I SA/Bd 1119/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2014 r., na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. N. na postanowienia Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] Nr [...] z dnia [...] Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...], Nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 23 stycznia 2014r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku oraz jakichkolwiek dochodów. Zarządzeniem z dnia 24 stycznia 2014r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuacje finansową i majątkową. W odpowiedzi skarżący przedłożył: zeznanie podatkowe (PIT-37), z którego wynika, że w 2013r. osiągnął dochód w kwocie [...] oraz zaświadczenie o wysokości dochodu z którego wynika, że z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto. Oświadczył, że nie składał zeznania podatkowego za 2012r., nie posiada żadnych tytułów prawnych do zamieszkiwanego lokalu, nie posiada żadnego rachunku bankowego, nie posiada oszczędności, nie posiada zobowiązań, nie posiada wierzytelności, nie jest prowadzona w stosunku do jego osoby aktualnie egzekucja sądowa ani administracyjna. Wyjaśnił, że jedynym źródłem utrzymania jest jego praca. Oświadczył również, że ponoszone wydatki związane są z zapewnieniem podstawowego funkcjonowania tj. m.in. żywność, środki higieny osobistej. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2014r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw. Wyjaśnił, że w urzędowym formularzu PPF w rubryce 10 nie wpisał własnego dochodu przez pomyłkę, bo myślał, że chodzi o dochody wyłącznie osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Podał, że pod adresem w B. przy ul. [...] mieszkają jego rodzice, ale nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, ponieważ nie pokrywa żadnych kosztów utrzymania tego mieszkania. Wyjaśnił również, że nie jest jedynym udziałowcem spółki N. Jedynym udziałowcem tej spółki jest S. K. N. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. DZ.U. z 2012 r., poz. 270), dalej p.p.s.a., w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy wywodzi swoją genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem o wspieraniu ubogich. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Burzy bowiem konstytucyjny obowiązek wynikający z art. 84 Konstytucji RP świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych na zasadzie równości i powszechności. Koszty procesu przerzucane są bowiem na innych i z tego tytułu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (vide: postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2013r., sygn. akt I FZ 385/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (vide postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Dodatkowo podkreślenia wymaga fakt, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl., z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niebubl.). To zatem strona ma przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), ma przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić również należy, że art. 255 p.p.s.a. stanowi podstawę do wezwania strony, a nie organów państwowych, czy też jakichkolwiek instytucji, do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych. Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (vide: postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.). Podkreślić należy, że wezwanie przewidziane w ww. art. 255 p.p.s.a. może przy tym odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami (w przedmiotowej sprawie z rodzicami), to dochody i wydatki tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Zauważyć należy, że skarżący, co prawda oświadczył, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jednakże wskazał, że mieszka w mieszkaniu rodziców. Dodatkowo wyjaśnił, że nie pokrywa żadnych kosztów utrzymania tego mieszkania. Zdaniem Sądu, skoro inne osoby pokrywają koszty utrzymania nieruchomości, w której skarżący zamieszkuje, to wątpliwości budzi jego oświadczenie o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego. W związku z tym, należało wyjaśnić nie tylko sytuację majątkową skarżącego, lecz również zbadać, czy nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania ze wsparciem rodziców. Zauważyć należy, że w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2013r. sygn. akt II FZ 356/13 stwierdzono, iż wprawdzie rodzice strony, jak też inne osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie, nie mają obowiązku uiszczenia za nią wpisu, ale informacja o ich sytuacji materialnej i wysokości osiąganych dochodów pozwoliłaby na precyzyjne ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i obiektywnych możliwości poniesienia kosztów postępowania. Ponadto skarżący zdaje się wybiórczo przedstawiać swoją sytuację. W pierwotnie złożonym urzędowym formularzu PPF oświadczył, że nie posiada jakichkolwiek dochodów. W odpowiedzi na wezwanie referendarza przedstawił wystawione przez T. Sp. z o.o. zaświadczenie o wysokości dochodu z którego wynika, że z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu (zgodnie z KRS pełni funkcję prezesa zarządu) otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...] zł brutto. W sprzeciwie podnosi, że nie posiada udziałów w będącej jedynym udziałowcem tej firmy spółce N. Nie dodaje, że jak wynika z KRS również w tej spółce pełni funkcję prezesa zarządu. Zdaniem Sądu, mając na względzie powyższe rozważania przyjąć należy, że oświadczenia skarżącego zawarte w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy uzupełnione dodatkowymi wyjaśnieniami oraz dokumentami nie stanowią wystarczającej podstawy do uwzględnienia jego wniosku. Skarżący przedstawił swoją sytuację w ograniczonym zakresie, nie przedstawił przede wszystkim istotnych z punktu widzenia złożonego wniosku żadnych dokumentów ani wyjaśnień potwierdzających stan majątkowy swoich rodziców oraz pomocy udzielanej przez rodzinę, o co był wzywany (patrz pkt 1, 2, 7 oraz 8 wezwania referendarza sądowego z dnia 24 stycznia 2014r., k. 23 akt sądowych). Mając powyższe na uwadze Sąd postanowił jak w sentencji.