II SA/Bk 979/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska – Nazarczyk (spr.), po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Syndyka Masy Upadłości S. Spółki z o.o. w W. w upadłości likwidacyjnej od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] października 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości S. Spółki z o.o. w W. w upadłości likwidacyjnej na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych , Syndyk Masy Upadłości S. Sp. z o.o. w W. w upadłości likwidacyjnej wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśnił, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ znajduje się w upadłości, która od dnia 16 maja 2012 r. obejmuje likwidację majątku. Postępowanie upadłościowe ma na celu zaspokojenie zobowiązań wobec wierzycieli, stąd też wszelkie środki pozyskiwane ze sprzedaży jej majątku przekazywane są na zabezpieczenie spłaty zobowiązań oraz pokrywanie kosztów postępowania upadłościowego. Wskazano, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1 000 000 zł, za 2013 r. poniosła ona stratę w wysokości 277 624,21 zł, wartość posiadanych środków trwałych wynosi 4 178 877 zł. Na rachunkach bankowych Spółka posiada środki w łącznej wysokości 106,77 zł, zaś w kasie – 197,83 zł. Uzasadniając wniosek o prawo pomocy Syndyk wskazał, że od lipca 2012 r. finansował koszty postępowania upadłościowego z dochodów z umowy dzierżawy zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz umowy dzierżawy z dnia 18 lipca 2012 r. Z uwagi na to, że dzierżawca od października 2013 r. zaprzestał przekazywania środków na podatek POG, zaś od stycznia 2014 r. przestał płacić czynsz - umowy nie zostały przedłużone i wygasły z końcem lutego 2014 r. Tym samym Syndyk został pozbawiony źródła finansowania kosztów postępowania upadłościowego i pozostał z zaległościami podatkowymi wygenerowanymi przez dzierżawcę w kwocie 344 000 zł plus odsetki. Udało mu się zmniejszyć stratę bilansową na koniec 2013 r. do kwoty 277 624, 21 zł. Celem odzyskania kosztów od dzierżawcy wystąpił przeciwko niemu z powództwem (w sprawie tej uzyskał zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże pozwowi nie został jeszcze nadany bieg). W związku z utratą źródeł finansowania postępowania upadłościowego środki masy upadłościowej ulegają systematycznemu zmniejszeniu. Syndykowi nie udało się, pomimo intensywnych starań, zlikwidować masy upadłości drogą sprzedaży. Kontynuuje działania w tym kierunku, jednakże nie może liczyć na przychody, a stale ponosi wydatki (m.in. na znaczki pocztowe, ogłoszenia prasowe, utrzymanie biura, wynagrodzenia pracowników). W konsekwencji, zdaniem Syndyka, o ile kwota 304,60 zł wystarczy na uiszczenie wpisu w sprawie niniejszej, to nie może jednak być przeznaczona na ten cel bez uszczerbku dla postępowania upadłościowego. Jak wskazał Syndyk, obecnie uczestniczy w kilkudziesięciu postępowaniach administracyjnych dotyczących majątku upadłego i od lipca 2014 r. złożył już 15 wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach rozpoznawanych przez WSA. Łączna wysokość wpisów przekracza obecnie kwotę 3.000 zł, a zatem posiadane przez Syndyka środki są niewystarczające do ich pokrycia. Ponadto miesięczne koszty postępowania upadłościowego wynoszą około 18.447,52 zł i z powodu braku środków syndyk nie pokrywa wszystkich kosztów. Zaległości w płatnościach dotyczą podatku od nieruchomości – 8.390 zł, czynszu najmu lokali – 29.520 zł, usług księgowych – 9.840 zł, wynagrodzenia zleceniobiorców – 28.000 zł oraz obowiązkowego ZUS-u od działalności syndyka – 6.176,48 zł. Do wniosku skarżący dołączył: sprawozdanie finansowe (k.22-29), opis i oszacowanie wartości przedsiębiorstwa (k. 30), wyciągi z rachunków bankowych (k. 31-35), raporty kasowe (k. 36-37), pozew o zapłatę (k. 39-46) oraz wyciągi z treści ksiąg wieczystych (k. 47-65). Postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego złożył Syndyk twierdząc, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie. Wskazał, że Spółka posiada środki pieniężne w niższej kwocie niż wysokość opłaty sądowej – na dzień 8 października 2014 r. jest to kwota 24,52 zł (kwota zgormadzona na rachunkach bankowych). Wyjaśnił, że dla oceny zasadności wniosku PPPr nie ma znaczenia widniejąca w sprawozdaniu finansowym wartość środków trwałych, skoro nie można nimi dokonać zapłaty a występują znaczne trudności z ich spieniężeniem. Również kwota 4.178,877 zł jako wartość środków trwałych pochodzi z 2012 r. (z dnia ogłoszenia upadłości) i nie odpowiada stanowi aktualnemu. Obecnie wartość majątku Spółki jest niższa, o czym świadczy Aktualizacja opisu i oszacowania wartości przedsiębiorstwa z dnia 15 kwietnia 2013 r., w której wartość tę określono na 2.218,505 zł. Podobnie, zdaniem Syndyka, okoliczność dotycząca tego, że postępowanie upadłościowe nadal się toczy nie przesądza o możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Postępowanie upadłościowe jest kontynuowane, ponieważ masa upadłości nie została zlikwidowana, a wierzyciele upadłego zaspokojeni. Dopóki istnieją wymagalne zobowiązania upadłego oraz majątek, z którego potencjalnie mogą one zostać pokryte postępowanie upadłościowe musi być prowadzone. Ponieważ do tej pory, pomimo kurczenia się środków pieniężnych, gotówka (choćby niewielka) w masie była, syndyk kontynuował działania wynikające z pełnionej funkcji. Z uwagi na trudną sytuację finansową masy nie jest wykluczone, że postępowanie upadłościowe zostanie umorzone, jednakże decyzja w tym przedmiocie nie należy do syndyka, lecz sędziego-komisarza. Dopóki postanowienie w tym przedmiocie nie zostanie wydane syndyk jest zobowiązany do należytego wykonywania swoich obowiązków, w tym zaskarżania orzeczeń dotyczących masy upadłości, które zostały wydane z naruszeniem prawa. Syndyk wywiódł, że okoliczność, iż w masie zdarzają się nieregularne wpływy również nie oznacza, że opłata w niniejszej sprawie może zostać poniesiona skoro na rachunkach i w kasie nie ma na to wystarczających środków pieniężnych. Wpływy są na tyle niskie, że nie wpływają istotnie na stan środków masy, co ważniejsze - nie mają charakteru powtarzalnego lecz jednostkowy. Oznacza to, że nie można liczyć, iż środki z tego tytułu wpłynął ponowne w kolejnych miesiącach. Zdaniem syndyka strata finansowa nie oznacza tylko braku dochodu do opodatkowania. Istnienie straty oznacza bowiem, że jakieś należności/zobowiązania nie zostały pokryte z uwagi na brak środków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Na wstępie należy podać, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dale – w skrócie – "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznawaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 p.p.s.a.). W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy czym podkreślić należy, że z przywołanego przepisu wynika ciążący na stronie obowiązek wykazania wszystkich okoliczności, które świadczyłyby o szczególnej sytuacji majątkowej, która nie pozwalałaby na uregulowanie stosownych opłat sądowych (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 marca 2014 r., I OZ 226/14). Przedłożona w przedmiotowej sprawie dokumentacja daje podstawy do oceny sytuacji majątkowej przez Sąd, aczkolwiek nie zawiera pełnych informacji o środkach finansowych, którymi dysponuje skarżący. Z informacji zaktualizowanych w momencie wniesienia sprzeciwu i odnoszących się do salda rachunków bankowych skarżącego wynika, że aktualnie brak jest wystarczających środków na uiszczenie stosownego wpisu sądowego, którego wysokość w niniejszej sprawie wynosi 500 zł. Niemniej jednak skarżący nie zaktualizował danych dotyczących środków finansowych zgromadzonych w kasie, zatem Sąd nie miał w tej materii dostatecznych dowodów świadczących o całkowitym poziomie środków pieniężnych, którymi dysponuje wnioskodawca. Ostatnia informacja o posiadanych środkach finansowych w kasie wynika z raportu kasowego za sierpień 2014 r., wykazującego na koniec miesiąca saldo wynoszące 197,83 zł. W zakresie obrotu środkami pieniężnymi wskazać należy, że skarżący w analizowanym okresie księgował wpływy zarówno na rachunkach bankowych jak i bezpośrednio w kasie upadłego. I choć nie można zakwalifikować tych transakcji jako płatności stałych, ich wysokość zapewniała możliwość zabezpieczenia środków niezbędnych do inicjowania postępowań sądowych związanych z zabezpieczeniem ewentualnych źródeł przychodu w przyszłości. Istotną okolicznością dla rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku jest również stan niepieniężnych zasobów majątkowych upadłego, na który składają się środki trwałe o wartości bilansowej z dnia 15 kwietnia 2013 r. wynoszącej 2.218,505 zł. Jest to na tyle znaczny majątek – nawet po uwzględnieniu odpisów amortyzacyjnych – który w sposób wystarczający może zapewnić stronie środki niezbędne do opłacenia wniesionej skargi. Z raportu kasowego za miesiąc sierpień 2014 r. wynika również, że skarżący poniósł koszty obsługi prawnej w wysokości 2.960,00 zł. W sprzeciwie podano, że nie była to opłata kosztów pełnomocnika z wyboru, kwota ta stanowiła zwrot kosztów, które kancelaria poniosła z tytułu wpisów sądowych, opłat skarbowych od pełnomocnictw oraz znaczków pocztowych w czerwcu 2014 r. Oznacza to, że Spółka dysponowała bieżącymi przychodami, które były przeznaczane m.in. na uiszczanie wpisów sądowych. W ocenie Sądu bieżące przychody powinny być przede wszystkim wykorzystane na wszelkiego rodzaju czynności syndyka związane z prowadzoną likwidacją majątku upadłego, w ramach których w równym rzędzie występują zarówno koszty utrzymania biura, wydatki na ogłoszenia prasowe i sądowe jak i koszty związane z inicjowanymi przez syndyka postępowaniami sądowymi. Podstawą do wyrażonego stwierdzenia jest art. 342 § 1 pkt 1 - Prawa upadłościowego i naprawczego, z którego wynika, że do pierwszej grupy należności podlegających zaspokojeniu z masy upadłości należą na równi koszty postępowania upadłościowego jak i należności powstałe z czynności syndyka, do których zaliczają się również koszty postępowań sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 6 grudnia 2012 r., I FZ 434/12 oraz 12 listopada 2012 r., I FZ 426/12). Odnosząc się do kwestii straty ukształtowanej na koniec roku bilansowego na poziomie 277.624,21 zł wskazać należy, że nie może być ona samoistnym argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy, gdyż stanowi ona jedynie nadwyżkę kosztów uzyskania przychodu nad zaksięgowanym przychodem i prowadzi do zwolnienia z obowiązku zapłaty podatku dochodowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 września 2014 r.: I GZ 228/12 oraz II OZ 975/14). Na zakończenie należy podkreślić, że obowiązek zapewnienia skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2014 r., II OZ 561/14). Mając powyższe na uwadze należało orzec jak na wstępie.