I SA/Bd 184/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 01 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2006 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku tut. Sądu z dnia 04 września 2012r. pełnomocnik skarżącej wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF wynika, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz dwójką małoletnich dzieci, którego miesięczny dochód stanowi kwota [...] zł miesięcznie. Strona oświadczyła, że mieszka z dziećmi i mężem, z którym ma rozdzielność majątkową u rodziców. Jako comiesięczne opłaty strona wskazała kwotę [...] zł tytułem opłaty za energię elektryczną oraz kwotę [...] zł tytułem opału za cały sezon grzewczy. Skarżąca wskazała, iż od 2008r. choruje na kręgosłup w związku, z czym wydatkuje na leki i wizyty u lekarza [...] zł miesięcznie. Jako majątek strona wskazał nieruchomość o pow. [...] m² zabudowaną budynkiem mieszkalnym w stanie surowym. Wnioskodawczyni wskazała również, że mąż prowadzi działalność gospodarczą, na którą zaciągnął kredyt w kwocie [...] zł i spłaca z tego tytułu raty w kwocie [...] zł miesięcznie, a ponadto na dziecko z poprzedniego związku płaci alimenty w kwocie [...] zł. Zarządzeniem z dnia 14 stycznia 2013r. Referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację finansową. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącej przedłożył odpis zeznania podatkowego skarżącej oraz jej męża za 2011r., wyciąg z rachunku bankowego męża za okres 6 miesięcy, sześć odpisów deklaracji VAT-7 oraz wyciąg z księgi przychodów i rozchodów dotyczących działalności gospodarczej męża skarżącej, zaświadczenie z PUP o posiadaniu przez skarżącą od dnia [...] 2012r. statusu osoby bezrobotnej, jedenaście tytułów wykonawczych. Ponadto strona oświadczyła, że nie posiada rachunków bankowych ani oszczędności. Mąż skarżącej jest właścicielem samochodu osobowego o wartości [...] zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącego pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. orzeczenia NSA z dnia 6 lipca 2011 r. o sygn. akt I OZ 468/11 i sygn. akt I OZ). Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnienie nie pozwala na stwierdzenie, że strona nie dysponuje środkami, których nie mógłby przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów (zeznanie podatkowe, bilans z prowadzonej w 2012r. działalności gospodarczej oraz deklaracji VAT-7) wynika, że mąż skarżącej prowadzi dochodową działalność gospodarczą w znacznym rozmiarze. Wskazać przy tym należy, że sam fakt ponoszenia dużych kosztów prowadzenia działalności nie oznacza braku środków finansowych. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą takiej aktywności nastawionej na zysk i nie ma podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Podmioty gospodarcze samodzielnie ponoszą konsekwencje swoich decyzji ekonomicznych. Dzięki uzyskiwanym przychodom przez męża skarżącej (w 2011r. [...] zł, w 2012r. [...]zł) w ocenie orzekającego strona posiada realną możliwość wygospodarowania dodatkowych środków na opłacenie kosztów sądowych niniejszego postępowania, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł. Tym bardziej, że działalność ta przynosi dochód odpowiednio w 2011r. w kwocie [...] oraz 2012r. [...] zł. Jak wynika z przedłożonego rachunku bankowego mąż wnioskodawczyni w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą posiada znaczny kredyt obrotowy. Jak wynika natomiast z ugruntowanego orzecznictwa konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań natury gospodarczej nie korzysta z pierwszeństwa przed ponoszeniem kosztów sądowych, które mają charakter należności publicznoprawnych. Skoro mąż skarżącej uzyskuje znaczne przychody z prowadzonej działalności, to nie można uznać, że obiektywnie nie ma możliwości poniesienia kosztów sądowych z tego tylko względu, że środki te woli inwestować w bieżącą działalność gospodarczą i wydatki te zaliczać do kosztów uzyskania przychodów. Ponadto, w kontekście dotychczasowych uwag, nie można zapominać, że jak wskazała wnioskodawczyni jej mąż opłaca alimenty w wysokości [...] zł. Powyższej uwagi nie należy utożsamiać z negowaniem obowiązku alimentacyjnego, czy też sugestią powstrzymania się od jego wypełniania. Niemniej zauważyć należy, że wysokość alimentów jest regulowana przede wszystkim możliwościami zarobkowymi zobowiązanego. Są one determinowane m.in. jego wiekiem, stanem zdrowia, przygotowaniem zawodowym, wykształceniem, ale także możliwością zdobycia pracy w regionie, w którym zobowiązany mieszka (zob. red. H. Dolecki, t. Sokołowski, "Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz", LEX 2010). Co za tym idzie, wysokość alimentów nie może skutkować ubóstwem zobowiązanego z przyczyn od niego niezależnych. Odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności pozostawania z mężem w ustroju rozdzielności majątkowej, wyjaśnić należy, że zgodnie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2012r. poz. 788) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli; zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza przy tym stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu, między innymi, o stosowanie art. 27 K.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Potwierdza to również ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że fakt, iż pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa, lub, że pozostają w separacji faktycznej nie stanowi okoliczności, w której to mąż skarżącej nie może pomóc swojej żonie w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 817/11, postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 196/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych niniejszego postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04). W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Zwalnianie od kosztów sądowych musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz możliwości majątkowych i zarobkowych skarżącego wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych. Na marginesie zauważyć należy, że wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi. Skoro na wcześniejszym etapie postępowania strona skarżąca uiściła stosowny wpis w kwocie [...] zł, a więc mieścił się on w granicach możliwości płatniczych strony, to na obecnym etapie postępowania skoro wpis od skargi kasacyjnej wyniesie połowę wpisu od skargi stwierdzić należy, że kwota ta również mieści się w granicach finansowych strony skarżącej. W konsekwencji, w niniejszej sprawie brak jest podstaw uwzględnienia wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy, co musiało skutkować oddaleniem wniosku. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 §1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.