I SA/Bd 1107/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia NSA Zdzisław Pietrasik po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 8 czerwca 2016 r. oddalającego wniosek o zmienię postanowienia z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżąca wniosła na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że w wyniku rozlicznych postępowań podatkowych prowadzonych od 2013r. przez organy celne w T. wobec skarżącej oraz jej małżonka oraz wszczętych na ich podstawie egzekucji w administracji wszystkie aktywa jakimi dysponowali zostały zajęte. Ponadto wobec skarżącej oraz jej męża toczą się postępowania cywilne z powództwa Banku S. w C. oraz egzekucje komornicze. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności oraz przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] zł. W rubryce dochody skarżąca wskazała, że z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto miesięcznie. Jej mąż z tytułu umowy o pracę uzyskuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł netto miesięcznie. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki skarżąca wskazała: wydatki na leczenie – [...] zł; gaz – [...] zł; woda i kanalizacja – [...] zł; ogrzewanie - [...] zł; energia elektryczna – [...] zł; żywność, środki czystości, itp. – [...] zł. Do wniosku dołączono: kserokopię tytułów wykonawczych; zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; protokół zajęcia i odbioru nieruchomości; zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia; fakturę za wizytę lekarską; fakturę za lekarstwa. Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2016 r. Referendarz sądowy odmówił zmiany postanowienia z dnia 25 listopada 2015 r. odmawiającego przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że okoliczności wskazane we wniosku były już podnoszone na etapie pierwotnie rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, które zostały poddane ocenie referendarza sądowego w prawomocnym postanowieniu z dnia 25 listopada 2015r. W ocenie Referendarza w przedmiotowej sprawie brak istotnych nowych okoliczności, które miałby wpływ na zmianę postanowienia z dnia 25 listopada 2015r., którym odmówiono przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżąca złożyła sprzeciw wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Podała, że nie prowadzi gospodarstwa domowego z córką, na dowód czego przedstawiła umowę najmu lokalu mieszkalnego zawartą przez jej córkę. W jej opinii córka nie powinna być obciążona kosztami sadowymi prowadzonych przez nią spraw. Powtórzyła, że jej sytuacja finansowa jest trudna, a na dowód braku możliwości pokrywania kosztów sądowych przez jej męża załączyła postanowienie Sądu Rejonowego w T. oddalające wniosek o wszczęcie postępowania upadłościowego z powodu braku środków na pokrycie kosztów takiego postępowania. Do sprzeciwu załączyła także pismo Prokuratury Okręgowej w T. odmawiające przyłączenia się prokuratora do spraw toczących się wobec skarżącej i jej męża oraz postanowienie Komornika Sądowego oddalający wniosek o umorzenie postępowania zabezpieczającego i zwolnienie zabezpieczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) - dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia, sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego, art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-6 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt przedmiotowej sprawy należy wskazać, że wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Odnosząc się do okoliczności powołanych w kolejnym wniosku, Sąd stwierdza, że zawierały się już one w poprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ramach tej argumentacji skarżąca wskazała, że poniesienie wydatku w zakresie opłaty od skargi kasacyjnej jest nadmierne wobec jej możliwości finansowych. Odnosząc się do przedstawionej argumentacji skarżącej, Sąd uznał ją za niezasadną. Należy podkreślić, że wpływ wydatków poniesionych przez skarżącą na postępowanie przed sądem został już oceniony w postanowieniu Referendarza z dnia 25 listopada 2015 r., od którego strona nie złożyła sprzeciwu i uiściła wymagany wpis od skargi kasacyjnej. Odnosząc się do sytuacji finansowej skarżącej należy wskazać, że z zeznań podatkowych za lata 2013-2014 wynika, iż z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej za powyższe okresy wykazała dochód w kwotach 66.402,06 zł (przychód 2.379,433,05 zł) oraz 48.413,29 zł (przychód 2.055.149,07 zł). W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez osoby prowadzące działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Zatem sam fakt wykazania straty, będącej wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie może przesądzać o wyniku rozstrzygnięcia dotyczącego przyznania prawa pomocy. Strata, mająca znaczenie dla rozliczeń podatkowych, nie oznacza bowiem realnego braku środków finansowych (por. postanowienia: NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11; NSA z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt II GZ 735/14; NSA z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II GZ 860/14, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie istotne jest, że spółka za ostatnie dwa lata podatkowe osiągała dochód w znacznej wysokości, co potwierdzają przedłożone zeznania podatkowe. Odliczenie od tego dochodu strat powstałych w latach 2010-2011 nie może przesądzać o tym, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Podnieść również należy, że obowiązkiem strony jest partycypowanie w kosztach postępowania. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie, w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą. Spółka składając skargę, powinna więc liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, czy pieniężne zobowiązania umowne (por. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FZ 252/14; WSA w Opolu z dnia 16 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Op 807/14; WSA w Gliwicach z dnia 3 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 1417/13, dostępne j.w.). Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa, wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Powyższe uwagi są aktualne również w kontekście dochodów uzyskiwanych zarówno przez męża skarżącej oraz jej córkę. Jak wynika z zeznań podatkowych męża skarżącej za lata 2013-2014 z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej za powyższe okresy wykazał dochód w kwotach 66.653,69 zł (przychód 2.092,383,87 zł) oraz 53.780,31 zł (przychód 2.283.439,26 zł). Natomiast córka skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2014r. wykazała stratę w kwocie 45.814,12 zł (przychód 285.723,24 zł). Zatem tylko za ostatnie dwa lata kalendarzowe skarżąca wraz z mężem uzyskiwali łączny przychód w kwocie ponad 4.000.000 zł rocznie. Zaznaczyć trzeba, że koszty sądowe na obecnym etapie postępowania w sprawie sprowadzają się do uiszczenia kwoty 200 zł wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę fakt, że zarówno skarżąca jak i jej mąż posiadają stałe źródło dochodu, a ich córka prowadzi działalność gospodarczą oraz posiada znaczny majątek (mieszkanie o pow. 48 m˛, dom o pow. 100 m˛, 99 udziałów - każdy o wartości 50 zł - w sp. z o.o. Auto Astra, samochód Mercedes Sprinter 1993 r. o wartości 18.000 zł – samochód firmowy; samochód Mitsubishi Patero 1994r. o wartości 4.000 zł – samochód firmowy; samochodu Skoda Superb 2009 r. o wartości 32.000 zł – samochód firmowy; jest współwłaścicielem samochodu Audi A3 2008 r. o wartości 25.000 zł w 95% - samochód prywatny) nie można uznać, iż zmiana w finansach rodziny jest tak znaczna, aby niemożliwe było zaspokojenie jej potrzeb bytowych. Dodatkowo wskazać należy, że doświadczenie życiowe wskazuje, że osoby znajdujące się w rzeczywiście ciężkiej sytuacji, zagrażającej egzystencji, podejmują raczej działania prowadzące do wzbogacenia. Sytuacja finansowa rodziny skarżącej nie przedstawia się tak, by uznać, że uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości określonej w sprawie może spowodować uszczerbek utrzymania konieczny dla strony i jej rodziny. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżąca w trakcie całego postępowania nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Reasumując Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do zmiany stanowiska w sprawie. Ustalone okoliczności nie wskazują bowiem, aby strona podejmowała działania na rzecz powiększenia swojego stanu majątkowego, ewentualnie by działania te były bezowocne, jak wymaga tego art. 246 § 1 p.p.s.a. W świetle powyższego partycypacja publicznych środków na udział pełnomocnika z urzędu w tej sprawie dla sporządzenia skargi kasacyjnej, pozostaje nieuzasadniona. Reasumując Sąd stwierdził, że na mocy prawomocnego postanowienia z dnia 25 listopada 2015 r. skarżącej odmówiono przyznania prawa pomocy i słusznie uznał Referendarz, że nie ma przesłanek do zmiany postanowienia w tym zakresie. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 ustawy p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.