II SA/Bk 98/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 22 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia F. Z. w B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 21 sierpnia 2009r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F. Z. w B. na zarządzenie Prezydenta Miasta B. z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie powołania składu Zespołu Konsultacyjnego Organizacji Pozarządowych oraz ustalenia Regulaminu Zespołu. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego Stowarzyszenie F. Z. w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, uzasadniając powyższe, iż działa ono dla dobra publicznego jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, przy czym nie jest nastawione na osiąganie zysków oraz nie prowadzi działalności gospodarczej. Za rok 2006 strata finansowa z działalności Stowarzyszenia wyniosła 1.085,71 zł, w 2007 r. - 10.178,47 zł, natomiast w 2008 r. – 6.296,18 zł. Strona skarżąca nie posiada majątku (ruchomości i nieruchomości), jest zadłużona z tytułu egzekucji komorniczych na kwotę około 20.000 zł. Stowarzyszenie nie ma również środków finansowych na koncie bankowym - zostało ono zablokowane tytułem prowadzonej egzekucji komorniczej. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o uszczegółowienie danych dotyczących sytuacji majątkowej, poprzez wskazanie i udokumentowanie dochodów i wydatków w roku 2009, przedłożenie bilansu za 2008 rok, wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów świadczących o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości kwoty objętej egzekucją komorniczą - wnioskodawca powtórzył informacje wynikające ze złożonych już dokumentów. Ponadto oświadczył, że na dzień 8 lipca 2009 r. Stowarzyszenie nie posiadało środków finansowych, a jego zadłużenie wyniosło łącznie 36.296,18 zł. Wnioskodawca wykazał również, że nikogo nie zatrudnia, ani nie wynagradza, a członkowie Stowarzyszenia wykonują pracę jako wolontariusze. Skarżący nie ponosi świadczeń publicznych, nie wynajmuje pomieszczeń i nie ponosi opłat eksploatacyjnych, nadto jest zadłużony na kwotę 300 zł z tytułu rozmów telefonicznych (telefon został odłączony) oraz ma zablokowane konto bankowe przez komornika w celu egzekucji kwoty 7.200 zł. Na stratę składają się nieopłacone faktury, na które zostały zaciągnięte nieoprocentowane pożyczki od członków Stowarzyszenia. Przejściowy fakt obecności środków pieniężnych na rachunku bankowym strona tłumaczyła "opóźnieniem w rozliczeniach zobowiązań i zadłużenia". Jej zdaniem strata w wysokości ponad 10.000 zł oraz niemożność zatrzymania narastającego zadłużenia wystarczająco tłumaczy brak środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący przedstawił również bilans za rok 2008 wykazujący stratę w wysokości 6.296, 18 zł. Wskazał, iż co prawda w roku 2008 uzyskał zysk w wysokości 3.882, 29 zł, to jednak konieczność pokrycia straty z lat poprzednich powoduje, że bilans za ten rok jest ujemny. Po raz kolejny zwrócono uwagę na fakt rosnącego zadłużenia egzekwowanego przez komornika, które na dzień złożenia oświadczenia sięga kwoty 20.000 zł. Postanowieniem z dnia 21 sierpnia 2009r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wskazał, że przedstawione przez skarżącego dane dotyczące stanu finansowego Stowarzyszenia w zestawieniu z nienadesłaniem wyciągów z kont bankowych i dokumentów określających aktualne zadłużenie z tytułu prowadzonych egzekucji komorniczych skutkuje brakiem możliwości potwierdzenia oświadczenia strony w zakresie posiadanych środków finansowych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz aktualnej wysokości zadłużenia, a w konsekwencji uniemożliwia pełną ocenę sytuacji majątkowej strony skarżącej i pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Referendarz podkreślił, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że nie jest on w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono ponadto, że skarżący nie nadesłał aktualnych wyciągów z kont bankowych i dokumentów określających obecne zadłużenie egzekwowane przez komornika. Nierzetelność w przedstawieniu sytuacji materialnej Stowarzyszenia wynika z tego, że deklarując brak środków finansowych strona podaje jednocześnie, iż osiąga wpływy rzędu kilkunastu tysięcy, z których chociaż częściowo pokrywa zadłużenie. Końcowo podkreślono, że koszty sądowe nie mogą zostać postawione w ostatniej kolejności ich zaspokojenia. Powyższe okoliczności spowodowały odmowę przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na niniejsze postanowienie z dnia 21 sierpnia 2009r. skarżące Stowarzyszenie wniosło sprzeciw (nota bene sprzeciw tej samej treści złożony został we wszystkich innych sprawach wniesionych do sądu), wraz z kolejnym wnioskiem o prawo pomocy, w którym powtórzono te same argumenty, co zawarte we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Autor podkreślił, iż Stowarzyszenia nie stać na opłacanie jakichkolwiek pism sądowych (nawet w kwotach po 100 czy 200 zł), gdyż ma ono znaczne zaległości w stosunku do innych instytucji. Straty wykazane w sprawozdaniu finansowym za rok 2008 świadczą, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek wydatków postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podlegał oddaleniu, albowiem strona nie wykazała w sposób wiarygodny, że nie posiada środków na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego. Na wstępie podkreślić należy, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe winien liczyć się z koniecznością ponoszenia wynikających z tego tytułu kosztów. Wywiązanie się z obowiązku odpłatności ustanowionego w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oznacza, że strona powinna w pełni wykorzystać dostępne dla niej środki, by w kosztach sądowych w miarę możliwości uczestniczyć, a jeśli tych środków nie posiada, powinna to w sposób przekonujący i nie budzący wątpliwości uzasadnić i wykazać. Może to nastąpić poprzez przedłożenie stosownych dokumentów. Nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy w oparciu o dokumentację niepełną czy zawierającą sprzeczne informacje. Powyższe zasady znajdują odzwierciedlenie w art. 245 § 2 w zw. z art. 246 §2 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którymi prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Niewątpliwie to na wnioskodawcy spoczywa, ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W przedmiotowej sprawie, z nadesłanych przez skarżącego pism i oświadczeń wynika, że Stowarzyszenie w 2009r. nie osiągnęło dochodu, a tylko stratę. Na rachunku bankowym nie posiada aktualnie środków finansowych. Jak wynika ze sprawozdania finansowego za rok 2008 strona skarżąca uzyskała wpływy w łącznej wysokości 17.042,33 zł, z czego: 15.330,00 zł to darowizny od osób fizycznych i prawnych, 1.212,33 zł to wpłaty z tytułu 1% dla organizacji pożytku publicznego, oraz 20 zł zebranych tytułem wpłacanych składek członków wspierających. W tym samym okresie wydatki Stowarzyszenia wyniosły 13.160,04 zł. W rezultacie uzyskany wynik finansowy za 2008r. to zysk w wysokości 3882,29 zł. Doliczenie straty z ubiegłych lat tj. kwoty 10.178,47 zł skutkowało tym, że łączne koszty działalności strony skarżącej w 2008r. wynoszą 23.338,51 zł. W konsekwencji ostateczny wynik finansowy Stowarzyszenia F. Z. za 2008r. to strata w wysokości 6.296,18 zł. W ocenie Sądu, przedstawione przez skarżącego dane zawarte w pismach i oświadczeniach w konfrontacji z faktycznymi wydatkami i dochodami, o jakich jest Sądowi wiadomym z akt sprawy oraz z urzędu, nie potwierdzają, że Stowarzyszenia nie stać na opłacenie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, co w konsekwencji prowadzi do odmowy przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślić należy, iż Stowarzyszenie, pomimo wezwania referendarza sądowego nie nadesłało wyciągów z kont bankowych i dokumentów określających aktualne zadłużenie z tytułu prowadzonych egzekucji komorniczych (dołączone do akt sprawy zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego z zakazie wypłat z dnia 10 kwietnia 2008r. opiewa na kwotę 8.092,35 zł natomiast wyciągi bankowe są z dnia 31 grudnia 2008 r. i z dnia 31 marca 2009 r.). Powyższe skutkuje brakiem możliwości potwierdzenia oświadczenia strony w zakresie posiadanych środków finansowych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz aktualnej wysokości zadłużenia, a w konsekwencji uniemożliwia pełną ocenę sytuacji majątkowej strony skarżącej. To na wnioskodawcy spoczywa natomiast obowiązek rzetelnego wykazania swoich finansów, z uwzględnieniem rzeczywistych (faktycznych) kosztów prowadzonej działalności jak i realnych wpływów na rzecz wnioskodawcy. Nadsyłane zaś przez skarżącego informacje i oświadczenia o braku środków finansowych tworzą, zdaniem sądu, mało czytelny i mało wiarygodny obraz rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej organizacji. O ile we wcześniejszych wnioskach o przyznanie prawa pomocy w roku poprzednim (co wiadomym jest z lektury akt innych spraw sądowych) Stowarzyszenie utrzymywało, że nie otrzymuje żadnych wpływów na swoją rzecz, o tyle, ze sprawozdania finansowego wynika, iż takich wpływów było aż na kwotę ponad 17.000 zł. Wykazywanie ponad wszystko wyłącznie zadłużenia (na które nota bene Stowarzyszenie zapracowało głownie z powodu licznych postępowań przed różnymi sądami i instytucjami) bez wskazania na otrzymywane w międzyczasie darowizny, świadczy o braku rzetelności ze strony wnioskodawcy w przedmiocie określenia swojej prawdziwej sytuacji majątkowej. Jak wiadomym jest także sądowi z urzędu, Stowarzyszenie prowadzi liczne kampanie, które pochłaniają znaczne kwoty pieniędzy (np. akcje marketingowe promujące Stowarzyszenie w postaci ulotek i plakatów). Gdy przychodzi zaś do określenia finansów przed sądem, wnioskodawca wskazuje przede wszystkim na zadłużenie, bez wskazywania na faktycznie ponoszone wydatki. Instytucja prawa pomocy – jako pomoc prawna dla najuboższych - nie może być wykorzystywana w sytuacji, gdy stronę stać na niektóre rodzaje swojej działalności (także te niekonieczne), a nie stać jej na inne, np. opłaty związane z wnoszeniem spraw sądowych. Racjonalny i rzetelny przedsiębiorca winien tak gospodarować polityką finansową, by uwzględniać w swoim budżecie zarówno wydatki konieczne, ale i również ewentualne wydatki na prowadzenie spraw sądowych. Z praktyki wiadomym jest skarżącemu, iż prowadzenie spraw sądowych wiąże się często z różnego rodzaju nakładami (np. wpisy sądowe). Skoro Stowarzyszenie uzyskuje darowizny i stać je na liczne kampanie reklamowe, to też winno także liczyć się z wydatkami na wszczynane licznie sprawy sądowe. Prawidłowa gospodarka finansami polega na takim wydatkowaniu pieniędzmi, by zaspokajać wszystkich dłużników w równej mierze, a nie tylko wybiórczo. Reasumując, sąd administracyjny oceniając całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego w kwestii określenia stanu majątkowego wnioskodawcy nie dał w pełni wiary oświadczeniom strony skarżącej, jakoby znajdowała się ona w tak krytycznej sytuacji, że nie jest w stanie opłacić kosztów postępowania sądowego. Jak wiadomo Sądowi z urzędu, strona skarżąca w innych sprawach konsekwentnie twierdziła, iż nie dysponuje środkami finansowymi na pokrycie kosztów prowadzonych postępowań sądowoadministracyjnych i nie posiada środków finansowych na koncie bankowym. Oświadczenia te pozostają jednak w sprzeczności z załączonym do akt sprawozdaniem finansowym, z którego wynika, że wnioskodawca w zeszłym roku uzyskał wpływy w wysokości 17.042,33 zł. Powyższe świadczy, że Stowarzyszenie F. Z. w B. nie przedstawia rzetelnie swojej sytuacji materialnej. Także prowadzenie działalności jako organizacja non profit nie jest przesłanką do faworyzowania Stowarzyszenia w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny - fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres, której wchodzą również spory sądowe (postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2006 r. II OZ 317/06 i podobnie postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2006 r. II OZ 588/06 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo pod red. Bogusława Dautera, str. 438, Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., Warszawa 2007). Strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinna zatem przewidzieć możliwość ponoszenia związanych z tym kosztów (vide: postanowienie NSA z dnia 09 listopada 2007 r. sygn. akt. II OZ 1090/07, podobnie postanowienie NSA 12 lutego 2008 r. sygn. akt II OZ 80/08). Marginalnie godzi się również podnieść, że w sprawach w których wcześniej przyznano skarżącemu prawo pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu - pełnomocnicy informowali sąd o braku możliwości lub poważnych trudnościach w nawiązaniu kontaktu (w tym uzyskaniu pełnomocnictwa) z przedstawicielem Stowarzyszenia. Oznacza to, że skarżący nie dochowywał należytej staranności by w pełni skorzystać z przyznanego prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 245 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.