I SA/Bd 231/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie sędzia WSA Tomasz Wójcik (spr.) asesor WSA Joanna Ziołek Protokolant starszy sekretarz sądowy Natalia Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2026 r. sprawy ze skargi M. T. o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 października 2024 r. sygn. akt I SA/Bd 536/24 odrzucającym skargę na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 3 lipca 2024 r. nr 0211-PUT.411.47.2024 0211-PUT.411.48.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia 1. wznawia postępowanie zakończone prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 października 2024 r. sygn. akt I SA/Bd 536/24, 2. uchyla postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 28 października 2024 r. sygn. akt I SA/Bd 536/24, 3. uchyla zaskarżoną decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 3 lipca 2024 r. nr 0211-PUT.411.47.2024 0211-PUT.411.48.2024 Postanowieniem z dnia 28 października 2024 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 536/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odrzucił skargę M. T. (dalej także Skarżący) na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS, Kasa) z dnia [...] lipca 2024 r. W dniu [...] kwietnia 2025 r. M. T. wniósł skargę o wznowienie postępowania zakończonego ww. postanowieniem. Skarżący zarzucił, że wskutek naruszenia przepisów postępowania, polegających na świadomym nieprawidłowym wskazaniu adresu dla doręczeń, został pozbawiony możliwości działania w postępowaniu sądowym. O wydaniu orzeczenia dowiedział się w dniu [...] kwietnia 2025 r. z pisma KRUS Placówki Terenowej w G. z dnia [...] kwietnia 2025 r. Skarżący oświadczył, że nie brał udziału w postępowaniu w tej sprawie bez swojej winy. Nie posiadał nawet wiedzy o tej sprawie i stało się tak wyłącznie z winy i przy pełnej świadomości zarówno reprezentantów KRUS w G., jak i WSA w Bydgoszczy, co jest niepodważalnym celowym nie tylko rażącym bezprawiem, ale świadomym przestępstwem, i z tego powodu cała ta sprawa będzie przedmiotem (już wkrótce) stosownych postępowań zarówno w zakresie karnym, jak i cywilnym przeciwko w/w odpowiednim funkcjonariuszom KRUS w G. i WSA w Bydgoszczy, a nadto zostanie opublikowana w stosownym czasie i formie ku przestrodze i pomocy dla innych. Skarżący zażądał bezwarunkowego wznowienia postępowania w ww. sprawie, stwierdzenia nieważności decyzji KRUS w T. z dnia [...] lipca 2024 r. oraz stwierdzenia nieważności orzeczenia WSA w Bydgoszczy z [...] października 2024 r. Skarżący wniósł o zapłatę zadośćuczynienia w kwocie po [...] zł. Ponadto wniósł o dostarczenie mu wskazanych w skardze dokumentów dotyczących przedmiotowej sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu podniósł, że adresem dla korespondencji Skarżącego na etapie postępowania administracyjnego był jedyny znany organowi rentowemu adres jego zamieszkania - [...] B. ul. [...], [...] Z. W.. Adres ten Skarżący podał w dokumentach dołączonych do wniosku o umorzenie należności składkowych z dnia [...] czerwca 2024 r.: formularzu informacji przedstawianych przez wnioskodawcę i oświadczeniu. Natomiast w samym wniosku o umorzenie należności Skarżący wskazał do kontaktu jedynie numer telefonu komórkowego. Decyzję z dnia [...] lipca 2024 r. odebrał osobiście w siedzibie Placówki Terenowej w T. w dniu [...] lipca 2024 r. Skargę na tą decyzję Skarżący wniósł do Placówki Terenowej w T. w dniu [...] lipca 2024 r. W skardze nie wskazał adresu do korespondencji, a jedynie numer telefonu komórkowego. Odpowiedź organu administracji na skargę, sporządzona [...] sierpnia 2024 r., została doręczona Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy wraz z kompletnymi aktami sprawy w dniu [...] sierpnia 2024 r. Organ podał, że zgodnie z art. 41 § 1 k.p.a. w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu. Przepis wprost wskazuje, że obowiązek zawiadamiania o zmianie adresu spoczywa na stronie. Skarżący w toku postępowania nie powiadomił o zmianie adresu. Jego zaniedbanie doprowadziło do sytuacji, że nie brał udziału w postępowaniu sądowym. Skarżący po raz pierwszy nowy adres do korespondencji - ul. [...]. skr. [...], [...] K. - zgłosił Placówce Terenowej w T. pismem z dnia [...] lutego 2025 r, które wpłynęło do organu w dniu [...] lutego 2025 r. Organ przyznał, że M. T. w dniu [...] czerwca 2024 r. osobiście odebrał z Placówki Terenowej w G. decyzję o przyznaniu emerytury rolniczej. W tym dniu zgłosił w Placówce Terenowej w G. [...] adres do korespondencji. Po [...] czerwca 2025 r. korespondencja wysyłana z Placówki Terenowej w G., dotycząca spraw emerytalnych Skarżącego, kierowana była pod nowy adres. Zdaniem organu, zgłoszenie nowego adresu do korespondencji w sprawie o emeryturę, nie jest jednoznaczne ze skutecznym zawiadomieniem organu - Placówki Terenowej w T., o zmianie adresu w toczącym się postępowaniu o umorzenie należności składkowych. Podkreślić bowiem należy, że sprawy emerytalno-rentowe i ubezpieczeniowe prowadzone są przez dwie różne jednostki organizacyjne Kasy. Do właściwości Placówki Terenowej w G. należy prowadzenie spraw emerytalno-rentowych Skarżącego, natomiast do prowadzenia spraw dotyczących ubezpieczenia i opłacania składek właściwa jest Placówka Terenowa w T.. W piśmie procesowym skierowanym do Sądu w dniu [...] lutego 2026 r. Skarżący podtrzymał wnioski i skargi o wznowienie postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego stanowi tryb nadzwyczajny, w którym obowiązują szczególne reguły. Przede wszystkim dotyczy ono wyłącznie orzeczeń prawomocnych (art. 270 p.p.s.a.), podstawy jego wszczęcia i prowadzenia są ściśle określone w ustawie (art. 271-273 p.p.s.a.), na złożenie skargi o wznowienie strona ma określony termin (art. 277 p.p.s.a.), zaś sąd przystępuje do jej załatwienia dwuetapowo: najpierw bada na posiedzeniu niejawnym czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia - w braku jednego z tych wymagań sąd skargę o wznowienie odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę (art. 280 § 1 p.p.s.a), na której rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia i odrzuca skargę, jeżeli brak jest ustawowej podstawy wznowienia albo termin do wniesienia skargi nie został zachowany. Sąd może jednak po rozważeniu stanu sprawy połączyć badanie dopuszczalności wznowienia (zachowanie terminu, wskazanie ustawowej podstawy wznowienia) z rozpoznaniem sprawy (art. 281 p.p.s.a.). Również rozstrzygnięcia sądu po merytorycznym rozpoznaniu skargi o wznowienie postępowania są ściśle określone przez ustawę (art. 282 § 2 p.p.s.a.), przy czym sąd orzekający w postępowaniu ze skargi o wznowienie nie rozpoznaje sprawy na nowo w całości, ale w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia (art. 282 § 1 p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935) – dalej: "p.p.s.a." – lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W rozpoznawanej sprawie spełnione wystąpiły przesłanki wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, możliwe zatem było merytoryczne odniesienie się do podstawy wznowienia określonej w skardze. W ocenie Sądu skarga o wznowienie postępowania zasługiwała na uwzględnienie. Skarżący jako podstawę wznowienia postępowania sądowego wskazał – choć powołał niewłaściwe w tym zakresie przepisy, co jednak pozostaje bez wpływu na skuteczność wniosku o wznowienie – okoliczność uniemożliwienia mu udziału w postępowaniu sądowym bez jego winy. Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że zgodnie z art. 271 pkt 2 p.p.s.a. można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Jak wynika z okoliczności stanu faktycznego sprawy w postępowaniu sądowym, w którym zapadło prawomocne postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 28 października 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 536/24 korespondencja, w tym zwłaszcza wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, była przez Sąd kierowana na adres Skarżącego wskazany wprawdzie przez organ w odpowiedzi na skargę, który jednakże okazał się błędny. Powyższe spowodowało, że Skarżący nie odebrał wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi wniesionej od decyzji i odmowie umorzenia należności składowych, co w efekcie doprowadziło do odrzucenia skargi z powodu nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków skargi. Należy wskazać, że Skarżący w skardze o wznowienie postępowania zaznaczył m.in., że właściwy adres znany był organowi od [...] czerwca 2024 r., kiedy to osobiście odebrał on decyzję emerytalną w G. i podanie powyższego nowy adres "KRUS-owi w G. dla wszelkiej korespondencji". Na potwierdzenie tej okoliczności ponadto wskazał, że "KRUS w G." skierował do niego na nowy adres w K. pismo z dnia [...] sierpnia 2024 r. Organ potwierdził, że dniu [...] czerwca 2024 r. Skarżący "zgłosił w Placówce Terenowej w G. [...] adres do korespondencji. Po [...] czerwca 2025 r. korespondencja wysyłana z Placówki Terenowej w G., dotycząca spraw emerytalnych skarżącego, kierowana była pod nowy adres". Jednocześnie organ usprawiedliwia dalsze posługiwanie się poprzednim, niewłaściwym po [...] czerwca 2024 r. adresem Skarżącego, w tym podanie go w treści odpowiedzi na skargę w sprawie I SA/Bd 536/24 tym, że zgłoszenie nowego adresu przy okazji odbioru decyzji o przyznaniu emerytury rolniczej, co wywoływało skutek jedynie w zakresie sprawy o emeryturę, a nie w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Organ wskazuje ponadto na uwarunkowania związane ze strukturą organizacyjną i zakresem działania placówek terenowych Oddziału Regionalnego KRUS w B.. Zdaniem Sądu stanowisko organu w tym zakresie jest nieprawidłowe. Z faktu zgłoszenia nowego adresu przy okazji odbioru decyzji o przyznaniu emerytury rolniczej nie można wywodzić, że strona zgłosiła nowy adres w odniesieniu do jednej kategorii spraw, czy konkretnego postępowania. Skarżący, zwłaszcza uwzględniając fakt, że występuje w sprawie samodzielnie, nie musiał mieć rozeznania co do szczegółowych kwestii związanych ze strukturą organizacyjną organu. Ponadto, jak wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, sposób, w jaki organ organizuje obieg dokumentów, nie może mieć wpływu na skuteczność działań podjętych przez Stronę (por. prawomocny wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 22 lipca 2021 r., sygn. akt I SA/Wr 249/21). Pogląd ten został wprawdzie wyrażony na tle okoliczności związanych z pandemią, jednakże należy przyjąć, że ma wymiar uniwersalny. Należy wskazać, że organ sam pozostaje w tym zakresie niekonsekwentny. Przykładowo z jednej strony wskazuje w odpowiedzi na skargę, że to Placówka Terenowa w T. właściwa jest do prowadzenia spraw dotyczących m.in. opłacania składek, z drugiej natomiast ze znajdującej się w aktach sprawy notatki z dnia [...] czerwca 2024 r. wynika Placówka Terenowa w T. przekazała do Placówki Terenowej w G. w załączeniu "do podpisu" wniosek Skarżącego o umorzenie składek. Także decyzja z dnia [...] lipca 2024 r. podpisana została przez kierownika Placówki Terenowej w G. (a nie w T., mimo deklarowanej jej "właściwości" w tym zakresie). Organ, w ramach obowiązujących przepisów, może oczywiście dowolnie kształtować swoją strukturę organizacyjną, jednakże skutkami jej skomplikowania nie może być obciążona strona postępowania. Należy też zauważyć, że z akt sprawy nie wynika, aby zgłoszenie (potwierdzone przez organ) znalazło odzwierciedlenie w aktach sprawy w wymaganej postaci np. w formie adnotacji urzędowej. W okolicznościach sprawy, w istocie rzeczy, tylko z powodu osobistego odbioru zawierającej błędny adres decyzji z dnia [...] lipca 2024 r. weszła ona do obrotu prawnego. Powyższe wskazuje zatem na zasadność wznowienia postępowania sądowego, gdyż powyższe nieprawidłowości przełożyły się na błędne posłużenie się nieaktualnym adresem Skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, pomimo zgłoszenia stosownej zmiany przez Skarżącego, co ostatecznie przyznał organ. Przechodząc natomiast do oceny zasadności odmowy umorzenia należności składkowych Sąd zwraca uwagę, że w załączeniu do odpowiedzi na skargę z dnia [...] grudnia 2025 r. przekazano 1 z 14 tomów akt sprawy (tom 14), pomimo, że w wykazie załączników podano, że organ przekazuje wszystkie 14 tomów tych akt. Sąd zauważa, że kontroli sądowoadministracyjnej – legalności zaskarżonej decyzji jest obowiązany dokonywać, w oparciu o akta sprawy – które legły u podstaw wydania przedmiotu zaskarżenia i w oparciu, o które sformułowano uzasadnienia decyzji. Mając to na uwadze, Sąd stwierdza, że przekazane akta sprawy nie są kompletne. Akta przedkładane sądowi powinny zawierać komplety oryginalnych dokumentów ułożonych chronologicznie, złączonych i ponumerowanych, wyposażonych w kartę przeglądową, czyli "spis treści". Akta powinny zawierać oryginały wszystkich dokumentów stanowiących dowody w sprawie, w tym także formalnych. Niespełnienie tych wymagań skutkuje tym, że sąd, nie będąc w stanie wyjaśnić nasuwających się wątpliwości, nie może uznać za udowodnione okoliczności, na które powołuje się organ administracji" (por. prawomocny wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 25 lipca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 728/23). Ponadto, skoro "obowiązkiem organu administracji jest przekazanie sądowi kompletnych akt administracyjnych sprawy wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę (...), to nie jest rolą sądu poszukiwanie dokumentów będących podstawą rozstrzygnięcia organu lub też orzekanie w oparciu o materiał dowodowy, który nie został sądowi administracyjnemu przedstawiony" (por. prawomocny wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Gd 750/22). W konsekwencji należy stwierdzić, że brak kompletnych akt administracyjnych organu pierwszej instancji powoduje, że sprawa wymyka się spod kontroli sądu. Wszak w świetle art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd dokonuje kontroli zaskarżonej decyzji "na podstawie akt sprawy", co oznacza, że podstawę orzekania stanowi materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2008 r., sygn. akt II FSK 1162/07). "Akta sprawy" w powyższym rozumieniu oznaczają dokumentację sprawy, na podstawie której organ ustalił stan faktyczny sprawy i wydał rozstrzygnięcie będące przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Zarazem sąd jest zobligowany przyjmować, że przesłane przez organ przy skardze akta sprawy są tymi, które organ posiadał prowadząc postępowanie zakończone orzeczeniem zaskarżonym do sądu (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 1548/06). Sąd administracyjny w świetle art. 133 § 1 p.p.s.a. orzeka na podstawie akt sprawy skompletowanej przez organ administracji publicznej (w ujęciu ustrojowym bądź - jak w rozpatrywanej sprawie – ujęciu funkcjonalnym), w których zawarty został materiał faktyczny i dowodowy pozwalający na określenie stanu wiedzy umożliwiającej dokonanie kontroli sądowej w związku ze złożeniem skargi do sądu administracyjnego. Brak kompletnych akt administracyjnych sprawy należy postrzegać jako uchybienie determinujące negatywną ocenę procedowania przez dany organ. Zgodnie z treścią art. 54 § 2 p.p.s.a. organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi ma obowiązek wraz z odpowiedzią na skargę przedstawić akta sprawy. (...) Powyższe uchybienia odnoszące się do zgromadzenia i przedstawienia materiału dowodowego uniemożliwiają jednoznaczną weryfikację ustaleń poczynionych przez organ a tym samym weryfikację prawidłowości wydanych w sprawie decyzji" (por. prawomocny wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 169/18). W związku z powyższym na obecnym etapie Sąd nie przesądza kwestii zasadności odmowy Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Nie znajduje także uzasadnienia sformułowany w odpowiedzi na skargę wniosek organu o przeprowadzenie dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach emerytalnych i ubezpieczeniowych. W związku z powyższym należy zauważyć, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle tego uregulowania przeprowadzenie dowodu przez sąd administracyjny ma charakter wyjątkowy i następuje, gdy jest ono konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a także nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w danej sprawie, przy czym dopuszczenie nowego dowodu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Przeprowadzenie tych dowodów, zdaniem Sądu, wobec przyznania przez organ faktu dokonania zgłoszenia zmiany adresu, w świetle stanowiska przedstawionego we wcześniejszej części uzasadnienia nie prowadzi do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Natomiast poza zakresem kognicji sądu administracyjnego pozostają szeroko opisane w skardze kwestie dotyczące zapłaty zadośćuczynienia od wskazanych podmiotów, czy też odpowiedzialności karnej. W tych sprawach Skarżący powinien zwrócić się do właściwych do ich rozpoznania organów i sądów powszechnych. Sąd administracyjny orzeka w ramach konkretnej sprawy, co do zasady na podstawie stanu faktycznego ustalonego i materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed organami administracji. Do kompetencji sądu administracyjnego w ramach kontroli legalności konkretnych rozstrzygnięć organu należy przede wszystkim ocena, czy zebrany w postępowaniu administracyjnymi materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt, i czy w świetle istniejącego stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Należy podkreślić, że po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, którą wyznacza ocena legalności działań organu oraz kwestii prawnych stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Na tę kwestię tut. Sąd zwracał uwagę prawomocnych wyrokach w sprawach ze skarg wnoszonych przez Skarżącego we wcześniejszych latach (por. prawomocne wyroki WSA w Bydgoszczy: z dnia 23 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 242/19 i I SA/Bd 310/19, z dnia 1 października 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 475/19, z dnia 4 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Bd 225/20 oraz z dnia 14 marca 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 475/22). Mając zatem na uwadze uznanie przez Sąd zasadności skargi o wznowienie postępowania sądowego oraz uchybienia natury procesowej mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 281 oraz art. 282 § 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. T. Wójcik M. Łent J. Ziołek