II SO/Bk 24/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, sędzia WSA Marek Leszczyński, po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o wyłączenie orzekających w WSA w Olsztynie sędziów: Janiny Kosowskiej, Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Ewy Osipuk, Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod, Tadeusza Piskozuba, Ryszarda Maliszewskiego, Renaty Kanteckiej, Wojciecha Czajkowskiego oraz Doroty Radaszkiewicz delegowanej sędzi Sądu Okręgowego oraz o wyłączenie referendarzy sądowych WSA w Olsztynie: Agnieszki Bińczyk, Krzysztofa Nesteruk, Anny Ambroziak, Małgorzaty Klimek od rozpoznania wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Starosty Powiatu B. w sprawie pozbawienia statusu osoby bezrobotnej p o s t a n a w i a: oddalić wniosek o wyłączenie sędziów: Janiny Kosowskiej, Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Ewy Osipuk, Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod, Tadeusza Piskozuba, Ryszarda Maliszewskiego, Renaty Kanteckiej, Wojciecha Czajkowskiego, Doroty Radaszkiewicz delegowanej sędzi Sądu Okręgowego i referendarzy sądowych: Agnieszki Bińczyk, Krzysztofa Nesteruka, Anny Ambroziak, Małgorzaty Klimek od udziału w sprawie II SAB/Ol 18/14 i od rozpoznania złożonego w tej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2014 r. A. Z. wystąpił do WSA w Olsztynie o wyłączenie od udziału w sprawie II SAB/Ol 18/14 i od rozpoznania złożonego w niej wniosku o przyznanie prawa pomocy sędziów oraz referendarzy sądowych orzekających w WSA w Olsztynie (szczegółowo wymienionych we wniosku o wyłączenie). Jako podstawę swego żądania wskazał: - art. 18 § 1 pkt 6a w związku z art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – bowiem wskazane do wyłączenia osoby orzekały w prowadzonych wcześniej postępowaniach wpadkowych w zakresie wniosków o wyłączenie sędziów i referendarzy; - art. 19 p.p.s.a., bowiem z uwagi na skierowanie do wymienionych osób wniosków o wyłączenie powstają uzasadnione wątpliwości co do możliwości zachowania przez nie bezstronności w orzekaniu oraz z uwagi na wydawane przez te osoby wcześniej postanowienia i fakt zaskarżania tych postanowień do NSA przez wnioskodawcę. W obszernym uzasadnieniu A. Z. wywiódł, że sędziowie i referendarze sądowi orzekający w WSA w Olsztynie "nastawiają się kierunkowo do spraw skarżącego" celem notorycznej odmowy uwzględniania jego wniosków oraz celem odrzucania skarg. Nadto czynią to bez rzetelnej weryfikacji zgromadzonych w sprawie dowodów oraz nie dostrzegają występujących w sprawach braków dowodowych. Opisane wadliwe i naruszające prawo postępowanie sędziów i referendarzy powoduje "zachwianie" w sprawach skarżącego zasady obiektywizmu. Zdaniem strony w jego sprawach nie są zachowane trzy przesłanki gwarantujące bezstronność w orzekaniu: niezawisłość i niezależność osób orzekających od organu procesowego (istniejąca zależność polega na wielokrotnym orzekaniu przez sędziów we wcześniejszych sprawach skarżącego); przestrzeganie reguły "audiatur et altera pars" (sędziowie nie wysłuchują argumentów skarżącego opierając się wyłącznie na twierdzeniach organu); minimalne działanie czynników irracjonalnych przy podejmowaniu decyzji (którego to warunku w sprawach skarżącego nie zachowano). A. Z. powołał się również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie SK 19/02 i wskazał, że Trybunał zinterpretował przepisy o wyłączeniu sędziego jako mające na celu eliminowanie z orzekania sędziów, co do których zachodzą jakiekolwiek przyczyny podważające ich obiektywizm. Wskazał, że dotychczasowe zachowanie sędziów i referendarzy orzekających w WSA w Olsztynie (z góry wyrobiona przychylność do organów, pomijanie argumentów strony, rozstrzyganie spraw poza rozprawą) uprawnia do wniosku, że podważona została ich bezstronność w orzekaniu wobec skarżącego. Zdaniem strony jego liczne wnioski o wyłączenie sędziów były rozpatrywane negatywnie, nie analizowano rzetelnie uzasadnienia tych wniosków, co wynikało – jak wskazał – prawdopodobnie z zawodowej solidarności sędziów i braku głębokiej oraz gruntownej reformy sądownictwa. Końcowo wywiódł, że jego zdaniem uprawdopodobnił okoliczności wskazane w art. 19 p.p.s.a. i uzasadniające wyłączenie sędziów i referendarzy, bowiem z uzasadnienia wniosku wynika wystąpienie "minimalnego działania czynników irracjonalnych, wpływających na podejmowanie decyzji" przez osoby wnioskowane do wyłączenia. Wszyscy wymienieni we wniosku sędziowie i referendarze sądowi orzekający w WSA w Olsztynie złożyli oświadczenia, w którym wskazali na brak wystąpienia okoliczności mogących uzasadniając wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznawaniu sprawy (art. 19 p.p.s.a.). Stwierdzono również brak podstaw wyłączenia wynikających z art. 18 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek o wyłączenie podlega oddaleniu, bowiem nie zachodzą okoliczności mogące wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów i referendarzy sądowych orzekających w WSA w Olsztynie, które to okoliczności wykluczałyby wskazane osoby od podejmowania czynności w sprawie II SAB/Ol 18/14 (zakończonej przed WSA w Olsztynie wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2014 r.) i od rozpoznania złożonego przez skarżącego w tej sprawie wniosku o prawo pomocy (art. 19 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a., stosowanego odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego (art. 24 § 1 p.p.s.a.), niezależnie od przyczyn wyłączenia sędziego i referendarza sądowego z mocy ustawy (art. 18), sąd wyłącza sędziego i referendarza sądowego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w danej sprawie (iudex suspectus). Zgodnie z art. 22 § 2 p.p.s.a. postanowienie w przedmiocie wyłączenia jest wydawane po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego i referendarza, którego wniosek dotyczy. W jednolicie ukształtowanej linii orzecznictwa sądów administracyjnych przyjmuje się, że wyłączenie sędziego (referendarza) na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinno znajdować oparcie w okolicznościach obiektywnych tzn. takich, które nie wynikają wyłącznie z subiektywnego poczucia strony o braku bezstronności tych osób w orzekaniu, ale z takich, które dla przeciętnego odbiorcy i uczestnika obrotu prawnego stanowiłyby powód podważania obiektywizmu orzecznika. Przykładowo wskazaną obiektywną okolicznością może być istnienie osobistych stosunków czy powiązań między sędzią (referendarzem) a stroną lub jej przedstawicielem, które z uwagi na swój charakter, co do zasady rzutują na nastawienie czy ukierunkowanie osobiste orzecznika do sprawy. Wskazuje się, że niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy (vide postanowienia NSA z dnia 30 stycznia 2012 r., II FZ 843/11 oraz z dnia 6 marca 2012 r., II OZ 86/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Zdaniem składu orzekającego w przedmiocie wniosku o wyłączenie, z akt sprawy, w tym z argumentacji skarżącego, nie wynika, aby którykolwiek z wymienionych sędziów czy referendarzy posiadał jakiekolwiek subiektywne nastawienie do strony, wyniku zainicjowanej przez stronę sprawy II SAB/Ol 18/14 czy treści czynności merytorycznych w niej podejmowanych, w tym wyniku końcowego postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy. Z akt sprawy nie wynika, zatem, by istniały uzasadnione podstawy do ustalenia okoliczności podważających ich bezstronność. W szczególności nie wyklucza obiektywizmu w orzekaniu wymienionych osób fakt ich wielokrotnego rozstrzygania we wcześniejszych postępowaniach strony, w tym postępowaniach wpadkowych o przyznanie skarżącemu prawa pomocy oraz w postępowaniach o wyłączenie. Wywodzenie przez skarżącego, że wskazane postępowania były prowadzone wadliwie i z brakiem poszanowania jego jako strony praw oraz bez wysłuchania jego argumentów – stanowi jedynie zwerbalizowanie subiektywnego odczucia strony i nie stanowi o wystąpieniu obiektywnej przesłanki uzasadniającej wyłączenie z uwagi na brak bezstronności (vide postanowienia NSA z dnia 28 kwietnia 2011 r., I OZ 293/11 oraz z dnia 7 października 2010 r., I OZ 759/10, CBOSA). Brak jest podstaw aby wywodzić, że wielokrotność orzekania przez sędziów i referendarzy danego sądu w sprawach strony automatycznie powoduje u tych osób negatywne ukierunkowanie wyników orzeczeń, jak również że takie ukierunkowanie może być wywołane faktem zaskarżania tych orzeczeń do sądu wyższej instancji. Do istoty pracy sędziego i referendarza sądowego należy możliwość poddania ich orzeczeń kontroli instancyjnej. Gdyby uznać argument skarżącego za trafny, to również i NSA nie mógłby orzekać w jego sprawach z uwagi na brak bezstronności wynikający z faktu wielokrotnego rozpoznawania zażaleń strony od orzeczeń wydawanych przez WSA w Olsztynie. Jak bowiem wynika z danych dostępnych w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, większość orzeczeń WSA w Olsztynie wydanych w postępowaniach wpadkowych skarżącego było poddawanych kontroli instancyjnej. Na marginesie wskazać też należy, że kontrola instancyjna, a w przypadku orzeczeń referendarzy sądowych – sprzeciw składany do sądu, jest właściwą drogą merytorycznej weryfikacji orzeczeń osób wnioskowanych do wyłączenia w sprawie niniejszej. Dlatego sformułowana przez sędziego czy referendarza sądowego ocena prawna w innej sprawie, nawet jeśli okazała się nieprawidłowa, nie jest okolicznością obiektywnie uprawdopodabniającą istnienie wątpliwości co do bezstronności tej osoby, bowiem nie świadczy o jakimkolwiek jej osobistym stosunku do strony, czy występowaniu sytuacji osobistego "uwikłania" w sprawę strony. Skład orzekający nie może również podzielić argumentacji skarżącego deprecjonującej składane w sprawach, w których złożono wnioski o wyłączenie, oświadczenia sędziów wskazujące na brak okoliczności uzasadniających ich wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. Należy wywieść, że stanowisko, zgodnie z którym autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia oraz stanowisko, zgodnie z którym strona żądająca wyłączenia powinna wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego – pozostaje aktualne (vide postanowienia NSA z dnia 12 marca 2012 r., II FZ 147/12 oraz z dnia 6 maja 2011 r., I OZ 314/11, CBOSA). Zdaniem składu orzekającego złożonych w sprawie oświadczeń sędziów nie mogą podważyć argumenty zawarte we wniosku o wyłączenie. W sprawie brak jest również podstaw do wyłączenia sędziów i referendarzy w oparciu o art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. – z uwagi na fakt ich orzekania w wielu poprzednich postępowaniach wpadkowych w przedmiocie prawa pomocy lub – w przypadku sędziów – w przedmiocie wyłączenia. Wskazany przepis wyklucza od orzekania sędziego, który we wcześniejszym postępowaniach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Nie dotyczy on, zatem udziału sędziów i referendarzy w wydawaniu postanowień wpadkowych, które to postanowienia nie kończą postępowania w sprawie, ale załatwiają kwestie incydentalne, dotyczące okoliczności procesowych (jak np. wyłączenie sędziów i prawo pomocy). Wskazać należy, że przed WSA w Olsztynie toczyły się sprawy ze skarg A. Z. na bezczynność czy przewlekłe prowadzenie przez Starostę B. postępowania w przedmiocie statusu bezrobotnego, jednakże udział w wydaniu zapadłych w nich wyroków sędziów WSA w Olsztynie (i referendarzy jeśli chodzi o postępowania wpadkowe) nie przesądza automatycznie konieczności ich wyłączenia w sprawie II SAB/Ol 19/14 (która również dotyczy statusu bezrobotnego skarżącego). Z ostatniego okresu wskazać należy sprawę II SAB/Ol 19/14, zainicjowaną na etapie administracyjnym wnioskiem z dnia 30 grudnia 2013 r. (tym samym co w sprawie II SAB/Ol 18/14, w której złożono rozpoznawany obecnie wniosek o wyłączenie), zakończoną wyrokiem z dnia 1 kwietnia 2014 r., która dotyczyła bezczynności postępowania Starosty B. w przedmiocie statusu bezrobotnego skarżącego. Do postępowania w sprawie bezczynności zaś, jak wyżej wskazano, przepis art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. nie ma zastosowania. Natomiast sprawa II SAB/Ol 31/14, mimo że zainicjowana również wnioskiem z dnia 30 grudnia 2013 r., miała za przedmiot odmowę wykonania przez Starostę B. czynności nakazanych prawem w postaci dokonania wykreślenia z rejestru bezrobotnych. Skarga została w niej odrzucona w dniu 1 kwietnia 2014 r. Sprawa ta miała z kolei inny przedmiot niż postępowanie II SAB/Ol 19/14, co również wyklucza zastosowanie w niniejszym postępowaniu przepisu art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. W konsekwencji orzekanie w wymienionych sprawach (II SAB/Ol 18/14 i II SAB/Ol 31/14) sędziów i referendarzy sądowych pracujących w WSA w Olsztynie nie oznacza – z powodów wyżej wskazanych - że podlegają oni automatycznie wyłączeniu w sprawie II SAB/Ol 19/14. Nie ma bowiem do tych przypadków zastosowania art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. (co wyżej wskazano), jak również skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek z art. 19 p.p.s.a. Te same argumenty dotyczą innych, wcześniejszych spraw skarżącego toczących się przed WSA w Olsztynie, a dotyczących jego statusu bezrobotnego (zakończyły się one wyrokami z roku 2009 r. - II SA/Ol 973/09 i z roku 2012 - II SA/Ol 439/11, II SA/Ol 764/11, II SA/Ol 524-525/11). Reasumując stwierdzić należy, że we wniosku z dnia 4 kwietnia 2014 r. o wyłączenie nie uprawdopodobniono okoliczności podważających bezstronność sędziów i referendarzy sądowych orzekających w WSA w Olsztynie oraz delegowanego sędziego Sądu Okręgowego - do orzekania w sprawie II SAB/Ol 18/14 w przedmiocie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Również w sprawie nie stwierdzono wystąpienia podstawy wyłączenia z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. do rozpoznania tego wniosku przez wskazane osoby. Stąd też należało wniosek oddalić. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 19 i art. 18 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.