I SA/Bd 1003/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 04 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2012 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] 2015r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką oraz dwoma braćmi, którego miesięczny dochód wynosi [...] zł - emerytura matki. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, przedmiotów wartościowych oraz nieruchomości. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że od września 2013r. jest osobą bezrobotną. Ma na utrzymaniu dwójkę dzieci. Mieszka z matką oraz dwoma braćmi w mieszkaniu matki. Obecnie utrzymuje się z prac dorywczych. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego strona przesłała: wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej potwierdzający fakt zaprzestania prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej od [...] 2013r.; zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego; zaświadczenie o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku; zaświadczenie o wysokości emerytury matki; rachunki za energię; kartę informacyjną leczenia szpitalnego; umowę rozdzielności majątkowej zawartą w formie aktu notarialnego. Ponadto w piśmie z dnia [...] 2015r. skarżący oświadczył, że: pozostaje na utrzymaniu matki, która ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania; nie jest w stanie podać informacji o posiadanych rachunkach bankowych, albowiem od dłuższego czasu nie korzysta z żadnego z rachunków bankowych, zaś posiadane przez wnioskodawcę rachunki bankowe zostały zabezpieczone w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi; z żoną pozostaje w faktycznej separacji, małżeństwo nie zostało rozwiązane przez rozwód, nie orzeczono separacji, dzieci zamieszkują z żoną skarżącego który ma z nimi uregulowane kontakty w formie rodzicielskiego planu wychowawczego, nie posiada informacji o stanie majątkowym żony; nie posiada dokumentacji podatkowej za lata 2012-2013, albowiem została zabezpieczona przez organy prowadzące postępowanie karne; nie posiada żadnych oszczędności; skarżący oraz jego matka nie posiadają żadnych samochodów; wobec skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na łączną kwotę [...] zł; z uwagi na sytuację majątkową żona wnioskodawcy nie zdecydowała się na skierowanie sprawy o alimenty. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana "p.p.s.a." - prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, Referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. W pierwszej kolejności wskazać należy, że oświadczenia skarżącego są niespójne. Otóż w uzasadnieniu formularza (pkt 5) skarżący podał "mam na utrzymaniu 2-kę dzieci ...", natomiast w piśmie z dnia [...]2015r. skarżący wskazał, że dzieci zamieszkują z matką i pozostają na jej wyłącznym utrzymaniu. Następnie skarżący wskazuje, że ma z żoną ustrój rozdzielności majątkowej (nie orzeczono rozwodu oraz separacji) i pozostaje z żoną w separacji faktycznej w związku z czym nie posiada informacji na temat jej sytuacji finansowej i majątkowej. W kontekście powyższego wskazać należy, że zgodnie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to żona skarżącego nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie orzekającego, dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Ponadto skarżący w ogóle nie przedłożył zeznań podatkowych za lata 2012-2013 lakonicznie podając, że dokumentacja podatkowa została zabezpieczona przez organy prowadzące postępowanie karne, a odnośnie wyciągów z rachunków bankowych również enigmatycznie wskazał, iż nie jest w stanie podać informacji o posiadanych rachunkach bankowych, albowiem od dłuższego czasu nie korzysta z żadnego z rachunków bankowych, zaś posiadane przez wnioskodawcę rachunki bankowe zostały zabezpieczone w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi. Podnieść również należy, że skarżący w pkt 6 formularza wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką oraz dwoma braćmi, jednakże w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego w ogóle nie przedłożył zeznań podatkowych braci jak również wyciągów z ich rachunków bankowych. Uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych na niego w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czyli uchylenie się od udzielenia żądanych informacji, jest w istocie przeszkodą, wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez skarżącego zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 128/12). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Reasumując stwierdzić należy, że wnioskodawca w sposób wybiórczy przedstawił swoją sytuacje materialną, co uniemożliwia ocenę jego możliwości finansowych w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. To strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby orzekającego, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy podane przez skarżącego dane nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.