I SA/Bd 195/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności wiceprezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za [...] r., [...] r. oraz w podatku dochodowym od osób prawnych za [...] r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W złożonej skardze strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący w nadesłanym na wezwanie Sądu urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczył, że wraz z żoną utrzymuje gospodarstwo domowe i wychowuje małoletnią córkę. Podał, że nie posiada oszczędności ani dochodów. Wskazał, że koszty utrzymania gospodarstwa domowego są bardzo wysokie, zwłaszcza zimą, co w sytuacji braku możliwości znalezienia zatrudnienia powoduje, iż skarżący nie tylko nie dysponuje środkami umożliwiającymi poniesienie kosztów sądowych, ale również ma trudności w pokryciem bieżących wydatków. W zakresie dochodów wnioskodawca wskazał dochód żony z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Zaznaczył, że od 2005 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną. W zakresie stanu majątkowego osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym wskazał na dom jednorodzinny oraz współwłasność pojazdów. Postanowieniem z dnia 03 kwietnia 2012 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącego uznając, iż nie wykazał on zasadności swojego wniosku. W złożonym sprzeciwie strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem skarżącego, przedłożone dokumenty były wystarczające dla oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, które nie pozwalają na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego oraz jego rodziny. Skarżący wskazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Środki, którymi dysponuje w zestawieniu z wysokością kosztów postępowania uniemożliwiają poniesienie całości kosztów tj. wpisu od skargi. Wnioskodawca podał, że od lat podejmuje próby wyjścia ze skrajnie trudnej sytuacji finansowej. Prowadzone przeciwko niemu liczne egzekucje komornicze, w tym postępowanie egzekucyjne toczące się w oparciu o tytuły egzekucyjne wydane na podstawie decyzji skarżonych w niniejszym postępowaniu, utrudniają, a wręcz uniemożliwiają zgromadzenie jakichkolwiek oszczędności pozwalających na pokrycie kosztów wpisu sądowego. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem referendarza, iż prowadzona przez organy egzekucja na łączną kwotę kilkuset tysięcy złotych nie ma wpływu na wyjątkowość jego sytuacji majątkowej, albowiem jakiekolwiek oszczędności, które posiadałby skarżący, a także jego potencjalne dochody zostałyby zajęte na poczet ww. należności. Strona nie ma zatem możliwości zgromadzenia środków niezbędnych do opłacenia wpisu. Ponadto skarżący zaznaczył, że od kilku lat utrzymuje się z sezonowych prac dorywczych oraz pomocy najbliższych. Jego dochody oraz dochody żony, z którą wspólnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie wystarczają na pokrycie bieżących kosztów utrzymania małoletniej córki oraz domu. Koszty kredytu oraz bieżące opłaty są znaczące, a ich bieżące (w miarę możliwości) ponoszenie stanowi dla strony oraz jej rodziny priorytet. Skarżący nie ma zatem możliwości poczynienia oszczędności, które bez uszczerbku dla utrzymania jego oraz najbliższych, pozwoliłyby na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Mając na uwadze ww. sytuację majątkową, skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, iż kwota wpisu sądowego nie powinna stanowić dla niego nadmiernego obciążenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 16 kwietnia 2012 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 03 kwietnia 2012 r., który nie został odrzucony przez Sąd. W art. 199 p.p.s.a. wyrażona jest zasada, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 wskazanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko niezbędne potrzeby egzystencjalnie (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., I GZ 107/05, niepubl.), a zatem bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r. II OZ 318/05 (niepubl.) wskazał, iż prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej i materialnej strony skarżącej Sąd stwierdza, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że skarżący zamieszkuje wraz z żoną i małoletnią córką w domu jednorodzinnym w P., gm. B. B. (działka o pow. .... m2). Pomiędzy małżonkami panuje ustrój rozdzielności majątkowej. Na mocy aktu notarialnego z dnia [...] r. skarżący korzysta ze służebności osobistej mieszkania, udzielonej przez małżonkę, polegającej na prawie dożywotniego nieodpłatnego zamieszkiwania w przedmiotowym budynku. Ponadto, z przedłożonych przez stronę dokumentów (zaświadczeń Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] r. o niezłożeniu zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu za lata 2009 i 2010, wyciągu z rachunku bankowego N.B. za okres od 01 grudnia 2011 r. do 29 lutego 2012 r. i potwierdzenia transakcji z dnia 27 lutego 2012 r. oraz zaświadczenia MOPS w B. z dnia [...] r. o niekorzystaniu przez stronę z pomocy społecznej) wynika, że skarżący również podaje adres zamieszkania/zameldowania przy ul. P. [...] w B.. Pomimo wskazywania przez stronę dwóch adresów doręczeń w przedłożonych dokumentach (P., gm. B. B. i B., ul. P. [...]), skarżący nie wyjaśnił, jaki tytuł prawny wiąże go z nieruchomością przy ul. P.. Z przedłożonego oświadczenia z dnia 29 marca 2012 r. wynika, że wnioskodawca rozpoczął pracę zarobkową w wymiarze [...] etatu, za miesiąc luty otrzymując wynagrodzenie w kwocie [...] zł. Do tego czasu skarżący utrzymywał się z prac dorywczych i sezonowych oraz pomocy rodziny. Według oświadczenia strony, małżonka osiąga dochód w wysokości [...] zł brutto. Z przedłożonego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2009 wynika, że małżonka skarżącego osiągnęła dochód z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł, natomiast za 2010 r. w wysokości [...] zł. Analizując sytuację skarżącego, Sąd wziął pod uwagę również nadesłane przez niego dokumenty potwierdzające ponoszenie wydatków. Wynika z nich, że strona spłaca kredyt hipoteczny zaciągnięty w N. B.(zlecenie z dnia [...] r. na kwotę [...] zł), opłaca koszty energii elektrycznej (rachunek z dnia [...] r. na kwotę [...] zł) oraz koszty dostawy wody (faktura VAT z dnia [...] r. na kwotę [...] zł). Z nadesłanych przez stronę dokumentów wynika również, że skarżący nie posiada statusu osoby bezrobotnej (oświadczenie z dnia 29 marca 2012 r.), nie korzysta z pomocy społecznej (zaświadczenie z MOPS w B. z dnia [...] r.). Względem podatnika prowadzona jest egzekucja przez komornika sądowego oraz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B.. Skarżący oświadczył, że nie posiada dokumentacji medycznej potwierdzającej jego stan zdrowia, w szczególności wystawionej przez lekarza orzecznika ZUS. W świetle powyższego, trudno uznać, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżący jest osobą zatrudnioną, osiągającą stały dochód w wysokości [...]zł miesięcznie. Dochód osiąga również małżonka z prowadzonej działalności gospodarczej, w wysokości [...] zł, zadeklarowanej przez stronę w przedłożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący korzysta z prawa do nieodpłatnego zamieszkiwania w domu jednorodzinnym w P.. Strona wskazuje, że spłaca kredyt hipoteczny. Należy jednak zauważyć, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Zobowiązania cywilnoprawne nie powinny mieć zatem pierwszeństwa wobec zobowiązań względem Skarbu Państwa (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 08 czerwca 2010 r. sygn. akt II OZ 499/10). Wnioskodawca nie wyjaśnił również, jaki tytuł prawny posiada do nieruchomości przy ul. P. w B.. Trudno w takiej sytuacji uznać, że strona wykazała, iż poniesienie kosztów przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego, które na obecnym etapie ograniczają się do kwoty wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, przekraczają możliwości płatnicze strony. W tym miejscu należy odnieść się do podnoszonej przez stronę kwestii rozdzielności majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt II FZ 146/08 wskazał, że zgodnie z art. 23, art. 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy również rodziców i dzieci (art. 87 w zw. z art. 128 wskazanej ustawy). Zarówno zatem konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku osób pozostających ze stroną ubiegającą się o prawo pomocy we wspólnym gospodarstwie domowym jest zatem niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 p.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony, będącej osobą fizyczną powinno zawierać dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym. Na stan majątkowy strony niewątpliwie ma zaś również wpływ stan majątkowy i dochody jej rodziny (członków, którzy mają obowiązek wspierania strony lub których strona powinna wspierać). Również w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 06 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04 Sąd stwierdził, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż poniesienie wskazanych kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe. W konsekwencji, Sąd na podstawie art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.