I SA/Bd 112/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) sędzia WSA Jarosław Szulc po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...] października 2021 r. odmawiającą I. W. wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz za pracowników w części finansowanej przez płatnika składek. W uzasadnieniu organ podał, że rozliczył konto płatnika i ustalił, iż w skład zadłużenia skarżącej wchodzą m. in.: - należności składkowe, które ustawodawca wyłączył z możliwości merytorycznego rozstrzygania, tj. należności za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez ubezpieczonych, - należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Organ stwierdził, że rozpatrzenie ich umorzenia będzie miało miejsce w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s.") i w tym zakresie wydana została odrębna decyzja. Organ przywołał art. 30 u.s.u.s. i podał, że nie może podjąć jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia składek w odniesieniu do należności za osoby ubezpieczone w części finansowanej przez ubezpieczonych. Tym samym nie może w tym zakresie wszcząć postępowania. Natomiast na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zakład nie może wszcząć postępowania w przedmiocie umorzenia należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika. Powołany przepis nie obejmuje bowiem tych należności. W skardze do tut. Sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia albo o umorzenie należności z tytułu przedawnionych i nieopłaconych składek. Zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. w przepisów u.s.u.s. (art. 24 ust. 4) polegające na wadliwej odmowie przez organ II instancji wszczęcia postępowania na wniosek skarżącej i umorzenia długów, mimo że skarżąca w sposób zupełnie wystarczający podniosła w tej sprawie zarzut, zarzuty przedawnienia należności składkowych z lat od 2007 do 2010 i czego organ rentowy II instancji wadliwie dotąd nie uwzględnił (nie wydał decyzji o umorzeniu przedawnionych należności ZUS na korzyść skarżącej; wadliwie odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia długów skarżącej w ZUS jako długów przedawnionych; pozbawiono ją prawa do rozpoznania jej sprawy, z jej uzasadnionych w pełni żądań przedawnienia). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. W piśmie z dnia [...] marca 2022 r. skarżąca podtrzymała skargę i wniosła o rozpoznanie spawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja powinna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta nie narusza prawa. Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W kontrolowanej sprawie zaistniały przesłanki do rozpoznania sprawy w na podstawie tego przepisu, gdyż skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest zasadność odmówienia przez ZUS wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Wskazać należy, że ZUS decyzją z dnia [...] października 2021 r.: 1) odmówił, na podstawie art. 61a k.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s. wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, 2) odmówił, na podstawie art. 61a k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za osoby zgłaszana do ubezpieczeń w części finansowanej przez płatnika składek. Decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzeniu sprawy, rozstrzygnięcie to zostało przez Zakład utrzymane w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, że w świetle art. 30 u.s.u.s. wykluczona jest możliwość podejmowania rozstrzygnięć w zakresie umorzenia składek w części finansowanej przez osoby ubezpieczone nie będące płatnikami składek. Natomiast brak podstaw do prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika, wynika – zdaniem organu – z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który ma zastosowanie jedynie do składek na ubezpieczenie społeczne wyłącznie ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wskazać należy, że stosownie do art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, z wyłączeniem ust. 3 pkt 4c. Z powyższego przepisu wynika, że ma on zastosowanie jedynie do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, czyli m.in. pracowników. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 marca 2018 r., III SA/Łd 52/18; wyrok NSA z dnia 29 maja 2020 r., I GSK 1745/19). Zauważyć jednak należy, że w art. 30 u.s.u.s. mówi się jedynie o składkach. Podkreślenia wymaga, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych odróżniają pojęcie "składek" od pojęcia "należności z tytułu składek". Należności z tytułu składek zostały zdefiniowane w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. jako "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". Przepisy art. 28 u.s.u.s. przewidują możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. W konsekwencji nie ma przeszkód, aby umorzeniem objąć same odsetki od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. (por. wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2018 r., I GSK 1687/18). Z kolei przytoczony przez organ art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika, że dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Zatem pod względem zakresu podmiotowego przepis ten odnosi się wyłącznie do wnioskodawcy, który spełnia określone w nim wymagania, mianowicie, jako prowadzący działalność gospodarczą był "ubezpieczonym" i równocześnie był "płatnikiem składek". Wymieniony przepis odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na zobowiązanym jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (por. wyrok SN z dnia 3 października 2006 r., III UK 84/06; wyrok NSA z dnia 12 marca 2008 r., II GSK 451/07; wyrok NSA z dnia 27 maja 2011 r., II GSK 588/10). Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie pozwala natomiast na merytoryczne rozpoznanie wniosku o umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek. Umorzenie tych należności jest możliwe tylko na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., a więc przy istnieniu całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Konkludując, z treści art. 30 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek na ubezpieczenie pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzenie przez ustawodawcę regulacji, o której mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że – jak to stwierdził NSA w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., II GSK 461/13 – możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Wykluczona jest też możliwość umorzenie należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w oparciu o przepisy cytowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W świetle powyższego organ zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za pracowników w części finansowanej przez pracowników (na podstawie art. 30 u.s.u.s) oraz z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracownika (na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W rezultacie nie było również podstaw prawnych, aby w odniesieniu do powyższych składek organ badał, czy uległy one przedawnieniu i w przypadku stwierdzenia ich wygaśnięcia, umorzył postępowanie w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. Chybiony jest zatem zarzut naruszenia art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Zdaniem Sądu, zarówno decyzja z dnia [...] października 2021 r., jak i decyzja z dnia [...] grudnia 2021 r. nie naruszają prawa. Organ zobligowany był do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w oparciu art. 61a § 1 k.p.a. i to uczynił. Zgodnie z tym przepisem, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Podjęte przez organ rozstrzygnięcie nie wyklucza jednak, w oparciu o przesłanki wymienione w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., możliwości umorzenia samych odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, oraz umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., a więc przy istnieniu całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wprawdzie zaskarżona decyzja nie zawiera rozstrzygnięć w tych zakresach, jednakże decyzję w tych sprawach wydano w dniu [...] listopada 2021 r. (t. 2, k. 324-330). Sąd nie dopatrzył się w treści analizowanych przepisów naruszenia Konstytucji i potrzeby procedowania w tym zakresie przed Trybunałem Konstytucyjnym. Powyższe przepisy nie naruszają także art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Brak jest również podstaw do zasięgnięcia przez Sąd opinii biegłego. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.