zarzutów zawartych w odwołaniu i istotnych okoliczności, spornych w sprawie, przez co strona została pozbawiona możliwości oceny poprawności przeprowadzonego w sprawie postępowania. Wskazując na powyższe naruszenia wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik organu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2014 r. wniósł o odrzucenie skargi motywując to tym, że pomimo wydania decyzji dotyczy ona spraw wewnątrzuczelnianych i podobnie jak decyzja o udzieleniu urlopu dziekańskiego, nie podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego, gdyż jest wydawana w toku studiów w trakcie procesu dydaktycznego. Nie jest to decyzja nawiązująca stosunek prawny np. przyjęcie lub odmowa przyjęcia na studia, nie jest to również decyzja przekształcająca stosunek administracyjnoprawny ani też nie jest to decyzja o ustaniu stosunku administracyjnoprawnego, np. skreślenie z listy studentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Rozpoznając przedmiotową skargę należy w pierwszej kolejności zauważyć, że stosowanie do treści art. 3 § 2 pkt 1 – 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a.") skarga do sądu administracyjnego przysługuje jedynie na akty i czynności enumeratywnie wymienione w powyższym przepisie. W szczególności, skarga do sądu przysługuje, na podstawie art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. na decyzję administracyjne wydawane w ramach postępowania administracyjnego. Okoliczność powyższa jest o tyle istotna, że przed jej merytoryczną oceną konieczne jest uwzględnienie treści art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), zgodnie z którym przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej jako "Kpa", oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego stosuje się jedynie w zakresie określonym w powyższym przepisie, a więc do decyzji dotyczących przyjęcia na studia, decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studenckich, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego. Innymi słowy, w przypadku aktów podejmowanych przez organy uczelni wyższych, możliwość stosowania do nich przepisów procedury administracyjnej, a w konsekwencji możliwości ich zaskarżenia do sądu administracyjnego, została ograniczona jedynie do aktów o charakterze zewnętrznym. W powyższym świetle obowiązkiem Sądu stało się ustalenie, jaki charakter miało zaskarżone rozstrzygniecie w przedmiocie rejestracji na drugi semestr z długiem punktów zaliczeniowych a w konsekwencji czy w przedmiotowej sprawie za dopuszczalną można było uznać drogę sądową. W orzecznictwie sądów administracyjnych zauważa się, że choć przepis art. 207 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym nie wymienia expressis verbis zdarzeń, które – jako indywidualne sprawy studentów – winny być załatwiane w drodze decyzji administracyjnych, do których należy odpowiednio stosować Kpa, niemniej jednak niewątpliwie chodzi w nim o takie sytuacje, kiedy rozstrzygnięcie organu uczelni dotyczy sfery praw i obowiązków studenta i wywiera bezpośredni skutek na zewnątrz (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2011 r., I OSK 2204/11, pub. Baza NSA). Pamiętać bowiem należy, że szkoła wyższa stanowi przykład zakładu administracyjnego, w którym jego użytkownicy – studenci – podlegają władztwu zakładowemu. Jak zauważono w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 15 lipca 2008 r., II SA/Bk 320/08, Baza NSA, uczelnia wyższa będąc zakładem administracyjnym stanowi jednostkę organizacyjną nie będącą organem państwowym ani organem samorządu, która została powołana do wykonywania zadań publicznych i jest uprawniona do nawiązywania stosunków administracyjnoprawnych. Zakład administracyjny (publiczny) jako jedna z form decentralizacji nie podlega władzy hierarchicznej organów administracji rządowej i sprawuje funkcje administracji publicznej samodzielnie, korzystając z władztwa zakładowego. Władztwo zakładowe nie jest jakimś samoistnym władztwem państwowym, lecz częścią tego władztwa, wynikającą z upoważnienia organów zakładu do abstrakcyjnych, jak i konkretnych regulacji na podstawie i w ramach ustaw. Istotę władztwa zakładowego stanowi więc zakres upoważnień dla organów zakładu do jednostronnego kształtowania stosunków prawnych z użytkownikami zakładu (w tym wypadku ze studentami), jak również z osobami, które znalazły się na terenie zakładu w innym charakterze. W zakładzie administracyjnym proces realizacji zadań publicznych przebiega w obrębie szeroko pojętej jego organizacji. Wynika to z faktu, że grupa społeczna złożona z użytkowników zakładu administracyjnego ma zawsze (w danym przedziale czasu) charakter mniej lub bardziej zamknięty. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa nie wydaje się w drodze decyzji administracyjnych aktów organów uczelni ze sfery aktów administracyjnych wewnętrznych. Wynika to z faktu, że jednostronne działania prawne organów zakładu skierowane na wywołanie konkretnych, indywidualnie oznaczonych skutków prawnych w ramach stosunku zakładowego, które to nie wpływają na sam byt tego stosunku nie wymagają wydawania decyzji indywidualnych, a co za tym idzie nie podlegają reżimowi Kpa (E. Ochendowski: Zakład administracyjny jako podmiot administracji państwowej, Poznań 1969, s. 214). Takie akty zakładowe wewnętrzne nie podlegają reżimowi Kpa i nie są bezpośrednio zaskarżalne do sądu administracyjnego. Zaskarżeniu natomiast podlegają akty zakładowe zewnętrzne, czyli rozstrzygnięcia, które mają znaczenie dla praw i obowiązków studenta, a przesądzające o nawiązaniu, odmowie nawiązania, przekształceniu bądź rozwiązaniu stosunku zakładowego, zatem wywierające bezpośredni skutek na zewnątrz. Do takich aktów zewnętrznych należą w szczególności rozstrzygnięcia stwierdzające złożenie egzaminu magisterskiego i postanawiające o nadaniu tytułu magistra (postanowienie NSA z 12 czerwca 1992 r., SAB/Po 41/91, pub. OSP 1994/4/69; wyrok NSA z 16 grudnia 1998 r., I SA 661/98, niepubl.; uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 18 listopada 1982 r., III CZP 26/82, pub. OSP 1983/11/248); decyzja wydana po wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją o nadaniu tytułu zawodowego magistra (wyrok NSA z 10 listopada 1999 r., I SA 625/99, pub. PiP 2002/2, s. 115); decyzja o nadaniu stopnia naukowego (postanowienie NSA z dnia 13 lipca 1983 r., II SA 983/83, pub. OSP 1984, nr 3, poz. 47); decyzja odmawiająca przyjęcia na studia wyższe (wyrok NSA z 29 czerwca 1982 r., II SA 532/82, pub. OSP 1983/1/20); decyzja o skreśleniu z listy studentów (wyrok NSA z 19 grudnia 1985 r., SA/Gd 577/85, pub. "Gazeta Prawnicza" 1986, nr 15; wyrok NSA z dnia 6 września 2007 r., I OSK 877/07, pub. Baza NSA). Natomiast do zdarzeń niepodlegających reżimowi Kpa orzecznictwo zalicza zgodę dziekana wydziału na podjęcie dodatkowych studiów na innym kierunku tej samej bądź innej uczelni (wyrok NSA z 16 czerwca 1987 r., SA/Wr 227/87), odmowę udzielenia przez organ szkoły wyższej urlopu dziekańskiego studentowi (postanowienie NSA z 12 czerwca 1990 r., SA/Kr 368/90, pub. OSP 1992/2/26), ocenę egzaminatora, będącą jego wyłącznym atrybutem (wyrok NSA z 2 grudnia 1994 r., I SA 1636/94, pub. ONSA 1994/4/176). Podobnie też wyrażanie zgody na egzamin komisyjny, które to kwestie "choć załatwiane w toku instancji (od decyzji służy odwołanie do Rektora) nie mają charakteru spraw indywidualnych załatwianych w drodze decyzji administracyjnych, są to decyzje zakładowe, związane z tokiem studiów" (tak NSA w wyroku sygn. akt I OSK 877/07). Generalnie przyjąć należy, że kognicji sądów administracyjnych podlegają, decyzje mające podstawę prawną w ustawie, w szczególności Prawie o szkolnictwie wyższym. Natomiast rozstrzygnięcia uczelni mające podstawę prawną w wewnętrznych źródłach prawa, jak regulamin studiów, mają charakter aktów wewnętrznych, związanych z tokiem studiów indywidualnie określonego studenta, które nie przesądzają ostatecznie o jego sytuacji prawnej, zatem nie podlegają zaskarżeniu do sądu administracyjnego (por. post. NSA z 18 września 2012r., I OSK 1583/12, dostępne www.nsa.gov.pl). Sąd w niniejszej sprawie przychyla się do stanowiska zaprezentowanego w orzeczeniu NSA z 24 kwietnia 2007 r. (I OSK 478/07, dostępne www.nsa.gov.pl), zgodnie z którym sprawy ocen i trybu zaliczeń przedmiotów, semestrów dotyczą stosunków wewnętrznych zakładu i są rezultatem wykonywania władztwa zakładowego w stosunku do studentów – użytkowników zakładu. Rozstrzygnięcia te podlegają weryfikacji tylko w trybie i na zasadach określonych w statucie Uczelni i regulaminie studiów. Nie można ich zatem uznać za akty o charakterze zewnętrznym. W konsekwencji decyzje podjęte w takich sprawach nie podlegają jurysdykcji sądowej. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że rejestracja studenta, który zaliczył jedynie część przedmiotów w semestrze i uzyskał minimum 20 punktów ECTS, na następny semestr z długiem punktowym, nie stanowi aktu zakładowego zewnętrznego, lecz stanowi rozstrzygnięcie związane z tokiem studiów, które dotyczy działania organów uczelni, skierowanego na wywołanie konkretnych i indywidualnie oznaczonych skutków prawnych, w ramach stosunku zakładowego. Kwestia postępowania ze studentami, którzy zaliczyli jedynie część przedmiotów w semestrze wynika z Regulaminu studiów Politechniki B. (uchwała Senatu Politechniki B. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...]), przyjętego zgodnie z art. 161 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, w szczególności z regulacji zawartej w treści rozdziału dotyczącego "Zaliczenia semestru" - § 14 - 19. W związku z powyższym nie wymaga ona wydania indywidualnej decyzji administracyjnej, podlegającej następnie kontroli sądowej. Nie wywiera bowiem jakiegokolwiek skutku na zewnątrz, w postaci nawiązania, odmowy nawiązania, przekształcenia bądź rozwiązania stosunku zakładowego. Skarżąca nadal jest studentką niestacjonarnych studiów II stopnia na kierunku budownictwo Politechniki B. W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Końcowo należy wskazać, że inną kwestią jest wyznaczenie skarżącej dodatkowej opłaty za powtarzanie przedmiotu kwocie 620zł. Jeżeli skarżąca uważa, że kwota ta jest dla niej dolegliwa finansowo, może ubiegać się o zwolnienie z tejże opłaty w myśl przepisów regulaminowych "Tryb oraz warunki zwalniania z opłat za usługi edukacyjne świadczone w Politechnice B." (załącznik nr 2 do Uchwały Nr [...] Senatu PB z [...].07.2013r.).