II SA/Bk 860/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), asesor WSA Jacek Pruszyński, Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 lutego 2008 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - oddala skargę.- Wojewoda P. zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2007r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] sierpnia 2007r. Nr [...] o wymeldowaniu B. P. z pobytu stałego w B. przy ul. M. K. [...] m [...]. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny: Wnioskiem z dnia [...] marca 2007r. L. K. wystąpiła o wymeldowanie B. P. z lokalu przy ulicy M. K. [...] m [...] w B. podając, że nie mieszka on w tym lokalu od 1997 roku. Prezydent Miasta B. po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją z dnia [...] sierpnia 2007r. Nr [...] orzekł o wymeldowaniu B. P. z pobytu stałego w w/w lokalu. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż przedmiotowy lokal został przydzielony B. P. jako pracownikowi Zakładów Budowy i Napraw Maszyn Drogowych M. w B., a osobami uprawnionymi do zamieszkiwania w nim byli: żona L. P. (obecnie K.) i synowie J. P. i Ł. K. Obecnie prawo własności budynku przy ul. K. [...] przysługuje Gminie B., a jego zarządcą jest Zarząd Mienia Komunalnego. Organ ustalił, iż B. P. nie mieszka w lokalu przy ul. K.[...] m [...] od roku 1997, a okoliczność tą potwierdzili przesłuchani świadkowie: Ł. K., J. Ł., A. S. i E. R. oraz sam skarżący, który przyznał, iż nie mieszka w miejscu zameldowania od 1997 roku. Organ powołał się również na wyrok Sądu Okręgowego w B. Wydział I Cywilny z dnia [...] listopada 2003r. rozwiązujący małżeństwo B. P. i L. K. oraz protokoły rozprawy rozwodowej, z których wynikało jednoznacznie, iż opuszczenie przez skarżącego mieszkania przy ul. K. [...] m [...] było dobrowolne, bowiem – jak oświadczył - "odszedł" do innej kobiety. Na tej podstawie organ administracji, uznał, iż w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego, spełnione został ustawowe przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Odwołanie od powyższej decyzji wywiódł pełnomocnik B. P., zarzucając, iż materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji nie potwierdza wypełnienia przesłanek dobrowolności i trwałości w opuszczeniu lokalu przy ul. M. K. [ ...] m [...] w B. Wskazał, iż jego mocodawca wyprowadził się z mieszkania, aby ograniczyć sytuacje konfliktowe, do jakich dochodziło pomiędzy nim, a jego żoną. Było to natomiast działanie wymuszone, wykluczające całkowitą swobodę. Odwołujący zakwestionował również twierdzenie, iż opuszczenie przez niego lokalu miało charakter trwały. Wyjaśnił, iż od 1997 roku utrzymywał stały kontakt z synem, co było równoznaczne z przebywaniem w mieszkaniu. W późniejszym okresie wielokrotnie usiłował wejść, ale z powodu wymiany zamków przez byłą żonę było to niemożliwe, czasem zdarzało się, że do mieszkania wpuszczał go jego syn. Dodatkowo wskazał, iż od 2002 roku jego matka zaczęła ciężko chorować i był zmuszony sprawować nad nią opiekę. Zaskarżoną decyzją, podjętą z upoważnienia Wojewody P., odwołanie B. P. nie zostało uwzględnione. Organ II instancji podzielił w całości ustalenia faktyczne i pogląd prawny organu I instancji. Wskazał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy bezsprzecznie świadczy, iż B.P. nie mieszka w miejscu stałego zameldowania, tj. w lokalu przy ul. M. K. [...] m [...] w B., od 1997 roku. Powyższa okoliczność została potwierdzona nie tylko przez wnioskodawczynię i powołanych przez nią świadków (J. Ł., A. S., Ł. K.), ale i przez samego skarżącego. Również analiza dokumentów zgromadzonych w sprawie również potwierdza, iż zarzuty odwołania w zakresie braku dobrowolności i trwałości opuszczenia przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu stałego, są niewiarygodne i nie zasługują na uwzględnienie. W opinii organu powodem opuszczenia przez p. P. mieszkania nie mogła być, ani konieczność sprawowania opieki nad matką C. W. P., ani wymiana zamków w drzwiach przez byłą żonę – L. K. Skarżący opuścił lokal w 1997 roku, a u matki zamieszkał dopiero w 2002 roku, natomiast zamki do drzwi mieszkania zostały wymienione po wyprowadzce skarżącego, tak więc nie miały na wpływu na jego decyzję o wyprowadzeniu się. Powyższe, zdaniem organu potwierdza, iż to sam skarżący w realiach konfliktu z żoną zrezygnował ze wspólnego mieszkania. Wskazują na to protokoły z rozprawy rozwodowej skarżącego i jego żony, w trakcie której przyznał, iż "przed laty odszedł do innej kobiety i jest z nią związany". Na podstawie przedstawionych okoliczności organ II instancji stwierdził, że skoro sam skarżący potwierdził, że w 1997 roku wyprowadził się z mieszkania "do innej kobiety", a zatem z własnej woli, należy uznać, iż opuszczenie przez niego dotychczasowego miejsca pobytu stałego było bezapelacyjnie dobrowolne i trwałe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku B. P. zarzucił, że decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i wniósł o jej uchylenie. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące wymeldowanie, ponieważ opuszczenie miejsca stałego pobytu nie było ani trwałe, ani dobrowolne. Podkreślił, że nigdy nie opuścił mieszkania całkowicie, a tym bardziej dobrowolnie. Wszelkie zmiany miejsca jego pobytu miały i mają charakter tymczasowy. Wskazał, iż na skutek orzeczonego rozwodu zmuszony był zamieszkać czasowo w innym miejscu, aby uniknąć awantur z byłą żoną, jednakże pomimo opuszczenia mieszkania w dalszym ciągu tam przychodził korzystając z posiadanych kluczy. Dopiero później, po wymianie zamków, zmuszony był ograniczyć swój pobyt w mieszkaniu do przypadków, gdy był wpuszczony przez żonę lub syna. Nie skorzystał wówczas z powództwa o ochronę posiadania, ponieważ nie wiedział o takiej możliwości prawnej. W dalszej kolejności wyjaśnił, iż w 2002 roku zamieszkał u swojej matki, ponieważ była poważnie chora i jemu przypadł obowiązek opieki nad nią. Wskazał, iż rozstrzygnięcie organu jest tym bardziej niezrozumiałe, że to on otrzymał mieszkanie jako pracownik Zakładów Budowy i Napraw Maszyn Drogowych M., on je utrzymywał i remontował. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, że niewątpliwym jest, iż strony postępowania pozostają w konflikcie, bezsprzeczne jest również, że zamki w drzwiach przedmiotowego mieszkania zostały zmienione, a matka skarżącego mogła wymagać w 2002 roku stałej opieki, jednakże żadna z powyższych okoliczności nie uniemożliwiała ani dostępu, ani pobytu skarżącego w lokalu przy ul. M. K. [...] m [...]. Dodatkowo organ wyjaśnił, że wbrew obecnym twierdzeniom skarżącego, to on sam w trakcie rozprawy rozwodowej wyjaśnił, iż w 1997 roku "odszedł z domu do innej kobiety". Powyższa okoliczność, zdaniem Wojewody P. bezsprzecznie świadczy o tym, że skarżący już 11 lat temu skoncentrował swoje życie poza przedmiotowym lokalem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, dalej cytowana: p.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kryterium tej kontroli określa art. 1 §2 wspomnianej ustawy i jest nim zgodność z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd nie może jednak opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Podkreślić należy, iż sąd nie ma też kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ - rozstrzygnięcia, bada jedynie, czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych kryteriów, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy wydaje na wniosek strony, bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W świetle powyższego przepisu, jedyną przesłanką warunkującą wymeldowanie danej osoby jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji publicznej, czy osoba ta faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, który podziela również Sąd w niniejszym składzie, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu omawianego art. 15 ust. 2, jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, gdy osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz, gdy nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (tak m.in. wyrok NSA z dnia 23.04.2001r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123; wyrok NSA z dnia 7.12. 2005r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18 grudnia 2001r. sygn. akt II SA/Ka 613/00, niepublik.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest także stanowisko, w pełni akceptowane przez tutejszy skład Sądu, zgodnie z którym za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych w postaci: powództwa cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania albo o eksmisję, umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (tak m.in.: wyrok NSA z dnia 25.10.2005r. sygn. II OSK 127/05, LEX nr 201427, wyrok NSA z dnia 18.04.2000r. sygn. akt V SA 1424/99, LEX nr 79243, wyrok NSA z dnia 12.04.2001r. sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937, wyrok WSA w Lublinie z 299.11.2007r., III SA/Lu 332/07, niepublik.). Nie skorzystanie z tych środków prawnych, ewentualnie oddalenie powództwa przez sąd powoduje, że brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej. Wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego nie może być przyjmowany bezkrytycznie i automatycznie, ale oceniany według kryteriów obiektywnych. Nawet, jeśli osoba zameldowana na pobyt stały zostanie z lokalu usunięta wbrew jej woli, ale nie podejmuje żadnych kroków umożliwiających powrót do lokalu, faktycznie zaś mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe w innym lokalu, odmowa wymeldowania stałaby się utrzymywaniem fikcji, naruszającej sens i wiarygodność ewidencji ludności. Rozpatrując niniejszą sprawę w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do wniosku, iż rozstrzygnięcie organu odwoławczego jego zgodne z obowiązującymi w tym zakresie - przepisami prawa. Wojewoda P., po dokonaniu analizy zgromadzonego materiału dowodowego, prawidłowo przyjął, iż spełnione zostały wszystkie przesłanki wymeldowania B. P. z pobytu stałego w lokalu przy ul. M. K. [...] m [...] w B. Za niesporne w sprawie należy uznać, iż skarżący wyprowadził się z w/w lokalu w 1997 roku i od tego czasu w nim nie zamieszkuje. Okoliczność ta jest niekwestionowana i znajduje potwierdzenie w całokształcie zabranych dowodów. Kwestią sporną było natomiast ustalenie, czy opuszczenie przez skarżącego mieszkania miało charakter dobrowolny i trwały. Oceniając powyższe przesłanki należy mieć na uwadze, iż przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania, a nie w dniu orzekania przez organy (wyrok WSA w Warszawie z dnia 15.09.2006r., IV SA/Wa 1073/2006, Lex nr 255681). Stanowiska stron w tym zakresie były rozbieżne. Wnioskodawczyni L. K. podała, że były mąż nie mieszka w przedmiotowym lokalu od stycznia 1997 roku i nie posiada dostępu do niego, gdyż zamki w drzwiach zostały dwukrotnie zmienione, a on nie dysponuje kluczami, ponadto od czasu wyprowadzki sporadycznie bywał w mieszkaniu i jego wizyty nigdy nie trwały dłużej niż 30 minut. B. P. potwierdził, iż nie mieszka w lokalu przy ul. M. K. [...] od 1997 roku, jednak wskazał, iż nie wyprowadził się z niego z własnej woli, a został wyrzucony przez byłą żonę, która wraz z ze swoim starszym synem – Ł. K. wyrzuciła jego rzeczy do zsypu. Ponadto wyjaśnił, iż ówczesna sytuacja życiowa uniemożliwiała mu codzienne zamieszkiwanie w spornym lokalu, bowiem po pierwsze chciał uniknąć awantur z byłą żoną przy udziale ich nieletniego syna, po drugie był zmuszony opiekować się chorą matką. W toku postępowania administracyjnego ustalono okoliczności, które potwierdzają, iż opuszczenie przez skarżącego dotychczasowego miejsca pobytu miało charakter trwały. Jak wynika z wyjaśnień wnioskodawczyni – L. K., B. P. wyprowadził się z ich wspólnego mieszkania w styczniu 1997 roku, zabierając ze sobą swoje rzeczy osobiste. Fakt ten znalazł potwierdzenie w zeznaniach większości przesłuchanych w toku postępowania administracyjnego świadków: J. Ł., A. S., E. R. i Ł. K.. Również sam skarżący przyznał, że opuścił sporny lokal w 1997 roku, zabierając część swoich rzeczy osobistych i - jak wyjaśnił w trakcie rozprawy rozwodowej - "odszedł do innej kobiety". O tym, iż opuszczenie lokalu przez B. P. miało trwały, a nie tymczasowy – charakter, świadczy również upływ czasu, jaki upłynął od momentu "wyprowadzki". Skarżący, co zostało już wyżej stwierdzone opuścił przedmiotowe mieszkanie w 1997 roku, a więc 11 lat temu. Od tego czasu pojawiał się w nim sporadycznie (około 5 razy). Dowodzi to, że skarżący skoncentrował swoje życie rodzinne i osobiste poza miejscem stałego zameldowania i nie miał zamiaru do niego powrócić. Podczas pierwszej rozprawy rozwodowej stron, która odbyła się w dniu [...] października 2003r., skarżący w sposób jednoznaczny oświadczył, iż "przed laty odszedł do innej kobiety i jest z nią związany". Powyższe oświadczenia potwierdzają, iż życie osobiste skarżącego było skoncentrowane poza miejsce jego stałego pobytu. W tym zakresie nie sposób zaakceptować argumentacji skarżącego, jakoby to właśnie na skutek orzeczonego rozwodu zmuszony był zamieszkać czasowo w innym miejscu, aby uniknąć awantur z byłą żoną. Mieć trzeba, bowiem na uwadze, iż rozwód stron został orzeczony w 2003 roku, a B. P. opuścił sporny lokal w 1997 roku. W tych okolicznościach nie można, więc nie zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, iż opuszczenie spornego lokalu przez skarżącego miało charakter trwały. W świetle przedstawionego Sądowi materiału dowodowego sprawy należy podzielić również stanowisku organu odwoławczego, że opuszczenie przedmiotowego lokalu, miało charakter dobrowolny. Podnoszone przez skarżącego okoliczności, iż był zmuszony do opuszczenia zajmowanego mieszkania, bo chciał uniknąć awantur z byłą żoną L. K., ponadto musiał zająć się poważnie chorą matką, a późnej nie mógł wejść do mieszkania, bo zostały zmienione zamki, nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Po pierwsze z dołączonych do akt sprawy - protokołów rozprawy rozwodowej stron - wynika jednoznacznie, iż skarżący z własnej, nieprzymuszonej woli odszedł wówczas "do innej kobiety". Po drugie konieczność opieki nad matką, jak oświadczył sam skarżący, wystąpiła dopiero w 2002 roku, tym samym okoliczność ta nie mogła mieć wpływu na decyzję o opuszczeniu przez niego mieszkania w 1997 roku. Także wymiana zamków w drzwiach wejściowych do mieszkania, pomimo, iż niewątpliwie utrudniała dostęp do spornego mieszkania, to nie miała wpływu na samą decyzję o opuszczeniu lokalu. Jak wynika bowiem z wyjaśnień skarżącego, po opuszczeniu mieszkania w dalszym ciągu tam przychodził korzystając z posiadanych kluczy. Dopiero później, po wymianie zamków, zmuszony był ograniczyć swój pobyt w mieszkaniu do przypadków, gdy był wpuszczony przez żonę lub syna Rozważając przesłankę dobrowolności podkreślić jednocześnie należy, że skarżący po wyprowadzeniu się przez okres ponad 11 lat nie podjął żadnej próby powtórnego w nim zamieszkania, nie skorzystał też z przysługujących mu środków zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania, jak powództwo posesoryjne czy żądanie eksmisji z należnego mu lokalu zajmujących go osób. Poza tym nie wykazał w sposób przewidziany prawem, tj. orzeczeniem właściwego organu, iż został zmuszony do opuszczenia spornego lokalu. Sytuacja ta jest zatem równoznaczna z dobrowolnym opuszczeniem przez B. P. miejsca stałego pobytu. W świetle powyższych wywodów zarzuty skarżącego dotyczące błędnej oceny materiału dowodowego Sąd ocenił jako chybione. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił dostateczną podstawę do przyjęcia, iż skarżący miejsce stałego pobytu opuścił trwale i dobrowolnie, a tym samym do wydania przez Wojewodę P. decyzji o wymeldowaniu B. P. w trybie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Organ podjął, bowiem wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Rzetelnie zabrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które jest trafne, spójne i logiczne. Wbrew zarzutom skargi, nie ma znaczenia w sprawie o wymeldowanie również fakt, iż przedmiotowe mieszkanie zostało przydzielone skarżącemu jako pracownik Zakładów Budowy i Napraw Maszyn Drogowych M. w B. W obecnym stanie prawnym ewidencja ludności jest wyłącznie instytucją służącą odzwierciedleniu stanu faktycznego. Dostarcza organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu, bądź zajmowanego pomieszczenia. Nieodłącznym składnikiem systemu ewidencji ludności jest mechanizm wymeldowania, a więc formalnego usuwania informacji o zameldowaniu, jeżeli informacja ta przestaje obrazować wynikający z uprzedniego zgłoszenia stan faktyczny (wyrok NSA z 24.02.2006r., IIOSK 561/05, LEX nr 194344). Skoro zatem ustalono w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżący nie przebywa od kilkunastu lat pod adresem zameldowania na pobyt stały, to brak jest uzasadnienia do dalszego utrzymywania fikcji meldunkowej w tym przedmiocie. Na marginesie należy wyjaśnić, iż podtrzymywanie zameldowania, nie jest równoznaczne z przywróceniem możności faktycznego korzystania z przedmiotowego lokalu, gdyż temu celowi służą jedynie środki prawne, z których skarżący nie skorzystał. Podsumowując, Sąd rozpoznając sprawę nie stwierdził naruszenia przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych powodów zarzuty skargi nie mogły odnieść oczekiwanego skutku i skargę należało oddalić - na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.