I SA/Bd 281/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 14 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od września do grudnia 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 08 maja 2015r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małoletnią córką, którego miesięczny dochód wynosi 5.750 zł brutto. Jako majątek nieruchomy skarżący wskazał: "B. B. – nieruchomość w której prowadzę działalność", "M. - działalność tartaku", "B. – T. – prowadz. działalność" oraz samochód osobowy mercedes – rok produkcji 2001. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności. Wskazał również, że w 2010r. spaliła się jego firma, a ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania, w związku z czym był zmuszony zaciągnąć różne kredyty i pożyczki, aby móc odbudować swoją firmę. Na co dzień opiekuje się 81 letnią schorowaną matką, która wymaga całodobowej opieki. W odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego skarżący przedłożył: deklarację VAT-7K za I kwartał 2015r.; wyciągi z 2 rachunków bankowych; wydruk z księgi przychodów za okres od stycznia do marca 2015r.; PIT-36 za lata 2013-2014 z których wynika, że za powyższe okresy skarżący uzyskał dochód w kwotach 3.147,96 (przychód 783.368,60 zł) oraz 78.760,27 zł (przychód 703.601,44 zł); zaświadczenie lekarskie dotyczące stanu zdrowia matki skarżącego; kartę informacyjną leczenia szpitalnego; decyzje w sprawie podatku od nieruchomości; decyzję w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego. Ponadto oświadczył, że mieszkanie w którym zamieszkuje należy do jego matki z którą mieszka; nie pozostaje w związku małżeński; nie posiada oszczędności. Comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżący określił na kwotę 5.920 zł. Postanowieniem z dnia 23czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym sprzeciwie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, ewentualnie od wpisu sądowego od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 02 lipca 2015r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 czerwca 2015r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. Na wstępie rozważań podkreślić należy, że w złożonym sprzeciwie strona ograniczyła żądanie wniosku o przyznanie prawa pomocy do częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim, jakiego przyznania obecnie domaga się skarżący, może zostać przyznane, w razie wykazania przez wnioskodawcę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe udowodnienie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego też ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu ustalenie tych okoliczności. Wskazać należy, że aktualnie koszty sądowego sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.247 zł. W świetle przedstawionej przez skarżącego sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych uznano, iż nie wykazał on zasadności swojego wniosku. Strona w złożonym wniosku wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małoletnią córką, którego miesięczny dochód wynosi 5.750 zł brutto. Jako majątek nieruchomy skarżący wskazał: "B. B. – nieruchomość w której prowadzę działalność", "M. - działalność tartaku", "B. – T. – prowadz. działalność" oraz samochód osobowy mercedes – rok produkcji [...]. Ponadto skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności. Wskazał również, że w 2010r. spaliła się jego firma, a ubezpieczyciel odmówił wypłaty odszkodowania w związku, z czym był zmuszony zaciągnąć różne kredyty i pożyczki, aby móc odbudować swoją firmę. Na co dzień opiekuje się 81 letnią schorowaną matką, która wymaga całodobowej opieki. Oświadczył, że mieszkanie w którym zamieszkuje należy do jego matki z którą mieszka, nie pozostaje w związku małżeńskim i nie posiada oszczędności. Comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem skarżący określił na kwotę 5.920 zł. Z przedłożonych dokumentów wynika, że z tytułu prowadzonej działalności za lata 2013-2014 skarżący uzyskał dochód w kwotach 3.147,96 (przychód 783.368,60 zł) oraz 78.760,27 zł (przychód 703.601,44 zł). Obecnie z z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje miesięcznie dochód w kwocie 5.750 zł. Ponadto na dwóch rachunkach firmowych za okres od maja do czerwca 2015 r. znajdowało się odpowiednio 4.108,44 zł i 1.288,58 zł. Trzeci z rachunków, jak wynika z informacji podanych w sprzeciwie, został zajęty przez urząd skarbowy i aktualnie strona nie dysponuje z tego konta żadnymi środkami. Odnosząc się do okoliczności, że za okres od stycznia do marca 2015r. skarżący wykazuje stratę w kwocie 1.113,76 zł. wskazać należy, że rozmiary prowadzonej działalności nie świadczą o trudnej sytuacji skarżącego na rynku. Rozmiar obrotów wskazuje bowiem, że skarżący może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej (na zakup towarów handlowych i materiałów skarżący w okresie od stycznia do marca 2015r. wydatkował kwotę 82.023,90 zł), wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. Oceny takiej nie zmienia wskazywanie przez stronę na straty w prowadzonej działalności gospodarczej. Podnieść należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza zatem jeszcze utraty płynności finansowej podmiotu (postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2011r., I GZ 92/11 oraz z dnia 11 maja 2011r., II GZ 228/11). W przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria dochodu, lecz przychodu (przychód skarżącego za 2013r. - 783.368,60, za 2014r. - 703.601,44 zł, za okres od stycznia do marca 2015r. – 122.212,88 zł). Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że strona uzyskuje przychody z działalności gospodarczej (postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2012r., II FZ 280/12). O możliwościach płatniczych skarżącego świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi on działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie podmiot gospodarczy, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Zatem skarżący jako przedsiębiorca w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową skarżący powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Mając na uwadze uzyskiwany przez skarżącego dochód, przy racjonalnym gospodarowaniu stałym dochodem wnioskodawca ma możliwość jednorazowo opłacić koszty związane z wniesieniem skargi. Nadto, jak wynika z przedłożonych przez skarżącego decyzji w sprawie podatku od nieruchomości skarżący jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego. Jak wskazuje się w orzecznictwie posiadanie przez stronę stałych dochodów oraz nieruchomości (np. domu jednorodzinnego, mieszkania, działki) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie NSA z 18 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 162/11). Odnosząc się zaś do podniesionej we wniosku okoliczności, że skarżący opiekuje się schorowana matką i ponosi z tego tytułu koszty w wysokości ok. 1.750 zł wskazać należy, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów na powyższą okoliczność, tj. ponoszenia takich kosztów. Ponadto, skoro skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką to należało przedłożyć również jej zeznania podatkowe za ostatnie dwa lata kalendarzowe oraz wyciągi z jej rachunków bankowych. Na okoliczność tę zwrócił uwagę już referendarz sądowy w wydanym postanowieniu. Skarżący nie załączył jednak tych dokumentów do sprzeciwu. Z informacji przedstawionych w sprzeciwie wynika jedynie, że matka skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości około 1.400 zł, przy czym skarżący ze środków tych nie korzysta, gdyż są one przeznaczone głównie na wyżywienie matki i jej utrzymanie. Powyższa kwota nie jest zatem wydatkowana ze środków własnych strony na opiekę matki. Końcowo wskazać należy, że orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, a więc takich osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia bądź, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (zob. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Skarżący do takich osób nie należy. Mając na uwadze, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.