I SA/Bd 146/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 24 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. S. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 11 września 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do maja oraz listopad i grudzień 2012 r. postanawia: zmienić postanowienie Referendarza sądowego z dnia 11 września 2018 r. w ten sposób, że zwolnić Skarżącego z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej 10.000 (dziesięć tysięcy) zł i w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł na urzędowym formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi ok. 3.000 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz wierzytelności. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki Skarżący podał: zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego w N. nad N. 2.584.399 zł oraz wobec ZUS ok. 9.000 zł. W odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego Skarżący przedłożył: zeznania podatkowe za lata 2016-2017; zeznania podatkowe żony za lata 2016-2017; wyciągi z rachunków bankowych; protokół odbioru ruchomości; księgę przychodów i rozchodów za okres od stycznia do czerwca 2018r.; deklaracje VAT-7 za okres od stycznia do czerwca 2018r.; zestawienie sprzedaży VAT za okres od stycznia do czerwca 2018r.; umowę leasingu operacyjnego oraz decyzję o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną z dniem 25 stycznia 2018r. bez prawa do zasiłku. Ponadto Skarżący oświadczył, że: wraz z żoną nie korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej; nie może udokumentować żadnych ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem domu, ponieważ zamieszkują z rodzicami żony i wszystkie rachunki są wystawiane na ojca żony Skarżącego; wraz z żoną nie posiadają żadnych oszczędności; żona ponosi wydatki związane z utrzymaniem domu w ½ części, a w pozostałej – jej rodzice; nie posiada żadnych źródeł utrzymania i pozostaje na utrzymaniu żony; posiada samochód marki M. o wartości 17.000 zł zajęty przez Urząd Skarbowy w N.; żona Skarżącego posiada samochód marki V. o wartości ok. 23.000 zł; posiada kredyt w banku P. na kwotę 400.000 zł oraz w N. B. na kwotę 240.000 zł; żona skarżącego posiada leasing na samochód; wobec żony Skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne; wobec jego osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Urząd Skarbowy w N. Postanowieniem z dnia 11 września 2018 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazał, że Skarżący nie wykazał, by spełniał ustawowe przesłanki umożliwiające przyznanie mu prawa pomocy. Pismem z dnia 5 października 2018 r. strona złożyła sprzeciw, w którym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu swojego stanowiska Skarżący nie zgodził się z poglądem Referendarza na temat wpływu przychodu z działalności gospodarczej na ocenę jego możliwości finansowych. W dalszej kolejności zarzucił błędne uznanie, że regularnie spłaca swoje umowy kredytowe podając, że od roku zaprzestał ich regulowania. Oświadczył także, iż doradca podatkowy świadczył mu usługi nieodpłatnie z uwagi na wcześniejszą współpracę, kiedy Skarżący był jeszcze wypłacalny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw od takiego postanowienia sąd – jak stanowi art. 260 § 1 p.p.s.a. – wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Wobec powyższego art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 167a § 2-3 p.p.s.a., że sąd rozpoznający sprzeciw działa jako sąd pierwszej instancji. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na uwadze, że koszty na tym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 25.844 zł, a nie budzi wątpliwości, że obecnie Skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej, pozostaje bez stałej pracy i jest na utrzymaniu najbliższej rodziny, a dochód jego żony musi wystarczyć na utrzymanie w ½ czteroosobowego gospodarstwa domowego, Sąd uznał, iż sytuacja majątkowa Skarżącego nie pozwala na uiszczenie kwoty wpisu w pełnej wysokości. Podkreślić jednak trzeba, że rację ma Referendarz, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Zatem sam fakt wykazania straty, będącej wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie może przesądzać o wyniku rozstrzygnięcia dotyczącego przyznania prawa pomocy. Strata, mająca znaczenie dla rozliczeń podatkowych, nie oznacza bowiem realnego braku środków finansowych (por. postanowienia: NSA z dnia 09 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 43/11; NSA z dnia 4 listopada 2014 r., sygn. akt II GZ 735/14; NSA z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt II GZ 860/14 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na tym tle nie można wyłącznie kierować się faktem wykazanej straty w działalności żony Skarżącego, ponieważ na taką kalkulację ma wpływ np. spłacanie rat za samochód posiadany w leasingu. Zatem skoro Skarżący wraz z żoną w latach 2016-2017 z tytułu prowadzonych działalności gospodarczych uzyskali łączny przychód w kwocie 7.284.094,01 zł, to w ocenie Sądu powinni oni być w stanie zabezpieczyć kwoty na prowadzenie ewentualnych sporów sądowych i Skarżący jest obecnie w stanie ponieść koszty sądowe w wysokości 10.000 zł. Przemawia za tym również fakt, że jak wynika z deklaracji VAT-7 w okresie od stycznia do czerwca 2018r. żona Skarżącego dokonała dostawy towarów i usług w łącznej kwocie 365.759.27 zł oraz w powyższym okresie dokonała nabycia towarów i usług pozostałych za łączną kwotę 336.868 zł. Zatem stwierdzić należy, że prowadzona działalność gospodarcza przez żonę Skarżącego, z którą Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, daje możliwość zgromadzenia środków na pokrycie części kosztów udziału w sprawie męża. Wskazać należy, że Skarżący wraz z żoną są osobami w stosunkowo młodym, zawodowo czynnym wieku (45 lat), o dobrym stanie zdrowia, a zatem są w stanie podjąć działania zarobkowe mogące mieć korzystny wpływ na ich sytuację materialną. Z uwagi na powyższe nieuzasadnione byłoby na obecnym etapie sprawy zwolnienie strony od kosztów sądowych w całości. Niemniej jednak dokonując analizy przedłożonego przez Skarżącego materiału źródłowego – wobec znacznej wysokości wpisu sądowego i konieczności jednorazowego jego poniesienia – Sąd ocenił, że faktycznie uiszczenie całego wpisu stanowiłoby dla Strony nadmierne obciążenie finansowe. W związku z tym stwierdzić należy, że sprzeciw zasługuje na uwzględnienie, jednakże tylko w części poprzez zwolnienie od wpisu powyżej 10.000 zł (cały wpis – 25.844 zł). Wobec powyższego na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.